CH NG 2ƯƠ
CÁC Y U T NH H NG ĐN SINH TR NG CÂY TR NGẾ Ố Ả ƯỞ Ế ƯỞ Ồ
BÀI 1: CÁC Y U T NH H NG ĐN S SINH TR NGẾ Ố Ả ƯỞ Ế Ự ƯỞ
C A CÂY TR NGỦ Ồ
Ti m năng s n l ng t i đa c a 1 lo i cây tr ng nh t đnh ph thu c vào các y uề ả ượ ố ủ ạ ồ ấ ị ụ ộ ế
t môi tr ng và các bi n pháp k thu t c a ng i nông dân, trong vi c xác đnh và làmố ườ ệ ỹ ậ ủ ườ ệ ị
gi m đi các y u t b t l i c a môi tr ng có th làm tăng ti m năng s n l ng. Ch ngả ế ố ấ ợ ủ ườ ể ề ả ượ ươ
này s th o lu n các y u t nh h ng đn nh ng ph n ng c a cây tr ng đi v i cácẽ ả ậ ế ố ả ưở ế ữ ả ứ ủ ồ ố ớ
ch t dinh d ng và đnh l ng hoá s sinh tr ng và s đáp ng c a cây tr ng.ấ ưỡ ị ượ ự ưở ự ứ ủ ồ
B ng 2.1 ảCác y u t nh h ng đn ti m năng năng su t c a cây tr ngế ố ả ưở ế ề ấ ủ ồ
Các y u t v khí h uế ố ề ậ Các y u t v đt ế ố ề ấ Các y u t v cây tr ngế ố ề ồ
M a ư
- L ng m a ượ ư
- S phân b m aự ố ư
Ch t h u cấ ữ ơ Gi ng /loàiố
Nhi t đ không khíệ ộ Sa c u ấTh i gian sinh tr ngờ ưở
m đ t ng đi Ẩ ộ ươ ố C u trúc ấĐc tính sinh h c c a h t ặ ọ ủ ạ
gi ngố
Ánh sáng
- Hàm l ng chi u sángượ ế
- C ng đ chi u sángườ ộ ế
- Th i gian chi u sángờ ế
Kh năng trao đi cationả ổ Đc đi m canh tácặ ể
- Kho ng cách gieo ả
tr ngồ
- Yêu c u chăm sócầ
V trí đa líị ị
- Vĩ đ ộ
- Kinh đ ộ
Đ bão hòa baseộ
Đ d c và đa hìnhộ ố ị
Nhi t đ đtệ ộ ấ
Hi u qu s d ng n cệ ả ử ụ ướ
- S h u d ng c a ự ữ ụ ủ
n cướ
- B c thoát h i n cố ơ ướ
Gió
- T c đ gió ố ộ
- S phân b gióự ố
Các y u t qu n lýế ố ả
- Làm đt ấ
- Thoát th yủ
Sâu b nh ệ
- Côn trùng
- Sâu h iạ
- C d iỏ ạ
N ng đ COồ ộ 2 Đ sâu t ng đt m tộ ầ ấ ặ Dinh d ngưỡ
Hi u su t thu ho chệ ấ ạ
Có trên 50 y u t nh h ng đn s sinh tr ng và năng su t cây tr ng; m t sế ố ả ưở ế ự ưở ấ ồ ộ ố
các y u t quan tr ng đc li t kê trong b ng 2.1. Trong đó có nhi u y u t mà ng iế ố ọ ượ ệ ả ề ế ố ườ
tr ng tr t có th ki m soát đc, nh ng đ đt đc năng su t cao thì các y u t nàyồ ọ ể ể ượ ư ể ạ ượ ấ ế ố
ph i v n hành m t cách đng b , vì các y u t này luôn có s quan h h u c v i nhau.ả ậ ộ ồ ộ ế ố ự ệ ữ ơ ớ
Nh ng nhà tr ng tr t th ng không có kh năng qu n lý các y u t khí h u, ngo i trữ ồ ọ ườ ả ả ế ố ậ ạ ừ
l ng m a h có th ki m soát đc thông qua t i và gió thông qua các qu t gió. Tuyượ ư ọ ể ể ượ ướ ạ
nhiên, ng i tr ng tr t có th ki m soát ph n l n các y u t nh h ng đn s sinhườ ồ ọ ể ể ầ ớ ế ố ả ưở ế ự
tr ng c a cây tr ng đó là gi ng cây tr ng và các y u t c a đt.ưở ủ ồ ố ồ ế ố ủ ấ
