1
ÑIEÀU TRÒ BÖÔÙU SUÏN LAØNH ÔÛ BAØN TAY
Leâ Vaên Thoï (1), Leâ Chí Duõng (2)
Ñaïi Hoaøng AÂn (3), Leâ Vuõ Quoác Hieån (3), Buøi Hoaøng Laïc (3)
Töø khoùa: Böôùu suïn laønh: Enchondroma; Hình aûnh y hoïc: Medical Imaging; Maùy maøi cao toác:
High Speed Burr.
TOÙM TAÉT
Trong 5 naêm töø thaùng 05/1997 ñeán 07/2002 Khoa Beänh hoïc Cô –Xöông- Khôùp Beänh
vieän Chaán Thöông Chænh Hình thöïc hieän phaãu thuaät cho 72 tröôøng hôïp böôùu xöông baøn tay,
trong ñoù coù 45 tröôøng hôïp böôùu suïn laønh. Caùc böôùu khaùc ít gaëp hôn goàm 12 böôùu suïn xöông, 5
böôùu ñaïi baøo xöông…. Ba tröôøng hôïp böôùu coù ñoä aùc thaáp bao goàm: 1 sarcoâm maøng xöông, 1
sarcoâm suïn trung taâm, 1 sarcoâm suïn ngoaïi vi thöù phaùt.
Böôùu suïn laønh laø loaïi böôùu hay gaëp nhaát ôû baøn tay, chieám ñaïi ña soá caùc tröôøng hôïp.
Vieäc chaån ñoaùn caàn döïa vaøo söï keát hôïp cuûa giaûi phaãu beänh – laâm saøng – hình aûnh y hoïc. Vaán
ñeà ñieàu trò caàn phaûi coù söï phoái hôïp tích cöïc giöõa phaãu thuaät vaø vaät lyù trò lieäu sau moå ñeå ñaït
ñöôïc keát quaû ñieàu trò toát nhaát.
Caùc phöông phaùp ñieàu trò chuû yeáu cuûa böôùu suïn laønh goàm:
Naïo böôùu + gheùp xöông : 31 ca.
Caét roäng böôùu + gheùp xöông + xuyeân kim : 11 ca.
Caét troïn böôùu ñôn thuaàn : 01 ca.
Caét boû ñoát ngoùn tay : 01 ca.
Chæ thöïc hieän sinh thieát : 01 ca.
Keát quaû theo doõi töø 14 thaùng ñeán 74 thaùng (trung bình 40,9 thaùng) cho thaáy:(1) keát quaû
toát veà maët ung böôùu hoïc, taát caû ñeàu laønh xöông. 2 tröôøng hôïp taùi phaùt do naïo coøn soùt böôùu; (2)
keát quaû veà chöùc naêng cuûa baøn tay coøn khieâm toán; (3) 1 tröôøng hôïp bò nhieãm truøng sau moå ñöôïc
ñieàu trò laønh baèng khaùng sinh vaø saên soùc veát thöông.
Töø ñoù cho thaáy nhöõng vaán ñeà coøn toàn taïi :(1) vaät lyù trò lieäu sau moå chöa ñöôïc phaùt huy
trieät ñeå; (2) thay khôùp nhaân taïo ôû baøn tay caàn ñöôïc trieån khai roäng raõi vaø phaùt trieån ñeå goùp
phaàn naâng cao chaát löôïng ñieàu trò.
SUMMARY
Management of enchondromas of hands
Le Van Tho et al
During 5 years (May 1997 – July 2002), at the Orthopaedic Diseases & Oncology
Department, Hospital For Traumatology & Orthopaedics Ho Chi Minh city, 72 bone tumors of
hands are treated surgically including 45 enchondromas, 12 osteochondromas, 5 giant cell
tumors ….There are 3 low grade malignant tumors (2 chondrosarcomas, 1 periosteal sarcoma )
Enchondromas are the most common bone tumor of the hand. Diagnosis should be
based on the combination of pathology, clinics and radiography. The treatment needs intimal
collaboration between surgery and physical therapy in order to get the best result.
Surgical methods for Enchondromas include:
(1) Thaïc só, Baùc só ñieàu trò, Khoa Beänh hoïc cô-xöông-khôùp, BV CTCH TP HCM.
(2) Phoù Giaùo sö, Tieán só, Baùc só Tröôûng khoa Beänh hoïc cô-xöông-khôùp BV CTCH TP HCM.
(3) Baùc só Khoa Beänh hoïc cô-xöông-khôùp BV CTCH.
