1
TRƯỜNG CAO ĐẲNG PHƯƠNG ĐÔNG QUẢNG NAM
www.phuongdongqn.vn / phuongdongqn.edu.vn
BÀI GIẢNG
SẢN KHOA CƠ SỞ
NĂM 2012
2
TRƯỜNG CAO ĐẲNG PHƯƠNG ĐÔNG QUẢNG NAM
www.phuongdongqn.vn / phuongdongqn.edu.vn
LỜI GIỚI THIỆU
Để đáp ứng nhu cầu dạy và học cho đối tượng Cao đẳng Điều dưỡng
theo yêu cầu của nhà trường, khoa y dược tổ chức biên soạn giáo
trình “Sản khoa cơ sở” nhằm làm tài liệu giảng dạy và học tập cho
giáo viên và các bạn sinh viên, thời lượng 30 tit l thuyt.
Tập giáo trình nhằm trang bị cho sinh viên các kin thức cơ bản về
các bệnh sản khoa để có k hoạch chăm sóc cho bệnh nhân một cách
hợp l.
Giáo trình được biên soạn dựa trên chương trình khung đ được phê
duyệt và những tài liệu tham khảo của các trường Đại học y Hu -
Hà Nội và các tài liệu của bộ y t.
Vì là lần đầu biên soạn nên không tránh khỏi những thiu sót. Rất
mong nhận được sự góp của các đồng nghiệp và các bạn sinh viên
để tập giáo trình được hoàn chỉnh tốt hơn.
Trân trọng cảm ơn!
KHOA Y DƯỢC
3
TRƯỜNG CAO ĐẲNG PHƯƠNG ĐÔNG QUẢNG NAM
www.phuongdongqn.vn / phuongdongqn.edu.vn
MỤC LỤC
SINH LÝ SINH DỤC NỮ ...................................................................4
SỰ THỤ TINH LÀM TỔ VÀ PHÁT TRIỂN CỦA TRỨNG .............8
TÍNH CHẤT CỦA THAI NHI VÀ PHẦN PHỤ THAI NHI ĐỦ
THÁNG .............................................................................................12
CHẨN ĐOÁN THAI NGHÉN ..........................................................19
SINH LÝ CHUYỂN DẠ VÀ CƠ CHẾ ĐẺ NGÔI CHỎM...............23
CHOÁNG TRONG SẢN KHOA ......................................................27
TIỀN SẢN GIẬT – SẢN GIẬT ........................................................30
CHẢY MÁU SAU ĐẺ ......................................................................43
RỐI LOẠN KINH NGUYỆT ............................................................46
U XƠ TỬ CUNG ...............................................................................49
U NANG BUỒNG TRỨNG ..............................................................54
ĐẺ KHÓ DO CÁC NGUYÊN NHÂN ..............................................57
CÁC BỆNH PHỤ KHOA THÔNG THƯỜNG.................................65
NHIỄM TRÙNG ĐƯỜNG SINH SẢN ............................................68
THAI SUY – HỒI SỨC SƠ SINH ....................................................74
CÁC BIỆN PHÁP THĂM DÒ TRONG SẢN PHỤ KHOA .............85
4
TRƯỜNG CAO ĐẲNG PHƯƠNG ĐÔNG QUẢNG NAM
www.phuongdongqn.vn / phuongdongqn.edu.vn
SINH LÝ SINH DỤC NỮ
I. HOẠT ĐỘNG CỦA BUỒNG TRỨNG
Từ tuổi dậy thì buồng trứng bắt đầu hoạt động có chu kỳ và thể hiện
ra bên ngoài bằng chu kỳ kinh nguyệt. Chính những hormon tit ra
trong chu kỳ hoạt động của buồng trứng quyt định chu kỳ kinh
nguyệt nên 2 hai chu kỳ này có quan hệ mật thit với nhau. Buồng
trứng có 2 chức năng: Chức năng nội tit và chức năng ngoại tit.
1. Chức năng ngoại tiết
1.1. Thời kỳ phát triển của noãn nang (thời kỳ hình thành nang De
Graaf)
Bắt đầu từ ngày thứ nhất đn ngày thứ 14 dưới ảnh hưởng của FSH
thùy trước tuyn yên 1 non bào nguyên thủy của buồng trứng phát
triển thành nang De Graaf. Nang De Graaf cấu tạo bao gồm: Bọc
non càng lớn càng tit ra nhiều estrogen, dưới tác dụng của estrogen
niêm mạc tử cung tăng sinh, dày lên, các mao mạch dài ra và xoắn
lại, chuẩn bị tip nhận tác dụng của progesteron.