Các y u t có liên quan đn s sinh tr ng c a cây tr ng có th đc phân lo iế ố ế ự ưở ủ ồ ể ượ ạ
thành 2 nhóm, nhóm y u t do di truy n và nhóm các y u t do môi tr ng. ế ố ề ế ố ườ
1
1 Các y u t di truy nế ố ề
T m quan tr ng c a di truy n h c trong s sinh tr ng c a các cây tr ng nôngầ ọ ủ ề ọ ự ưở ủ ồ
nghi p đc th hi n qua s gia tăng r t l n trong năng su t c a các gi ng b p lai m i vàệ ượ ể ệ ự ấ ớ ấ ủ ố ắ ớ
các gi ng lúa n c, lúa mì và hàng lo t các gi ng cây tr ng khác. Năng su t đt đc điố ướ ạ ố ồ ấ ạ ượ ố
v i b p trong th i gian g n đây là cao h n 38 – 61 % (trong đi u ki n t t và x u) so v iớ ắ ờ ầ ơ ề ệ ố ấ ớ
các gi ng đã lai t o trong nh ng năm 1930. T năm 1930, năng su t h t c a lúa mì mùaố ạ ữ ừ ấ ạ ủ
đông đã tăng 16,4 t n/ha, hay kho ng 0,7 %/năm, s gia tăng năng su t này do s đóng gópấ ả ự ấ ự
tr c ti p t s c i thi n v tính di truy n.ự ế ừ ự ả ệ ề ề
1.1 Gi ng và nhu c u dinh d ng c a cây tr ng ố ầ ưỡ ủ ồ
Các gi ng m i có năng su t cao s có nhu c u ch t dinh d ng cao. Th c t quanố ớ ấ ẽ ầ ấ ưỡ ự ế
tr ng c n đc nghiên c u k trong các quy t đnh thay đi các gi ng có năng su t caoọ ầ ượ ứ ỹ ế ị ổ ố ấ
h n, s t ng quan gi a năng su t các gi ng m i và nhu c u dinh d ng. Trong đi u ki nơ ự ươ ữ ấ ố ớ ầ ưỡ ề ệ
đ phì nhiêu c a đt th p thì m t gi ng năng su t cao không th phát tri n đy đ ti mộ ủ ấ ấ ộ ố ấ ể ể ầ ủ ề
năng năng su t. Nh ng trên các lo i đt có đ phì nhiêu cao thì các gi ng m i s làm c nấ ư ạ ấ ộ ố ớ ẽ ạ
ki t ch t dinh d ng trong đt nhanh h n và cu i cùng là năng su t s gi m n u khôngệ ấ ưỡ ấ ơ ố ấ ẽ ả ế
đc b sung thích h p các ch t dinh d ng.ượ ổ ợ ấ ưỡ
1.2 Các t ng tác gi a gi ng và đ phì nhiêu c a đtươ ữ ố ộ ủ ấ
Thông th ng các gi ng có m c đ thích ng h p thì có xu h ng có nh ng t ng tácườ ố ứ ộ ứ ẹ ướ ữ ươ
ch t gi a gi ng và phân bón, ng c l i các gi ng có 1 biên đ thích ng r ng thì s có sặ ữ ố ượ ạ ố ộ ứ ộ ẽ ự
t ng tác y u. Vào đu năm 1922, m t s n i trên th gi i đã khuy n cáo là tiêu chu nươ ế ầ ộ ố ơ ế ớ ế ẩ
ch n các gi ng b p là d a trên c s m c đ phì nhiêu c a đt. Các gi ng đc ch n choọ ố ắ ự ơ ở ứ ộ ủ ấ ố ượ ọ
các đt nghèo khác v i gi ng đc ch n tr ng trên các lo i đt giàu dinh d ng.ấ ớ ố ượ ọ ồ ạ ấ ưỡ
Trong ph n l n các n c nông nghi p phát tri n ng i ta có t p quán là bón đyầ ớ ướ ệ ể ườ ậ ầ