2
Curettage + bonegraft : 31 cases
Wide resection + bonegraft : 11 cases
Marginal resection : 01 case
Amputation : 01 case
Biopsy only : 01 case
With the follow-up average period of 40,9 months (from 14 months to 74 months),
the results show that: (1) good results in bone healing, two cases of recurrence due to
incomplete removal of the tumor tissue. (2) Hand functions are still limited. (3) 1 case
infection cured by antibiotic and nursing care.
There are 2 remaining problems: (1) physical therapy should be performed more
actively. (2) Arthroplasty of the digit should be applied and developped to enhance the
treatment quality.
ÑAËT VAÁN ÑEÀ – MUÏC TIEÂU NGHIEÂN CÖÙU
Böôùu xöông baøn tay töông ñoái hieám gaëp so vôùi caùc vò trí khaùc trong cô theå, böôùu aùc
xöông ôû baøn tay caøng hieám gaëp hôn [1][2][9][12][18][23]. Ña soá caùc böôùu laø laønh tính, trong
ñoù chuû yeáu laø böôùu suïn laønh (treân 60%)[2][3][12]. Vì vaäy, vaán ñeà ñieàu trò thöôøng mang laïi keát
quaû toát veà maët ung böôùu hoïc vaø khaû naêng laønh xöông. Tuy nhieân, baøn tay laø cô quan giöõ nhieàu
chöùc naêng quan troïng, ñaëc bieät laø caùc ñoäng taùc caàm naém. Do ñoù muïc ñích cuûa ñieàu trò laø
khoâng nhöõng laáy heát böôùu maø quan troïng laø phaûi phuïc hoài chöùc naêng cuûa baøn tay sau phaãu
thuaät. Ñaây laø vaán ñeà caàn phaûi coù söï phoái hôïp chaët cheõ giöõa caùc nhaø phaãu thuaät ung böôùu, chaán
thöông chænh hình, phuïc hoài chöùc naêng ñeå ñieàu trò ñaït ñöôïc keát quaû toát nhaát.
Theo quan ñieåm cuûa nhieàu taùc giaû [2][11][15], böôùu suïn laønh thuoäc nhoùm coù nguoàn
goác töø moâ suïn vaø theo LEÂ CHÍ DUÕNG [9][10][11], böôùu naøy ñöôïc xeáp vaøo loaïi böôùu laønh ñoâi
khi hoùa aùc. Chính vì vaäy, trong ñieàu trò caùc taùc giaû ñaõ coù nhieàu phöông phaùp phaãu thuaät khaùc
nhau ñöôïc thöïc hieän, nhö: (1) Caét roäng böôùu – gheùp xöông – xuyeân kim; (2) Naïo böôùu – gheùp
xöông; (3) Naïo böôùu ñôn thuaàn; (4) Caét boû ngoùn tay; (5) Moät soá ít tröôøng hôïp chæ ñeå yeân vaø
theo doõi.
Gaàn ñaây, moät soá taùc giaû ñaõ aùp duïng nhöõng phöông phaùp phaãu thuaät vôùi kyõ thuaät môùi
nhö naïo böôùu baèng noäi soi khoâng gheùp xöông, ñieàu trò hoã trôï baèng laser CO2, söû duïng
hydroxyapatite, xi maêng xöông v.v… nhaèm muïc ñích naâng cao chaát löôïng ñieàu trò ngaøy caøng toát
hôn.
Vaán ñeà ñaët ra laø khi naøo seõ aùp duïng phöông phaùp phaãu thuaät naøo cho phuø hôïp nhaèm
ñaït ñöôïc muïc tieâu: laønh xöông toát, khoâng taùi phaùt vaø hoùa aùc, ñaûm baûo chöùc naêng cuûa baøn tay.
Muïc tieâu nghieân cöùu:
Goùp phaàn nghieân cöùu böôùu suïn laønh ôû baøn tay, ñeà taøi naøy nhaèm 4 muïc tieâu:
+ Khaûo saùt veà xuaát ñoä cuûa böôùu suïn laønh baøn tay.
+ Khaûo saùt ñaëc tính laâm saøng, hình aûnh y hoïc, giaûi phaãu beänh cuûa böôùu.
+ Ñaùnh giaù keát quaû cuûa caùc phöông phaùp ñieàu trò phaãu thuaät ñaõ thöïc hieän, so saùnh vôùi
keát quaû caùc taùc giaû khaùc, töø ñoù ñöa ra chæ ñònh ñieàu trò phuø hôïp, hieäu quaû nhaát, vaø
ñaûm baûo phuïc hoài chöùc naêng baøn tay trong ñieàu kieän hieän nay.
