Page1
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM
KHOA HÓA
---------
BÀI GIẢNG
THÍ NGHIỆM HÓA HỮU CƠ
(Lưu hành nội bộ)
Đà Nẵng-2022
Page2
ĐẠI CƢƠNG
1. Qui tắc làm việc trong phòng thí nghiệm
1.1. Trƣớc khi làm thí nghiệm
Đọc kỹ bài thực tập để nắm được mục đích của thí nghiệm, nguyên tắc, cơ sở lý
thuyết và các bước tiến hành.
Chuẩn bị bài vào vở: Viết nguyên tắc, phương trình phản ứng, vẽ sơ đồ, Dụng cụ
thí nghiệm, tóm tắt các động tác tiến hành. Dự trù và hóa chất.
Tìm đọc để hiểu và vận dụng các kỹ thuật cơ bản cần thiết trong thực nghiệm.
1.2. Trong khi làm thí nghiệm
Mỗi sinh viên phải làm việc tại một chỗ quy định do giáo viên phân công,
làm bài thí nghiệm đã được giáo viên thông qua dưới sự giám sát của giáo viên.
Không được làm việc một mình trong phòng thí nghiệm.Cấm người ngoài đến
thăm sinh viên đang làm việc trong phòng thí nghiệm. Không được ăn uống, hút
thuốc, tiếp khách trong phòng thí nghiệm.
Phải giữ trật tự, nghiêm túc, chính xác, trung thực và khoa học; phải tuân
thủ theo các quy tắc bảo hiểm và giữ chỗ làm việc gọn gàng, sạch sẽ. Không được
vứt giấy lọc, các chất rắn, axít, kiềm, chất dễ cháy, chất dễ bay hơi vào bể nước
của phòng thí nghiệm mà phải chỗ quy định của phòng thí nghiệm.
Phải giữ Dụng cụ thí nghiệm sạch sẽ, tránh làm đổ vỡ; nếu làm đổ vỡ phải
báo cáo với giáo viên (hư hỏng không có lý do phải bồi thường).Không làm thí
nghiệm với Dụng cụ bẩn. Không được tự tiện mang Dụng cụ hóa chất ra khỏi
phòng thí nghiệm, hay di chuyển Dụng cụ hóa chất từ bài này sang bài khác, không
được sử dụng Dụng cụ máy móc không thuộc phạm vi bài thí nghiệm cũng như
chưa hiểu tính năng và cách sử dụng.
Khi làm thí nghiệm phải mặc áo choàng (áo blouse ống tay dài), khăn mặt và
khăn lau bàn ở chỗ làm việc. Không nên đi dép xăng đan hay quần ngắn trong
phòng thí nghiệm.
Page3
1.3. Viết báo cáo
Đây là phần quan trọng của bất kỳ thí nghiệm hóa học nào, sự nhận xét cẩn thận
quá trình thí nghiệm cùng với báo cáo chính xác là điều cơ bản của bất kỳ bài thực
tập nào.
Mẫu báo cáo bài thực tập gồm các phần sau đây:
- Nguyên tắc, phương trình phản ứng.
- Mô tả chi tiết các hiện tượng xảy ra.
- Kết quả.
- Nhận xét, biện luận.
1.4. Làm xong thí nghiệm
Phải dọn sạch sẽ chỗ làm việc, rửa ngay Dụng cụ thí nghiệm trả lại cho
phòng thí nghiệm.
Kiểm tra điện nước báo cáo với giáo viên rồi mới được ra về.
2. Qui tắc làm việc với chất độc, chất dễ cháy, dễ nổ
Đa số các chất hữu cơ đều độc.Khi tiếp xúc với hóa chất cần biết đầy đủ tính
độc, khả năng dễ nổ, dễ cháy của các hóa chất sử dụng, và biết dầy đủ quy tắc
chống độc, chống cháy nổ.
- Khi làm việc với các hóa chất độc như KCN, NaCN, HCN, dimetylsunfat,
dimetylamin, Cl2, N2N4, cloranhydrit, các axít đơn giản cũng như khi tiến hành
phản ứng có thoát ra khí độc đều phải đeo mặt nạ chống độc hay đeo kính bảo hộ.
Phải làm trong tủ hút dưới sự chỉ dẫn của giáo viên hoặc nhân viên phòng thí
nghiệm.
- Khi làm việc với các kim loại kiềm Na, K: Các kim loại này cần phải được giữ
trong dầu hỏa, phải dùng kẹp để lấy kim loại ra không được dùng tay. Tránh Na, K
gặp CCl4 hay nước (phải hủy kim loại Na, K dư bằng một lượng nhỏ ancol butylic
hoặc amylic)
- Thủy ngân phải được giữ trong bình có nút kín: đặt các thiết bị chứa thủy ngân
trong khây men hay khây nhựa, thu hồi thủy ngân rơi vãi bằng hỗn hống Đồng.
Page4
- Khi làm việc với các khí độc như Br2,... phải làm việc trong tủ hút, và bảo quản các
hóa chất trong các lọ kín.