đ ch t dinh d ng cho cây tr ng trên đt có đ phì nhiêu th p. Vì v y nh ng khuy n cáoủ ấ ưỡ ồ ấ ộ ấ ậ ữ ế
v ch n gi ng hay lai gi ng không còn c n thi t ph i d a trên c s c a m c đ phì nhiêuề ọ ố ố ầ ế ả ự ơ ở ủ ứ ộ
c a đt, nh ng c n chú tr ng đn kh năng ch ng ch u đc v i sâu b nh, hay m đ,ủ ấ ư ầ ọ ế ả ố ị ượ ớ ệ ẩ ộ
nhi t đ b t l i. Tuy nhiên, trong m t chi n l c qu n lý các vùng đt b t l i nh đt cóệ ộ ấ ợ ộ ế ượ ả ấ ấ ợ ư ấ
hàm l ng Fe h u d ng th p hay th a Al hay th a các mu i hoà tan thì ph i ch n cácượ ữ ụ ấ ừ ừ ố ả ọ
gi ng hay loài có kh năng ch ng ch u đc đi u ki n đc bi t này. Tuy nhiên trong nhi uố ả ố ị ượ ề ệ ặ ệ ề
tr ng h p khi đ phì nhiêu c a đt không còn là y u t gi i h n s sinh tr ng c a câyườ ợ ộ ủ ấ ế ố ớ ạ ự ưở ủ
tr ng, thì s hi u bi t các c ch h p thu dinh d ng và tính thích ng chuyên bi t c aồ ự ể ế ơ ế ấ ưỡ ứ ệ ủ
các gi ng là c n thi t.ố ầ ế
1.3 T m quan tr ng c a s ti p t c nghiên c u di truy n h c. ầ ọ ủ ự ế ụ ứ ề ọ
Các thành ph n c u t o trong di truy n h c c a 1 loài cây nh t đnh nào đó th ngầ ấ ạ ề ọ ủ ấ ị ườ
làm cho cây tr ng ch có th phát tri n tr ng 1 ph m vi gi i h n nh t đnh. H u nh khôngồ ỉ ể ể ọ ạ ớ ạ ấ ị ầ ư
có m t lo i cây nào có th sinh tr ng t t trong t t c các đi u ki n môi tr ng. Do đó,ộ ạ ể ưở ố ấ ả ề ệ ườ
ng i ta đ ngh nên có t ng ch ng trình s n xu t các gi ng m i hay gi ng lai có khườ ề ị ừ ươ ả ấ ố ớ ố ả
năng đt năng su t cao trong t ng đi u ki n riêng bi t.ạ ấ ừ ề ệ ệ
2 Các y u t môi tr ngế ố ườ
Môi tr ng đc đnh nghĩa là t p h p t t c đi u ki n và nh ng nh h ng c aườ ượ ị ậ ợ ấ ả ề ệ ữ ả ưở ủ
ngo i c nh nh h ng đn đi s ng và s phát tri n c a 1 sinh v t. Trong các y u tạ ả ả ưở ế ờ ố ự ể ủ ậ ế ố
2
đc bi t là nh h ng đn s sinh tr ng c a cây tr ng, các y u t sau đây có th làượ ế ả ưở ế ự ưở ủ ồ ế ố ể
quan tr ng nh tọ ấ
1. Nhi t đ.ệ ộ
2. m đ.Ẩ ộ
3. Năng l ng b c x .ượ ứ ạ
4. Thành ph n c a khí quy n.ầ ủ ể
5. C u trúc c a đt và thành ph n không khí trong đt.ấ ủ ấ ầ ấ
6. Ph n ng c a đt (pH đt).ả ứ ủ ấ ấ
7. Các y u t sinh h c.ế ố ọ
8. S cung c p các nguyên t dinh d ng khoáng.ự ấ ố ưỡ
9. S hi n di n hay không c a các ch t h n ch sinh tr ng.ự ệ ệ ủ ấ ạ ế ưở
Nhi u y u t môi tr ng có s quan h h t ng l n nhau. Ví d , luôn có s quanề ế ố ườ ự ệ ỗ ươ ẫ ụ ự
h ngh ch gi a hàm l ng không khí và m đ trong đt hay gi a hàm l ng Oệ ị ữ ượ ẩ ộ ấ ữ ượ 2 và CO2
