Báo điện tử - Phao cứu mạng cho
báo in?
Thực tế này làm người ta phải đặt lại câu
hỏi mà một thời tưởng chừng rất kỳ cục.
Liệu sự tăng trưởng nhanh chóng của báo
mạng - tất nhiên là còn rất nhỏ, cùng với
tình trạng giảm số lượng phát hành và doanh thu khiêm tốn của
tờ báo mẹ có thể tạo ra một "cơ sở kinh doanh kép" hay không?
Xét về nội dung truyền tải, báo điện tử có những lợi thế mà báo
in, thậm chí cả phát thanh-truyền hình cũng phải kính nể. Báo
điện tử hiện nay không phải là một phiên bản rút gọn của báo in
như người ta từng làm và từng lầm tưởng. Nhiều tờ báo lập bộ
phận riêng để phụ trách mảng này với lực lượng phóng viên, biên
tập viên, kỹ thuật viên và nhân viên thiết kế đồ họa đông đảo
(chẳng hạn như BBC, quân số lên tới 400 người).
Về công nghệ, báo điện tử có thể đồng thời tích hợp nhiều hình
thức đa phương tiện - từ chữ viết, âm thanh cho đến hình ảnh
tĩnh và động. Và nếu nói đến tốc độ của thông tin thì báo điện tử
đúng là nhà vô địch. Chẳng cần chờ đến giờ ra báo, giờ phát
sóng, và thao tác thì quá đơn giản (và đỡ tốn kém) nhờ những
công nghệ hiện đại.
Có thể kể thêm một số đặc điểm khác của báo điện tử mà các
loại hình báo chí khác không có được hoặc khó cạnh tranh được.
Chẳng hạn tính tương tác của báo điện tử rất cao. Một tin tức gửi
đi có thể nhanh chóng nhận ngay phản hồi của rất nhiều độc giả,
nhận xét về nội dung thông tin, chia sẻ tình cảm với người trong
cuộc hoặc thậm chí phản ứng ngay với tờ báo về cách đưa tin (Ví
dụ việc đưa tin về vụ sóng thần hồi cuối năm 2004 rất được quan
tâm nhưng không ít người phàn nàn về việc đăng tải các hình
ảnh quá thương tâm). Đài phát thanh và truyền hình có một số
mục giao lưu hay talkshow cho phép người xem, người nghe gọi
điện trực tiếp, nhưng chắc chắn không "bì" kịp với kiểu trao đổi
qua Internet.
Báo điện tử cũng cho phép một tính năng đặc biệt: Tìm kiếm. Với
phát thanh và truyền hình thì đương nhiên là... "nghỉ khỏe", với
báo in cũng vô cùng khó khăn nếu muốn lục lại một thông tin từ
các số trước. Ngay cả khi đã cầm trên tay tờ báo, lại là những tờ
nhật báo dày như Washington Post hay New York Times, thì vẫn
không đơn giản chút nào. Với báo điện tử thì ai cũng biết là chỉ
cần gõ từ khóa rồi nhấn nút "Go". Thế là xong! Tìm lại những bài
viết cách đây cả chục năm, hoặc nhiều bài viết của nhiều nguồn
về một vấn đề, cũng là chuyện nhỏ.
Xét về vấn đề tài chính, xin tham khảo một phép tính sau đây của
Rick Edmonds thuộc Viện Poynter: Tổng kết từ các tờ báo của
Mỹ cho thấy doanh thu quảng cáo mạng vào thời điểm giữa năm
2004 chỉ chiếm khoảng 3-4%, mức tăng trưởng của báo in truyền
thống là khoảng 4%. Vậy tại một tờ báo cỡ trung bình có nguồn
thu 3 triệu USD từ quảng cáo trên mạng và 97 triệu USD từ
quảng cáo trên báo in thì phải mất bao lâu hai con số này mới
bằng nhau? Câu trả lời là 14 năm - vào năm 2018.
So sánh ước tính về doanh thu quảng cáo
giữa báo điện tử và báo in ở Mỹ
Nhìn vào biểu đồ, có thể thấy đến năm 2009, doanh thu quảng
cáo trên mạng mới chỉ bằng 10% so với báo in nhưng chỉ 2 năm
sau đã đạt tới con số đáng kể, mỗi ngày một tăng mạnh. Những
dự đoán sáng sủa hơn thậm chí còn cho rằng khoảng năm 2011-
2012 là doanh thu quảng cáo trên mạng ngang bằng với doanh
thu quảng cáo từ báo in.
Việc sử dụng công nghệ "broadband streaming video" và việc
phải tạo ra nhiều khoảng trống hơn cho quảng cáo cũng như nội
dung đã đẩy chi phí sản xuất báo điện tử lên đáng kể, nhưng nó
cũng chẳng thấm tháp gì so với chi phí in ấn và phát hành (thậm
chí giao báo tận nhà) nên báo điện tử vẫn là một phương án hấp
dẫn so với kinh doanh báo chí truyền thống.
Tất nhiên, chẳng có gì đảm bảo sự tăng trưởng của báo điện tử
sẽ ổn định như vậy. Chẳng thể nào yên tâm với viễn cảnh tươi
đẹp và ung dung ngồi chờ cái ngày báo điện tử kiếm tiền "ngang
tài" với báo in. Chẳng ai biết những website như Google, Yahoo,
Craigslist và cả những đối thủ không-rõ-từ-đâu-tới sẽ xuất ra
những chiêu gì, sẽ bắn những quả tên lửa ghê gớm tới mức nào
vào giới truyền thông ngay trong năm nay và năm 2006. Trong
thế giới thay đổi đến chóng mặt này, khó có được một thời gian
sóng yên bể lặng để các tờ báo củng cố lại các chiêu thức kinh
doanh.
Khi truyền hình ra đời, nhiều người tưởng rằng thời của báo in đã
hết, song nó vẫn tồn tại. Khi Internet xuất hiện, nhiều ý kiến cũng
nói truyền hình đã đến lúc cáo chung, nhưng không hề như vậy,