C NG HÒA XÃ H I CH NGHĨA VI T NAMỘ Ộ Ủ Ệ
Đc l p - T do - H nh phúcộ ậ ự ạ
MÔ T SÁNG KI NẢ Ế
Mã s :ố…………………………………………….
Tên sáng ki nế:M t s bi n pháp nâng cao hi u qu d y văn h c trung đi ộ ố ệ ệ ả ạ ọ ạ
Vi t Nam c p THCS.ệ ấ
1.Lĩnh v c áp d ngự ụ : Đ tài ” ềM t s bi n pháp nâng cao hi u qu d y văn ộ ố ệ ệ ả ạ
h c trung đi 8 và toàn c p nói chungđi v i môn ng văn c p THCS”ọ ạ ấ ố ớ ữ ấ
2.Mô t b n ch t c a sáng ki n:ả ả ấ ủ ế
2.1.Tình tr ng gi i pháp đã bi t:ạ ả ế
Ng văn là m t trong nh ng môn h c có nhi u ti t h c nh t trongữ ộ ữ ọ ề ế ọ ấ
ch ng trình giáo d c THCS. Đi u đó cho th y v trí và t m quan tr ng c aươ ụ ề ấ ị ầ ọ ủ
b môn này trong quá trình h c t p c a h c sinh. B môn này cũng có m tộ ọ ậ ủ ọ ộ ặ
trong danh sách các môn thi b t bu c c a h c sinh. Tuy nhiên trên th c t ,ắ ộ ủ ọ ự ế
không nhi u h c sinh yêu thích môn h c này. Th m chí, r t nhi u em chánề ọ ọ ậ ấ ề
ghét và s , m i khi đn gi h c Ng văn. M t trong nh ng nguyên nhân d nợ ỗ ế ờ ọ ữ ộ ữ ẫ
đn hi n t ng trên, ph i k đn kh i l ng các tác ph m mà các em ph iế ệ ượ ả ể ế ố ượ ẩ ả
ti p nh n trong su t 4 năm h c. Ch ng trình Ng văn THCS có ph m viế ậ ố ọ ươ ữ ạ
th i gian kéo dài t Văn h c dân gian cho đn Văn h c hi n đi, tr i dài theoờ ừ ọ ế ọ ệ ạ ả
chi u dài l ch s c a đt n c. H c sinh c a th k 21 ph i h c nh ng tácề ị ử ủ ấ ướ ọ ủ ế ỷ ả ọ ữ
ph m c a hàng ngàn, hàng trăm năm v tr c. S chênh l ch th i gian kéoẩ ủ ề ướ ự ệ ờ
theo s thi u hi u bi t v nhi u lĩnh v c khác nhau, nên khi tìm hi u m t tácự ế ể ế ề ề ự ể ộ
ph m văn h c các em g p ph i không ít nh ng khó khăn. Văn h c trung điẩ ọ ặ ả ữ ọ ạ
là m t b ph n quan tr ng trong ch ng trình Ng văn b c trung h c c s .ộ ộ ậ ọ ươ ữ ậ ọ ơ ở
Văn h c trung đi Vi t Nam b t đu t th k th X đn h t th k XIX,ọ ạ ệ ắ ầ ừ ế ỷ ứ ế ế ế ỷ
nhi u tác ph m đt đn m c điêu luy n, tinh x o v ngh thu t và n i dung,ề ẩ ạ ế ứ ệ ả ề ệ ậ ộ
đã góp ph n không nh v m i m t cho n n văn h c hi n đi sau này. Vìầ ỏ ề ọ ặ ề ọ ệ ạ
v y, vi c gi ng d y t ng trong gi văn th i kì này r t quan tr ng và c nậ ệ ả ạ ừ ữ ờ ờ ấ ọ ầ
thi t, không nh ng làm cho h c sinh c m th đc cái hay, cái đp c a tácế ữ ọ ả ụ ượ ẹ ủ
ph m văn ch ng mà còn góp ph n vào vi c rèn luy n k năng s d ng ngônẩ ươ ầ ệ ệ ỹ ử ụ
ng cho h c sinh, cung c p cho h c sinh m t s v n ki n th c v m t th i kìữ ọ ấ ọ ộ ố ố ế ứ ề ộ ờ
l ch s hào hùng, oanh li t c a dân t c Vi t Nam, đng th i cũng cung c pị ử ệ ủ ộ ệ ồ ờ ấ
cho h c sinh m t s v n t ng c b n đ v n d ng trong giao ti p hàngọ ộ ố ố ừ ữ ơ ả ể ậ ụ ế
ngày và trong vi t văn. ế
Vi c gi ng d y tác ph m văn h c trung đi bên c nh m t s thu n l iệ ả ạ ẩ ọ ạ ạ ộ ố ậ ợ
v n còn có không ít nh ng khó khăn v n còn là n i kh n kh , gây nhi u khóẫ ữ ẫ ỗ ố ổ ề
khăn, phi n toái cho ng i d y l n ng i h c. Hi u đc nh ng tác ph mề ườ ạ ẫ ườ ọ ể ượ ữ ẩ