c a không khí trong đt. Khi m đ đt tăng, thì hàm l ng không khí trong đt gi m, vàủ ấ ẩ ộ ấ ượ ấ ả
khi hàm l ng COượ 2 c a không khí trong đt tăng thì hàm l ng Oủ ấ ượ 2 c a không khí trong đtủ ấ
gi m, và ng c l i. ả ượ ạ
2.1 Nhi t đ ệ ộ
Nhi t đ gi i h n cho s t n t i c a sinh v t là kho ng -35ệ ộ ớ ạ ự ồ ạ ủ ậ ả o đn +75ếoC . Tuy
nhiên, kho ng nhi t đ thích h p nh t cho s sinh tr ng và phát tri n c a ph n l n câyả ệ ộ ợ ấ ự ưở ể ủ ầ ớ
tr ng nông nghi p ch bi n thiên trong kho ng nhi t đ h p h n; có th t 15-40ồ ệ ỉ ế ả ệ ộ ẹ ơ ể ừ oC. Ở
nhi t đ cao hay th p h n kho ng gi i h n này thì s sinh tr ng s b gi m 1 cách nhanhệ ộ ấ ơ ả ớ ạ ự ưở ẽ ị ả
chóng.
Nhi t đ t i h o cho s sinh tr ng khác nhau tùy theo gi ng hay loài, tùy theo th iệ ộ ố ả ự ưở ố ờ
gian tác đng c a nhi t đ, tu i cây, th i k phát tri n, và các ng ng sinh tr ng riêngộ ủ ệ ộ ổ ờ ỳ ể ưỡ ưở
bi t đc dùng đ đánh giá kh năng hoàn thành chu k s ng, s h p thu n c và dinhệ ượ ể ả ỳ ố ự ấ ướ
d ng, hô h p, kh năng th m c a màng t bào, và s t ng h p protein. Các nh h ngưỡ ấ ả ấ ủ ế ự ổ ợ ả ưở
này đc ph n nh b ng s sinh tr ng c a cây tr ng. Kh năng sinh tr ng c a câyượ ả ả ằ ự ưở ủ ồ ả ưở ủ
tr ng ph thu c r t l n vào t c đ hình thành lá m i, có nghĩa là di n tích quang h p m iồ ụ ộ ấ ớ ố ộ ớ ệ ợ ớ
tăng làm nh h ng r t l n đn t ng quang h p và s n l ng c a cây tr ng. Vì v y, t cả ưở ấ ớ ế ổ ợ ả ượ ủ ồ ậ ố
đ ra lá và s phát tri n các lá m i và th i gian phát tri n c a các giai đo n sinh tr ngộ ự ể ớ ờ ể ủ ạ ưở
khác nhau c a cây đóng góp r t l n đn s n l ng c a cây tr ng. ủ ấ ớ ế ả ượ ủ ồ
Ti n trình hô h p và s thoát h i n c c a cây tr ng ch u nh h ng tr c ti p b iế ấ ự ơ ướ ủ ồ ị ả ưở ự ế ở
nhi t đ, các quá trình này gi m khi nhi t đ gi m và ng c l i. nhi t đ cao, t c đệ ộ ả ệ ộ ả ượ ạ Ở ệ ộ ố ộ
hô h p ban đu tăng r t nhanh nh ng sau đó vài gi thì l i gi m r t nhanh đi v i 1 s câyấ ầ ấ ư ờ ạ ả ấ ố ớ ố
tr ng.ồ
Đi v i nhi u lo i cây tr ng thì nhi t đ t i h o cho quang h p th p h n nhi t đố ớ ề ạ ồ ệ ộ ố ả ợ ấ ơ ệ ộ
t i h o cho hô h p. Đi u này đã đc ch ng minh là năng su t c a các cây tr ng l y tinhố ả ấ ề ượ ứ ấ ủ ồ ấ
b t nh b p và khoai tây, trong các vùng khí h u mát m cao h n năng su t các cây này khiộ ư ắ ậ ẽ ơ ấ
tr ng trong vùng khí h u nóng h n. Có th là trong đi u ki n nhi t đ cao kéo dài, câyồ ậ ơ ể ề ệ ệ ộ