1.2. Thời kỳ phóng noãn (Rụng trứng)
Vào ngày thứ 14 của chu kỳ kinh, nang De Graaf chín và tit ra nhiều
estrogen làm tuyn yên ngừng tit FSH và tit ra LH (Luteanizing
hormon), LH làm vỡ nang De Graaf, tiểu non được phóng vào ống
dẫn trứng. Nu gặp được tinh trùng non sẽ được thụ tinh, nu không
gặp được tinh trùng thì non tự tiêu hủy trong 24 giờ.
1.3. Thời kỳ hoàng thể
Từ ngày 15 – 28 của chu kỳ kinh, vỏ còn lại của nang De Graaf tạo
thành hoàn thể, dưới tác dụng của LH, hoàng thể tit ra estrogen và
progesteron. Progesteron làm niêm mạc tử cung dày lên, động mạch
và các tuyn phát triển, ch tit để chuẩn bị cho trứng thụ tinh làm tổ,
gọi là giai đoạn ch tit. Hoàng thể tồn tại chỉ có 2 khả năng:
- Nu non được thụ tinh, hoàng thể tồn tại đn tháng thứ 2 hay tháng
thứ 3 của chu kỳ, tip tục tit ra progesteron giúp trứng làm tổ tốt gọi
là hoàng thể thai nghén.
- Nu non không được thụ tinh gọi là hoàng thể kinh nguyệt, hoàng
thể tồn tại đn ngày 25 – 26 của chu kỳ kinh sẽ teo đi, 2 nội tit giảm
5
TRƯỜNG CAO ĐẲNG PHƯƠNG ĐÔNG QUẢNG NAM
www.phuongdongqn.vn / phuongdongqn.edu.vn
xuống đột ngột làm cho các mạch máu lớp dười niêm mạc tử cung
xoắn lại, niêm mạc bị thiu máu, hoại tử và bong ra gây chảy máu ra
ngoài tạo nên hiện tượng kinh nguyệt. Khi 2 nội tit giảm thấp tuyn
yên được giải phóng lại tip tục tit ra FSH và một chu kỳ mới lại bắt
đầu. Trong chu kỳ kinh nguyệt thời kỳ hoàng thể thường cố định 14
ngày. Như vậy chu kỳ kinh dài hay ngắn tùy thuộc vào giai đoạn phát
triển dài hay ngắn.
2. Chức năng nội tiết của buồng trứng
2.1. Estrogen: Do màng bao trong của non nang, hoàng thể và rau
thai tit ra. Estrogen có tác dụng:
- Làm phát triển các bộ phận sinh dục: Làm âm đạo nở nang, cơ tử
cung dày lên, niêm mạc tử cung tăng sinh.
- Làm tuyn vú phát triển.
- Làm xuất hiện giới tính phụ: Nữ tính, dáng điệu, phát sinh tình dục.
- Làm tăng tính co bóp cơ tử cung khi có thai.
- Khi nồng độ cao sẽ ức ch tuyn yên tit ra FSH.
2.2. Progesteron: Do hoàng thể tiêt ra cuối chu kỳ kinh và do rau
thai tit ra. Có tác dụng:
- Phối hợp với estrogen làm cho niêm mạc tăng sinh, ch tit để
chuẩn bị cho trứng đn làm tổ và phát triển.
- Giảm co bóp của cơ tử cung, làm tử cung mềm ra.
- Làm cho các khớp xương chậu và khung chậu dn ra.
- Cùng với estrogen làm tuyn vú phát triển.
- Làm tăng thân nhiệt lên 0,5ºC.
- Khi nồng độ cao sẽ ức ch tuyn yên tit ra LH.
II. CHU KỲ KINH NGUYỆT VÀ CƠ CHẾ ĐIỀU HÒA KINH
NGUYỆT
1. Kinh nguyệt
1.1. Định nghĩa: Kinh nguyệt là hiện tượng chảy máu có chu kỳ của
tử cung đi đôi với việc bong niêm mạc tử cung, do sự giảm đột ngột
của nội tit estrogen và progesteron nhưng vai trò quyt định là
estrogen.
2.2. Đặc tính của kinh nguyệt
- Tuổi bắt đầu có kinh là 11 – 18 tuổi.
- Tuổi mn kinh 45 – 50 tuổi.