đó ch ng ph i là chuy n d dàng gì; truy n th cái hay, cái đp c a nó choẳ ả ệ ễ ề ụ ẹ ủ
ng i h c hi u đc l i càng khó khăn g p b i ph n do nhi u nguyênườ ọ ể ượ ạ ấ ộ ầ ề
nhân,b i nh ng tác ph m y đu vi t b ng ngôn ngở ữ ẩ ấ ề ế ằ ữ Hán văn c hay chổ ữ
Nôm có ph n xa l v i ngôn ng Ti ng Vi t hi n đi hôm nay. Thêm vào đóầ ạ ớ ữ ế ệ ệ ạ
là ng i ti p nh n văn b n dù mu n hay không ph i có ki n th c ch c ch n,ườ ế ậ ả ố ả ế ứ ắ ắ
ít nhi u ph i hi u rõ môi tr ng văn hoá trung đi, t t ng ý th c h chínhề ả ể ườ ạ ư ưở ứ ệ
th ng th i trung đi, đi n c đi n tích, th lo i văn h c ...Vố ờ ạ ể ố ể ể ạ ọ Ëy mµ ®èi tîng
tiÕp nhËn ë ®ây l¹i lµ häc sinh THCS, vèn sèng Ýt ái. kh¶ n¨ng ng«n ng÷
cha hoµn thiÖn, vËy lµm sao ®Ó c¶m
®c cượ ¸i hay c¸i ®Ñp cña v¨n häc trung ®¹i mang tÝnh b¸c häc? Ch b yỉ ấ
nhiêu th cũng đ làm cho ng i d y l n ng i h c đau đu, m t trí thì thứ ủ ườ ạ ẫ ườ ọ ầ ệ ử
h i làm sao mà l ng lòng, mà bình tâm đ c m nh n cho đc cái tinh hoaỏ ắ ể ả ậ ượ
cùng v đp c a văn ch ng qua cách bi u đt “ý t i ngôn ngo i” c a cácẻ ẹ ủ ươ ể ạ ạ ạ ủ
b c thi nhân ti n b i đã g i g m trong t ng câu ch . Làm th nào đ cho giậ ề ố ở ắ ừ ữ ế ể ờ
d y tác ph m văn h c trung đi đt ch t l ng, hi u qu ? Giáo viên c nạ ẩ ọ ạ ạ ấ ượ ệ ả ầ
ph i ch n nh ng t ng nào đ gi ng d y cho h c sinh? D y th nào đ h cả ọ ữ ừ ữ ể ả ạ ọ ạ ế ể ọ
sinh c m th đc h t cái hay, cái đp c a tác ph m trung đi này? Đó làả ụ ượ ế ẹ ủ ẩ ạ
v n đ nan gi i.Tình tr ng h c sinh h c đn ph n văn h c trung đi cóấ ề ả ạ ọ ọ ế ầ ọ ạ
chi u h ng l là, không thích thú, đi u này có nhi u lí do nh khó hi u, khóề ướ ơ ề ề ư ể
thu c, khó phân tích và ph i n m v ng đi u ki n, hoàn c nh l ch s …ộ ả ắ ữ ề ệ ả ị ử
Xu t phát t th c t , qua nhi u năm b n thân tôi đã d y các kh i l p 6,7,8ấ ừ ự ế ề ả ạ ố ớ
trong đó có các tác ph m văn h c trung đi r t hay nh ng l i khó. Vì v y b nẩ ọ ạ ấ ư ạ ậ ả
thân tôi đã nghiên c u tài li u, th nghi m, áp d ng m t s kinh nghi m vào ứ ệ ử ệ ụ ộ ố ệ
quá trình gi ng d y môn Ng văn THCS (ph n văn h c trung đi), đúc k t l iả ạ ữ ầ ọ ạ ế ạ
nh ng kinh nghi m gi ng d y này trong đ tài: ữ ệ ả ạ ề M t s bi n pháp nâng cao ộ ố ệ
hi u qu d y văn h c trung đi Vi t Nam c p THCS.ệ ả ạ ọ ạ ệ ấ
.2. N i dung gi i pháp đ ngh công nh n là sáng ki nộ ả ề ị ậ ế
a.M c đích c a gi i pháp:ụ ủ ả
Đ tài ề“M t s bi n pháp nâng cao hi u qu d y văn h c trung đi Vi tộ ố ệ ệ ả ạ ọ ạ ệ
Nam c p THCSấ.” nh m giúp h c sinh ti p thu ki n th c trong tác ph m vănằ ọ ế ế ứ ẩ
h c trung đi m t cách đy đ toàn di n, c m nh n cái hay cái đp c a tácọ ạ ộ ầ ủ ệ ả ậ ẹ ủ
ph m.Đng th i cũng nh m góp ph n nâng cao ch t l ng h c c a sinh giáoẩ ồ ờ ằ ầ ấ ượ ọ ủ
viên cũng nh ch t l ng gi ng d y c a giáo viên b môn ng văn c pư ấ ượ ả ạ ủ ộ ữ ở ấ
THCS.