tr ng có th b m t cân đi trong quá trình tích lũy ch t h u c , b i vì s hô h p ti n hànhồ ể ị ấ ố ấ ữ ơ ở ự ấ ế
nhanh h n quang h p.ơ ợ
Trong đi u ki n nhi t đ cao, s m t n c do thoát h i có th v t quá l ngề ệ ệ ộ ự ấ ướ ơ ể ượ ượ
n c h p thu vào, và h u qu là cây b héo. S h p thu n c c a r cây ch u nh h ngướ ấ ậ ả ị ự ấ ướ ủ ễ ị ả ưở
b i nhi t đ, trong môi tr ng nhi t đ tăng t 0ở ệ ộ ườ ệ ộ ừ o-60oC hay 70oC thì s h p thu n c c aự ấ ướ ủ
r tăng. Nhi t đ đt th p cũng có th nh h ng b t l i đn s sinh tr ng c a cây doễ ệ ộ ấ ấ ể ả ưở ấ ợ ế ự ưở ủ
nh h ng c a nhi t đ đn s h p thu n c. N u nhi t đ đt th p mà s thoát h i cao,ả ưở ủ ệ ộ ế ự ấ ướ ế ệ ộ ấ ấ ự ơ
thì cây tr ng có th b t n th ng do các mô b m t n c. m đ đt cũng có th b nhồ ể ị ổ ươ ị ấ ướ Ẩ ộ ấ ể ị ả
3
h ng do nhi t đ, th i ti t nóng không bình th ng s làm cho s b c h i n c nhanhưở ệ ộ ờ ế ườ ẽ ự ố ơ ướ
h n t m t đt.ơ ừ ặ ấ
Nhi t đ cũng gây nh h ng m t cách gián ti p đn s sinh tr ng c a cây, doệ ộ ả ưở ộ ế ế ự ưở ủ
nh h ng c a nhi t đ đn dân s vi sinh v t trong đt. S ho t đng c a các vi khu nả ưở ủ ệ ộ ế ố ậ ấ ự ạ ộ ủ ẩ
chuy n hoá N, cũng nh ph n l n sinh v t t d ng, tăng theo s tăng nhi t đ. pH đtể ư ầ ớ ậ ự ưỡ ự ệ ộ ấ
cũng có th thay đi theo nhi t đ, và pH l i nh h ng đn s sinh tr ng c a cây tr ng.ể ổ ệ ộ ạ ả ưở ế ự ưở ủ ồ
Ng i ta nh n th y r ng. Đi u này th ng đc gi i thích là s ho t đng c a vi sinhườ ậ ấ ằ ề ườ ượ ả ự ạ ộ ủ
v t trong đt, mang theo s gi i phóng COậ ấ ự ả 2, CO2 này k t h p v i n c hình thành carbonicế ợ ớ ướ
acid (H2CO3). Trong các đt chua ít thì ch 1 s thay đi nh v pH cũng có th nh h ngấ ỉ ự ổ ỏ ề ể ả ưở
đn kh năng h u d ng c a các ch t dinh d ng vi l ng nh Mn, Zn hay Fe.ế ả ữ ụ ủ ấ ưỡ ượ ư
Nhi u nghiên c u v m i quan h gi a năng su t hay s n l ng ch t khô và nhi tề ứ ề ố ệ ữ ấ ả ượ ấ ệ
đ đã đc th c hi n. S hi u bi t v các m i quan h gi a nhi t đ và s sinh tr ngộ ượ ự ệ ự ể ế ề ố ệ ữ ệ ộ ự ưở
c a cây tr ng là r t quan tr ng b i vì khi tr ng 1 cây hay gi ng nào đó không thích h p v iủ ồ ấ ọ ở ồ ố ợ ớ
đi u ki n nhi t đ trong 1 vùng nào đó s d n đn k t qu là ti m năng năng su t s bề ệ ệ ộ ẽ ẫ ế ế ả ề ấ ẽ ị
gi m, và có th s không có thu ho ch gì c .ả ể ẽ ạ ả
Nhi t đ cũng có th làm thay đi thành ph n không khí trong đt, do s tăng hayệ ộ ể ổ ầ ấ ự
gi m s ho t đng c a vi sinh v t trong đt. Khi ho t đng c a vi sinh v t đt tăng, thìả ự ạ ộ ủ ậ ấ ạ ộ ủ ậ ấ