- Khi làm việc với axít sunfuric đậm đặc, hay Oleum, phải rót cẩn thận qua phễu và
thao tác trong tủ hút, khi pha loãng axít sunfuric đặc phải cho từ từ từng lượng nhỏ
axít vào nước không làm ngược lại, không được pha loãng oleum, không dùng axít
sunfurric trong bình hút ẩm.
- Khi làm việc với các chất dễ cháy nổ phải để xa ngọn lửa. VD: Benzen, ete,
axeton, etyl axetat, ete dầu hỏa,...
- Ete được giữ trong bình nút chặt có mao quản hay ống chứa Canxi Clorua. Không
chưng cất ete etylic, tetrahydrofuran, dioxan khi chưa loại bỏ hết peoxit.
- Tất cả các hóa chất ở chỗ làm việc phải chứa trong lọ có nhãn rõ ràng. Không làm
thí nghiệm với hóa chất không có nhãn rõ ràng.
3. Phƣơng pháp cấp cứu sơ bộ
Khi bị bỏng nhiệt bôi ngay dung dịch KMnO4 (hoặc làm nguội ngay bằng nước
hoặc rượu).Sau đó bôi glyxerol, vazơlin hay Sunfidin vào chỗ bỏng.
Khi bị bỏng axít: rửa chỗ bỏng nhiều lần bằng nước rồi bằng dung dịch
Natribicacbonat hay kiềm 3% rồi bôi mỡ vazơlin.
Khi bị bỏng kiềm đặc: rửa chỗ bỏng nhiều lần bằng nước rồi bằng dung dịch
axít axetic hay axít borit 1 %.
Khi bị bỏng brom: Rửa chỗ bỏng nhiều lần bằng ancol etylic rồi bằng dung dịch
thiosunfat 10%, sau đó bôi vazơlin vào chỗ bỏng.
Khi bị bỏng phenol: Rửa dung dịch nhiều lần bằng glyxerol cho tới khi màu da
trở lại bình thường, sau đó băng vết thương bằng bông tẩm glyxerol.
Khi rơi chất hữu cơ lên da: Trong đa số trường hợp phải rửa bằng nước nếu
không hiệu quả phải rửa bằng dung môi hữu cơ (ancol etylic). Nên rửa nhanh bằng
một lượng lớn chất hữu cơ tránh chất hữu cơ tạo thành dung dịch trên da.
Khi thở phải nhiều khí clo hay brom : Ngửi bằng dung dịch amoniac loãng hay
ancol etylic rồi đi ra chỗ thoáng.
Page5
Khi bị đầu độc bởi hóa chất: cần uống một lượng tương đối nhiều nước, nếu là
axít thì uống một lượng nhỏ natribicacbonat 2%, nếu là kiềm thì uống một cốc axít
axetic hay axít limonic 2%.
Khi nhiễm độc khí nặng cần đưa ra chỗ thoáng tránh nguồn độc, nếu nạn nhân
ngừng thở phải hô hấp nhân tạo đến khi nạn nhân tỉnh lại ( không làm hô hấp nhân
tạo với các nạn nhân nhiễm độc nặng khí Clo).
Khi bị thương do thủy tinh: Gắp hết các mảnh thủy tinh vỡ ra khỏi vết thương,
rửa bằng nước sạch và cồn Iốt 3%, băng vết thương lại nếu vết thương nặng thì cần
cột garô rồi đưa đến bệnh viện.
4. Xử lý đám cháy:
Khi có đám cháy: trường hợp cháy chất lỏng cần tắt bếp điện hay đèn phủ đám
cháy bằng khăn ướt, cát, hoặc bằng bình chứa khí CO2. Nếu chất gây cháy tan
trong nước thì dập bằng nước (VD: ancol,...), nếu đám cháy không tan trong nước
thì dùng cát hay bình khí CO2.
Khi áo quần cháy không chạy mà dội ngay nước vào chỗ cháy, hay nằm lăn ra
áp chỗ cháy vào sàn nhà dùng khăn ướt áp lên chỗ cháy.
Khi áo choàng cháy cởi bỏ ngay ra.
Khi có đám cháy lớn cần báo động (hô cháy), gọi ngay trực nhật hay cơ quan
phòng cháy chữa cháy.
5. Một số lƣu ý quy tắc an toàn lao động
Các thí nghiệm hóa học bao giờ cũng đòi hỏi tiến hành thận trọng nhằm bảo
đảm an toàn lao động cho người làm thí nghiệm cũng như mọi người xung quanh
và phòng thí nghiệm. Chỉ thiếu thận trọng, thiếu chính xác một chút, có thể dẫn tới
hỏng Dụng cụ, máy móc và đôi khi dẫn tới những tai hại không lường trước được.
Một số quy định chung
- Không di chuyển hoặc đặt đèn cồn đang đốt ở mép bàn vì có thể rơi vỡ xuống sàn
nhà, gây bùng cháy.
- Không tắt đèn cồn bằng cách thổi đèn cồn mà phải dùng nắp đậy để đèn tắt, đèn
cồn khi thổi sẽ gây nổ đèn.