b. Nh ng đi m khác bi t, tính m i c a gi i phápữ ể ệ ớ ủ ả
V i đ tài “” ớ ề M t s bi n pháp nâng cao hi u qu d y văn h c trung ộ ố ệ ệ ả ạ ọ
đi 8 và toàn c p nói chungđi v i môn ng văn c p THCS”ạ ấ ố ớ ữ ấ ” không nh ng ữ
giúp h c sinh n m v ng ki n th c,hi u hoàn c nh l ch s th i y, c m nh n ọ ắ ữ ế ứ ể ả ị ử ờ ấ ả ậ
cái hay cái đp c a tác ph m. ẹ ủ ẩ
* u đi m: Ư ể
-T p trung kh c ph c đc đi m khó ti p c n c a các th văn ngh ậ ắ ụ ặ ể ế ậ ủ ể ị
lu nậ c hoàn toàn xa l đi v i h c sinh . ổ ạ ố ớ ọ
-V n d ng tri t đ các ki n th c liên môn đ gi i quy t các tình hu ngậ ụ ệ ể ế ứ ể ả ế ố
trong bài h c, đ m r ng và kh c sâu thêm ki n th c Văn h c. ọ ể ở ộ ắ ế ứ ọ Ví d :ụ v nậ
d ng ki n th c l ch s đ hi u rõ v các tác gi và hoàn c nh ra đi c a tácụ ế ứ ị ử ể ể ề ả ả ờ ủ
ph m; v n d ng ki n th c đa lý đ n m đc v trí đa lý cũng nh nh ngẩ ậ ụ ế ứ ị ể ắ ượ ị ị ư ữ
thu n l i và khó khăn c a c đô Hoa L và thành Đi La; v n d ng ki n th cậ ợ ủ ố ư ạ ậ ụ ế ứ
GDCD đ giáo d c tình yêu T Qu c, truy n th ng đn n đáp nghĩa, ý th cể ụ ổ ố ề ố ề ơ ứ
h c t p đ b o v và xây d ng đt n c….ọ ậ ể ả ệ ự ấ ướ
-S d ng kênh hình đ hi u đc không khí th i đi (khi tác ph m raử ụ ể ể ượ ờ ạ ẩ
đi) và đi chi u v i tình hình hi n t i c a đt n c, t đó kh c sâu ý nghĩaờ ố ế ớ ệ ạ ủ ấ ướ ừ ắ
c a các văn b n đc h c.ủ ả ượ ọ
- So v i gi i pháp cũ, sáng ki n l n này c a tôi chú tr ng v n d ng ki nớ ả ế ầ ủ ọ ậ ụ ế
th c Văn h c g n v i đi s ng qua vi c s d ng ki n th c liên môn đứ ọ ắ ớ ờ ố ệ ử ụ ế ứ ể
h ng d n h c sinh ti p nh n và kh c sâu ki n th c. ướ ẫ ọ ế ậ ắ ế ứ
*H n ch : ạ ế
-M t s h c sinh h c đn ph n văn h c trung đi có chi u h ng l ộ ố ọ ọ ế ầ ọ ạ ề ướ ơ
là, không thích thú, đi u này có nhi u lí do nh không dành th i gian tìm hi uề ề ư ờ ể
tác ph m, khó hi u, khó thu c, khó phân tích và ph i n m v ng đi u ki n, ẩ ể ộ ả ắ ữ ề ệ
hoàn c nh l ch s …ả ị ử
-Do th i l ng các ti t d y không nhi u nên vi c cung c p ki n th c ờ ượ ế ạ ề ệ ấ ế ứ
đ h ng d n h c sinh tìm hi u bài còn h n ch v th i gian. Giáo viên d y ể ướ ẫ ọ ể ạ ế ề ờ ạ
c n t đi u ch nh th i gian các ti t d y trong tu n cho h p lý.ầ ự ề ỉ ờ ế ạ ầ ợ
c.Mô t b n ch t c a gi i phápả ả ấ ủ ả
Trên th c t gi ng d y, tôi đã nhi u l n tìm tòi đ đi m i ph ngự ế ả ạ ề ầ ể ổ ớ ươ