hàm l ng COượ 2 c a không khí trong đt tăng và hàm l ng Oủ ấ ượ 2 gi m. Trong đi u ki n màả ề ệ
s khu ch tán c a các khí trong đt b h n ch , thì vi c gi m hàm l ng Oự ế ủ ấ ị ạ ế ệ ả ượ 2 có th nhể ả
h ng đn t c đ hô h p c a r cây, và vì th nh h ng đn kh năng h p thu dinhưở ế ố ộ ấ ủ ễ ế ả ưở ế ả ấ
d ng c a r .ưỡ ủ ễ
2.2 m đ đtẨ ộ ấ
Trong m t gi i h n nào đó thì s sinh tr ng c a cây tr ng t l thu n v i hàmộ ớ ạ ự ưở ủ ồ ỉ ệ ậ ớ
l ng n c hi n di n. N c c n thi t cho s n xu t carbohydrate, đ duy trì tính hút n cượ ướ ệ ệ ướ ầ ế ả ấ ể ướ
c a nguyên sinh ch t, và n c là 1 ph ng ti n v n chuy n carbohydrate và các ch t dinhủ ấ ướ ươ ệ ậ ể ấ
d ng. S thi u n c bên trong có th làm gi m c s phân chia và phát tri n c a t bào,ưỡ ự ế ướ ể ả ả ự ể ủ ế
và vì v y làm gi m s sinh tr ng c a cây.ậ ả ự ưở ủ
m đ cũng có nh h ng đáng k đn s h p thu dinh d ng c a cây. HàmẨ ộ ả ưở ể ế ự ấ ưỡ ủ
l ng n c h u d ng trong vùng r th p làm gi m s h u d ng các ch t dinh d ng nênượ ướ ữ ụ ễ ấ ả ự ữ ụ ấ ưỡ
làm c n tr các ti n trình có liên quan đn s h p thu dinh d ng. Các ti n trình đó là (1)ả ở ế ế ự ấ ưỡ ế
s khu ch tán, (2) dòng ch y kh i l ng, và (3) s ti p xúc c a r . Theo qui lu t thôngự ế ả ố ượ ự ế ủ ễ ậ
th ng, s h p thu dinh d ng tăng khi hàm l ng n c trong đt tăng. Khi các t kh ngườ ự ấ ưỡ ượ ướ ấ ế ổ
đt hoàn toàn đy n c s là 1 b t l i vì h u qu là r s thi u Oấ ầ ướ ẽ ấ ợ ậ ả ễ ẽ ế 2, làm h n ch s hôạ ế ự
h p và h p thu ion c a r .ấ ấ ủ ễ
Ng i ta cũng l u ý r ng c n bón phân đy đ đ s d ng n c đt cao nh t.ườ ư ằ ầ ầ ủ ể ử ụ ướ ạ ấ
Xu h ng chung đi v i các ch t dinh d ng c a cây tr ng là các ch t dinh d ng ướ ố ớ ấ ưỡ ủ ồ ấ ưỡ
đc h p thu d dàng khi m đ đt tăng và nh h ng t t đn hi u qu s d ng n c ượ ấ ễ ẩ ộ ấ ả ưở ố ế ệ ả ử ụ ướ
(water use effection, WUE) c a cây tr ng. WUE là l ng ch t khô t o thành t 1 đn v ủ ồ ượ ấ ạ ừ ơ ị
n c, th ng di n t b ng gram tr ng l ng ch t khô/ha-cm n c. Bón nhi u l n v i ướ ườ ễ ả ằ ọ ượ ấ ướ ề ầ ớ
l ng nh phân bón, k t h p v i ph ng pháp t i theo l ch d a trên s li u đo b ng ượ ỏ ế ợ ớ ươ ướ ị ự ố ệ ằ
tensiometer, s t o nên 1 hi u qu s d ng n c cao nh t trên đt này. ẽ ạ ệ ả ử ụ ướ ấ ấ
Ngoài ra, n c còn c n thi t cho s n xu t carbohydrate, đ duy trì tính hút n cướ ầ ế ả ấ ể ướ
c a nguyên sinh ch t, và n c là 1 ph ng ti n v n chuy n carbohydrate và các ch t dinhủ ấ ướ ươ ệ ậ ể ấ
