BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
VIỆN KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM
PHẠM DUY HIỂN
BỒI DƢỠNG NĂNG LỰC CỦNG CỐ KIẾN THỨC
CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
MIỀN NÚI PHÍA BẮC TRONG DẠY HỌC ĐẠI SỐ LỚP 10
Chuyên ngành: Lý luận và phƣơng pháp dạy học bộ môn Toán
Mã số: 9 14 01 11
LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
Người hướng dẫn khoa học:
1. TS. TRẦN LUẬN
2. TS. LÊ VĂN HỒNG
HÀ NỘI - 2020
i
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu, kết
quả đƣợc nêu trong luận án là trung thực, có nguồn trích dẫn. Các kết quả công bố
chung đều đƣợc đồng nghiệp cho phép và sử dụng đƣa vào luận án.
Tác giả luận án
Phạm Duy Hiển
ii
QUY ƢỚC VỀ CÁC CHỮ VIẾT TẮT SỬ DỤNG TRONG LUẬN ÁN
Viết tắt
Viết đầy đủ
BP
Biện pháp
BTTCĐT
Bản tóm tắt các điểm tựa
BT
Bài tập
BĐTD
Bản đồ tƣ duy
CC
Củng cố
CH
Câu hỏi
DH
Dạy học
ĐG
Đánh giá
ĐC
Đối chứng
GD
Giáo dục
GQVĐ
Giải quyết vấn đề
GV
Giáo viên
HĐ
Hoạt động
HS
Học sinh
HT
Học tập
KN
Kỹ năng
KT
Kiến thức
NL
Năng lực
NXB
Nhà xuất bản
PP
Phƣơng pháp
PPDH
Phƣơng pháp dạy học
PT
Phƣơng trình
SGK
Sách giáo khoa
SP
Sƣ phạm
THCS
Trung học cơ sở
THPT
Trung học phổ thông
TN
Thực nghiệm
MỤC LỤC
Trang
MỞ ĐẦU ......................................................................................................................... 1
1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI ............................................................................... 1
2. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU ....................................................................................... 3
3. KHÁCH THỂ VÀ ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU ...................................................... 3
4. GIẢ THUYẾT KHOA HỌC ....................................................................................... 3
5. NỘI DUNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU ............................................................... 3
6. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ............................................................................... 4
7. NƠI THỰC HIỆN ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU ............................................................... 5
8. DỰ KIẾN NHỮNG ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN ÁN ................................................... 5
9. CẤU TRÚC CỦA LUẬN ÁN ..................................................................................... 5
Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN ........................................................ 6
1.1. TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU ............................................................. 6
1.1.1. Những vấn đề nghiên cứu về NL và NL Toán học .................................................................6
1.1.2. Những vấn đề nghiên cứu về năng lực học tập và củng cố .................................................. 10
1.2. NĂNG LỰC CỦNG CỐ KIẾN THỨC .................................................................. 15
1.2.1. Vai tr của củng cố kiến thức .................................................................................................. 15
1.2.2. Một số vấn đề về củng cố kiến thức ....................................................................................... 15
1.2.4. Cấu tr c của năng lực củng cố kiến thức ............................................................................... 23
1.2.5. Củng cố kiến thức trong dạy học Toán ........................................................ 24
1.2.6. Năng lực củng cố kiến thức môn Toán .................................................................................. 30
1.3. ĐẶC ĐIỂM HS Ở CÁC TRƢỜNG THPT MIỀN NÚI PHÍA BẮC ..................... 42
1.3.1. Khái quát về trƣờng THPT miền n i phía Bắc ..................................................................... 42
1.3.2. Đặc điểm tâm sinh lý và nhận thức của HS THPT miền n i phía Bắc .............................. 43
1.4. THỰC TRẠNG DH TOÁN CHO HS THPT Ở MIỀN NÚI PHÍA BẮC .............. 45
1.4.1 Khảo sát thực trạng DH Toán cho HS THPT ở miền n i phía Bắc ..................................... 45
1.4.2. Một số nhận xét về tình hình DH Toán ở trƣờng THPT miền n i phía Bắc với yêu
cầu bồi dƣỡng NL CC KT ................................................................................................................. 55
Kết luận chƣơng 1 .......................................................................................................... 57
iv
Chƣơng 2 - MỘT SỐ BIỆN PHÁP BỒI DƢỠNG NĂNG LỰC CỦNG CỐ KIẾN
THỨC MÔN TOÁN CHO HS MIỀN NÚI PHÍA BẮC TRONG DẠY HỌC ĐẠI
SỐ 10 THPT ................................................................................................................. 58
2.1. ĐỊNH HƢỚNG XÂY DỰNG CÁC BIỆN PHÁP ................................................. 58
2.1.1. Đảm bảo thực hiện mục tiêu, chƣơng trình DH môn Toán trong các trƣờng THPT phù
hợp với yêu cầu đổi mới căn bản toàn diện nền GD Việt Nam trong giai đoạn hiện nay ........... 58
2.1.2. Thực hiện định hƣớng DH Toán nhằm bồi dƣỡng NL CC KT cho HS ............................ 59
2.1.3. Tôn trọng những nét riêng về đặc điểm tâm lý, phù hợp với trình độ nhận thức và vốn tri thức
của HS miền n i trƣớc yêu cầu phát triển NL để tập trung vào việc tổ chức các HĐ CC KT ............ 59
2.1.4. Đảm bảo sự đồng bộ, phối hợp hiệu quả giữa các BP nhằm phát huy đƣợc tính tích
cực của HS trong các HĐ CC KT .................................................................................................. 59
2.1.5. Đảm bảo tính thực tiễn nhằm khai thác, phát huy bản sắc văn hóa địa phƣơng trong thiết
kế nội dung, hình thức tổ chức HĐ, CC KT cho HS ...................................................................... 60
2.1.6. Đảm bảo tính khả thi trong điều kiện DH tại các trƣờng THPT miền n i phía Bắc ......... 61
2.2. MỘT SỐ BP SP BỒI DƢỠNG NL CC KT MÔN TOÁN CHO HS Ở CÁC
TRƢỜNG THPT MIỀN NÚI PHÍA BẮC .................................................................... 61
2.2.1. BP 1: Gợi động cơ, gây hứng th học toán gi p HS miền n i tự tin, tích cực thực hiện HĐ
củng cố ................................................................................................................................................. 61
2.2.2. Nhóm BP 2: Một số kỹ thuật rèn luyện KN CC KT môn Toán cho HS ........................... 76
2.2.3. Nhóm BP 3: Xây dựng hệ thống CH và BT củng cố kiến thức, rèn luyện KN cho học
sinh ........................................................................................................................................................ 89
2.2.4. Nhóm BP 4: Tăng cƣờng các hoạt động ngoại khoá gắn nội dung toán học với thực tiễn
để củng cố kiến thức và rèn luyện KN vận dụng môn Toán .................................................. 98
Kết luận chƣơng 2 ....................................................................................................... 110
Chƣơng 3 - THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM ............................................................... 112
3.1. MỤC ĐÍCH, NHIỆM VỤ VÀ NỘI DUNG THỰC NGHIỆM ............................ 112
3.1.1. Mục đích thực nghiệm ........................................................................................................... 112
3.1.2. Yêu cầu thực nghiệm ............................................................................................................. 112
3.1.3. Nhiệm vụ thực nghiệm .......................................................................................................... 112
3.1.4. Nguyên tắc tổ chức thực nghiệm .......................................................................................... 112
3.1.5. Nội dung thực nghiệm ........................................................................................................... 113