pháp. có th đúc k t l i nh ng thao tác c th đã t ng làm sau đây:ể ế ạ ữ ụ ể ừ
1. Chu n b v ki n th c: ẩ ị ề ế ứ
1.1 N m v ng th lo i và các đc tr ng c a th lo i: ắ ữ ể ạ ặ ư ủ ể ạ
* V th lo iềểạ
- Chi u:ế Là th lo i văn c , do vua ể ạ ổ ( chúa hay th lĩnhủ) dùng đ ban bể ố
m nh l nhệ ệ
- H ch:ị Là th văn ngh lu n th i x a, th ng đc vua chúa, t ngể ị ậ ờ ư ườ ượ ướ
lĩnh hay th lĩnh m t phong trào dùng đ c vũ đng viên, thuy t ph c ho củ ộ ể ổ ộ ế ụ ặ
kêu g i đu tranh ch ng thù trong gi c ngoài.ọ ấ ố ặ
- Cáo: Là m t th văn ngh lu n c , th ng đc vua chúa, ho c thộ ể ị ậ ổ ườ ượ ặ ủ
lĩnh dùng đ trình bày m t ch tr ng hay công b k t qu c a m t sể ộ ủ ươ ố ế ả ủ ộ ự
nghi p đ m i ng i cùng bi t.ệ ể ọ ườ ế
- T uấ: là m t lo i văn th c a b tôi, th n dân g i lên vua chúa độ ạ ư ủ ề ầ ử ể
trình bày s vi c, ý ki n, đ ngh .ự ệ ế ề ị
* V đc tr ngề ặ ư
- Thuy t ph c b ng lí trí và tình c m: ngh thu t ngh lu n ch t ch ,ế ụ ằ ả ệ ậ ị ậ ặ ẽ
s c bén, t ng và hình nh cô đng, g i n t ng sâu s c.ắ ừ ữ ả ọ ợ ấ ượ ắ
Ví d :ụ Ta th ng t i b a quên ăn, n a đêm v g i, ru t đau nh c t,ườ ớ ữ ử ỗ ố ộ ư ắ
n c m t đm đìa…( ướ ắ ầ H ch t ng sĩ - Tr n Qu c Tu nị ướ ầ ố ấ )
- Dùng l i văn bi n ng u bi n hoá linh ho t, nh p nhàng. Khi thì là vănố ề ẫ ế ạ ị
xuôi, khi là văn v n.ầ
- Văn - s - tri t b t phânử ế ấ
- In đm th gi i quan con ng i trung điậ ế ớ ườ ạ : T t ng m nh tr i ,ư ưở ệ ờ
th n, ch tâm lí sùng c , sùng bái t tiên…ầ ủ ổ ổ
1.2 Phân bi t s khác nhau c a 4 th lo i ngh lu n:ệ ự ủ ể ạ ị ậ
- Khác nhau v m c đích: ề ụ
+ Chi u: ếTrình bày m t ch tr ng, đng l i đ m i ng i ch pộ ủ ươ ườ ố ể ọ ườ ấ
thu n b ng cách dùng lí l đ l p lu n h ng t i m c đích.ậ ằ ẽ ể ậ ậ ướ ớ ụ
+ H chị: Kêu g iọ, c vũ đng viên b ng cách dùng tình c m và l p lu nổ ộ ằ ả ậ ậ
đ tác đng vào tinh th n.ể ộ ầ
+ Cáo: Công bố k t qu c a m t s nghi p b ng cách nêu quan đi mế ả ủ ộ ự ệ ằ ể
l p tr ng c a s nghi p đó.ậ ườ ủ ự ệ
+ T u: ấNêu ý ki nế, đa ra đ ngh , yêu c u b ng cách l p lu n xácư ề ị ầ ằ ậ ậ
đáng và thuy t ph c.ế ụ
- Khác nhau v đi t ng vi t và nh n:ề ố ượ ế ậ
+ Chi u, h ch, cáo: do vua, chúa ho c th lĩnh vi t và th n dân, binhế ị ặ ủ ế ầ
lính…ti p nh n.ế ậ
+ T u ( bi u, s ): do th n t , b tôi, quan t ng vi t dâng lên vua chúa.ấ ể ớ ầ ử ề ướ ế
1.3 N m v ng ki n th c v văn h c s : ắ ữ ế ứ ề ọ ử