d ng. S thi u n c bên trong mô có th làm gi m c s phân chia và phát tri n c a tưỡ ự ế ướ ể ả ả ự ể ủ ế
bào. S thi u n c x y ra khi mà n c h u d ng (cây có th hút đc) trong vùng rự ế ướ ả ướ ữ ụ ể ượ ễ
không đ đ tho mãn nhu c u thoát h i c a cây tr ng. S thi u h t n c v i các m c đủ ể ả ầ ơ ủ ồ ự ế ụ ướ ớ ứ ộ
khác nhau chính là nguyên do làm cho năng su t cây tr ng bi n đng hàng năm. Các ti nấ ồ ế ộ ế
trình sinh lý trong cây khác nhau b tác đng c a s thi u n c khác nhau. Ví d , s v nị ộ ủ ự ế ướ ụ ự ươ
dài c a lá m n c m v i s thi u n c h n là các ti n trình khác và s phát tri n là s bủ ẫ ả ớ ự ế ướ ơ ế ự ể ẽ ị
4
ng ng tr c khi toàn b n c h u d ng trong đt đc tiêu th . R cây sinh tr ng t từ ướ ộ ướ ữ ụ ấ ượ ụ ễ ưở ố
nh t khi đt có đ m, cây cũng có th ra r ngay c khi đt t ng đi khô. Khi s thi uấ ấ ủ ẩ ể ễ ả ấ ươ ố ự ế
n c làm gi i h n s sinh tr ng c a r , s h p thu dinh d ng và n c s b gi i h n.ướ ớ ạ ự ưở ủ ễ ự ấ ưỡ ướ ẽ ị ớ ạ
Cách bón phân trong đt cũng là 1 y u t quan tr ng c n chú ý trong các tr ngấ ế ố ọ ầ ườ
h p mà ph n trên c a vùng r b khô nhanh và khô kéo dài. Bón phân sâu vào vùng r n iợ ầ ủ ễ ị ễ ơ
m s có hi u qu h n. Trong các vùng khô h n và bán khô h n n i mà s r a trôi khôngẩ ẽ ệ ả ơ ạ ạ ơ ự ử
đáng k , s phân b đu phân bón trong vùng r đc c i thi n b ng cách bón thúc trênể ự ố ề ễ ượ ả ệ ằ
m t đt v i li u l ng phân bón cao. ặ ấ ớ ề ượ
m đ đt cũng nh h ng gián ti p đn s sinh tr ng c a cây tr ng do nhẨ ộ ấ ả ưở ế ế ự ưở ủ ồ ả
h ng đn dân s vi sinh v t trong đt. m đ quá th p hay quá cao thì s ho t đngưở ế ố ậ ấ Ở ẩ ộ ấ ự ạ ộ
c a các vi sinh v t tham gia trong các quá trình chuy n hoá ch t dinh d ng h u d ng choủ ậ ể ấ ưỡ ữ ụ
cây b h n ch .ị ạ ế
2.3. Năng l ng b c x m t tr iượ ứ ạ ặ ờ
Năng l ng b c x m t tr i là 1 y u t r t có ý nghĩa trong s sinh tr ng và phátượ ứ ạ ặ ờ ế ố ấ ự ưở
tri n c a cây tr ng. Ch t l ng, c ng đ, và th i gian chi u sáng là các thông s quanể ủ ồ ấ ượ ườ ộ ờ ế ố
tr ng. B c x trong ngày quang mây là 1 ch th h u d ng c a l ng năng l ng m t tr iọ ứ ạ ỉ ị ữ ụ ủ ượ ượ ặ ờ
cung c p cho các quá trình sinh lý bên trong cây. Các giá tr đi v i các th i k sinh tr ngấ ị ố ớ ờ ỳ ưở
c a cây b p cho th y là ti m năng năng su t cao nh t đi v i cây tr ng này là g n 40ủ ắ ấ ề ấ ấ ố ớ ồ ầ o vĩ
đ, 1 vùng ch y dài t đông sang tây.ộ ạ ừ