M t trong nh ng h n ch c a ch ng trình sgk m i là phá v tính hộ ữ ạ ế ủ ươ ớ ỡ ệ
th ng c a văn h c s , do vi c ch n ố ủ ọ ử ệ ọ T p làm vănậ làm tiêu chí l a ch n vănự ọ
b n gi ng d y. Do h n ch này nên h c sinh không đc ti p xúc v i nh ngả ả ạ ạ ế ọ ượ ế ớ ữ
bài d y v văn h c s . Mà c 4 văn b n trung đi đc h c đu có m i liênạ ề ọ ử ả ả ạ ượ ọ ề ố
quan m t thi t đn l ch s . Giáo viên c n n m ch c ki n th c l ch s đ cóậ ế ế ị ử ầ ắ ắ ế ứ ị ử ể
cái nhìn bao quát, t đó có th l a ch n ph ng pháp phù h p khi h ng d nừ ể ự ọ ươ ợ ướ ẫ
các em hi u văn b n t góc đ l ch s . Có nh v y thì giá tr c a tác ph mể ả ừ ộ ị ử ư ậ ị ủ ẩ
văn h c m i đc hi u m t cách c n k .ọ ớ ượ ể ộ ặ ẽ
1.4 Chu n b v n t Hán Vi t,n m ch c các đi n tích, đi n c vănẩ ị ố ừ ệ ắ ắ ể ể ố
h c.ọ
- Do đc đi m vi t b ng ch Hán nên khi d ch sang ti ng Vi t, các vănặ ể ế ằ ữ ị ế ệ
b n không tránh kh i vi c ph i s d ng nguyên v n các t Hán. Bên c nh đó,ả ỏ ệ ả ử ụ ẹ ừ ạ
còn có m t kh i l ng đi n tích, đi n c r t hay. Vi c dùng các đi n tíchộ ố ượ ể ể ố ấ ệ ể
đi n c có tác d ng giúp cho s di n đt tr nên ng n g n mà v n giàu ýể ố ụ ự ễ ạ ở ắ ọ ẫ
nghĩa và thuy t ph c ng i đc, ng i nghe m t cách n t ng. Ngoàiế ụ ườ ọ ườ ộ ấ ượ
nh ng chú thích đc gi i nghĩa trong sgk, giáo viên c n tìm hi u đ n m kĩữ ượ ả ầ ể ể ắ
h n n i dung c a chúng. Khi c n thi t, đ tăng s h ng thú cho các em dơ ộ ủ ầ ế ể ự ứ ễ
hình dung và n m b t ki n th c, giáo viên có th k ng n g n. ắ ắ ế ứ ể ể ắ ọ
-Vi c d y đi n tích, đi n cệ ạ ể ể ố
Khi d y đi n tích, đi n c , giáo viên c n ph i hi u rõ ràng đn n i đnạ ể ể ố ầ ả ể ế ơ ế
ch n. Giáo viên bi t đ gi ng cho h c sinh hi u ch không ph i là gi ngố ế ể ả ọ ể ứ ả ả
h t. Khi không hi u ho c ch a hi u th u đáo thì không nên gi ng.ế ể ặ ư ể ấ ả
Ví d 1: ụ
D y bài ạ“H ch t ng sĩị ướ ” (L p 8 ) c a Tr n Qu c Tu n có r t nhi uớ ủ ầ ố ấ ấ ề
đi n tích, đi n c : K Tín, Do Vu, D Nh ng, Thân Khoái, Kính Đc, C oể ể ố ỉ ự ượ ứ ả
Khanh ... T t c nh ng đi n tích này sách giáo khoa đã chú thích r t rõ. Giáoấ ả ữ ể ấ
viên ch c n phân tích ý nghĩa c a các đi n c này ch chúng nêu g ngỉ ầ ủ ể ố ở ỗ ươ
trung quân ái qu c, nh ng đi n hình c a lí t ng phong ki n. Đây là nh ngố ữ ể ủ ưở ế ữ
ng i x thân cho lí t ng: trung v i vua, v i ch ... Cũng c n hi u r ng th iườ ả ưở ớ ớ ủ ầ ể ằ ờ