Các nghiên c u v nh h ng c a ch t l ng ánh sáng đn s sinh tr ng c a câyứ ề ả ưở ủ ấ ượ ế ự ưở ủ
cho th y r ng toàn b ph c a ánh sáng m t tr i th ng tho mãn đc s sinh tr ngấ ằ ộ ổ ủ ặ ờ ườ ả ượ ự ưở
c a cây tr ng. M c dù ch t l ng ánh sáng đc bi t là có nh h ng đn s sinh tr ngủ ồ ặ ấ ượ ượ ế ả ưở ế ự ưở
c a cây tr ng, nh ng d ng nh đây là y u t con ng i không th ki m soát đc trongủ ồ ư ườ ư ế ố ườ ể ể ượ
t ng lai trên 1 di n r ng.ươ ệ ộ
Nh ng nghiên c u cũng cho th y r ng thông th ng cây tr ng có kh năng đtữ ứ ấ ằ ườ ồ ả ạ
đc s sinh tr ng t t khi l ng áng sáng th p h n l ng ánh sáng c a ban ngày hoànượ ự ưở ố ượ ấ ơ ượ ủ
toàn quang mây. Tuy nhiên, các cây khác nhau có s đáp ng v i c ng đ ánh sáng khácự ứ ớ ườ ộ
nhau.
Nh ng s thay đi c ng đ ánh sáng gây ra do che bóng có th t o ra nh h ngữ ự ổ ườ ộ ể ạ ả ưở
đáng k đn s sinh tr ng c a cây tr ng. V i m t đ cây tr ng cao, ánh sáng xuyên quaể ế ự ưở ủ ồ ớ ậ ộ ồ
các v trí bên d i trong tán cây có th không đ cho các lá bên d i đ ti n hành quangị ướ ể ủ ướ ể ế
h p. ợ
S che bóng c a cây tr ng cũng có th x y ra khi tr ng xen 2 loài cây khác nhau, cânự ủ ồ ể ả ồ
b ng s sinh tr ng gi a các lo i cây là v n đ quan tr ng trong qu n lý cây tr ng. Sằ ự ưở ữ ạ ấ ề ọ ả ồ ự
phát tri n không đng đu th ng x y ra trong v n cây hay trong m t ru ng tr ng. Đi uể ồ ề ườ ả ườ ộ ộ ồ ề
này ph n l n là do s canh tranh dinh d ng và n c, m c dù c ng đ ánh sáng b gi mầ ớ ự ưỡ ướ ặ ườ ộ ị ả
cũng là 1 y u t quan tr ng gi i thích hi n t ng nàyế ố ọ ả ệ ượ
Nh ng nghiên c u c a các nhà khoa h c Nh t dùng lúa mì làm cây th nghi m choữ ứ ủ ọ ậ ử ệ
th y r ng s h p thu NHấ ằ ự ấ 4+, SO42- và n c tăng khi c ng đ ánh sáng tăng, nh ng s h pướ ườ ộ ư ự ấ
thu Ca2+ và Mg2+ ít b nh h ng. C ng đ ánh sáng có nh h ng r t đáng k đn sị ả ưở ườ ộ ả ưở ấ ể ế ự
h p thu P và K. Ng i ta cũng nh n th y r ng s h p thu Oấ ườ ậ ấ ằ ự ấ 2 c a r cũng tăng theo c ngủ ễ ườ
đ ánh sáng.ộ
2.4. Ch đ quang kế ộ ỳ
M i quan h gi a th c v t v i đ dài ngày đc g i là ch đ quang k . Trên cố ệ ữ ự ậ ớ ộ ượ ọ ế ộ ỳ ơ
s ph n ng c a cây v i quang k , các cây đc phân lo i thành các cây ngày ng n, ngàyở ả ứ ủ ớ ỳ ượ ạ ắ
dài hay trung gian. Cây ngày ng n là cây s ch ra hoa khi quang k ng n b ng hay ng nắ ẽ ỉ ỳ ắ ằ ắ
h n th i gian ng ng. N u th i gian chi u sáng dài h n th i gian ng ng, cây tr ng sơ ờ ưỡ ế ờ ế ơ ờ ưỡ ồ ẽ
5