+ Xem xeùt vaán ñeà coøn toàn taïi vaø höôùng phaùt trieån ñeå naâng cao chaát löôïng ñieàu trò
beänh nhaân cho hieän taïi vaø trong töông lai.
Ñoái töôïng – phöông phaùp nghieân cöùu:
Ñoái töôïng: Bao goàm 45 tröôøng hôïp böôùu suïn laønh ôû baøn tay (goàm 42 ca böôùu 1 nôi vaø
3 ca böôùu nhieàu nôi) ñöôïc ñieàu trò taïi Khoa Beänh hoïc Cô-Xöông-Khôùp Beänh vieän Chaán
Thöông Chænh Hình trong hôn 5 naêm, töø thaùng 05/1997 – 07/2002 vôùi ñaày ñuû hoà sô veà laâm
3
saøng – giaûi phaãu beänh – hình aûnh y hoïc (chuû yeáu Xquang), vôùi thôøi gian theo doõi trung bình:
40,9 thaùng (töø 14 thaùng ñeán 74 thaùng).
Phöông phaùp nghieân cöùu: Hoài cöùu
Ñaùnh giaù keát quaû ñieàu trò: döïa vaøo caùc yeáu toá sau:
+ Vaán ñeà laønh xöông gheùp vaø taùi phaùt cuûa böôùu: döïa vaøo tieâu chuaån ñaùnh giaù cuûa
Tordai [22] ñeà xuaát naêm 1990.
+ Vaán ñeà hoùa aùc.
+ Bieán chöùng: Vaán ñeà nhieãm truøng sau moå, toån thöông gaân…
+ Vaán ñeà chöùc naêng:
KEÁT QUAÛ
Xuaát ñoä cuûa böôùu suïn laønh so vôùi caùc loaïi böôùu khaùc ôû baøn tay:
Stt Böôùu xöông Nam Nöõ Toång coäng
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
Böôùu suïn laønh
Böôùu suïn laønh nhieàu nôi
Böôùu suïn xöông
Böôùu ñaïi baøo xöông
Choài xöông döôùi moùng
Böôùu suïn maøng xöông
Böôùu laønh xöông daïng xöông
Loaïn saûn sôïi suïn cuûa xöông
Boïc xöông ñôn ñoäc
Boïc phình maïch xöông
Sarcoâm maøng xöông
Sarcoâm suïn trung taâm
Sarcoâm suïn ngoaïi vi thöù phaùt
11
2
2
2
0
0
0
1
1
1
1
1
1
31
1
10
3
2
1
1
0
0
0
0
0
0
42 (58,3%)
3 (4,2%)
12 (16,7%)
5 (6,9%)
2 (2,8%)
1 (1,39%)
1 (1,39%)
1 (1,39%)
1 (1,39%)
1 (1,39%)
1 (1,39%)
1 (1,39%)
1 (1,39%)
Toång coäng 23 49 72 (100%)
Nhaän xeùt: Trong caùc böôùu xöông baøn tay, böôùu laønh chieám ña soá (69 ca # 95,8%),
trong ñoù böôùu suïn laønh (1 nôi, nhieàu nôi) hay gaëp nhaát (45 ca # 62,5%). Hai loaïi khaùc coù theå
gaëp laø böôùu suïn xöông (12 ca # 16,7%), böôùu ñaïi baøo xöông (5 ca # 6,9%). Caùc loaïi khaùc raát
hieám gaëp.
Phaân boá theo tuoåi, giôùi cuûa böôùu suïn laønh baøn tay:
Tuoåi
Giôùi 11 - 20 21 - 30 31 - 40 41 - 50 51 - 60 Toång coäng (%)
Nam 7 4 0 2 0 13 (28,9%)
Nöõ 6 5 11 9 1 32 (71,1%)
Toång coäng
(%)
13
(28,9%)
9
(20%)
11
(24,45%)
11
(24,45%)
1
(2,2%) 45 (100%)
Nhaän xeùt: @ Böôùu hay gaëp ôû nöõ nhieàu hôn nam (tæ leä 2,46 : 1).
@ Tuoåi hay gaëp : 15 – 45 tuoåi (lôùn nhaát: 51; nhoû nhaát: 11).
4
Phaân boá theo vò trí:
Nhaän xeùt:
Khaûo saùt theo ñoát ngoùn: ñoát gaàn
thöôøng gaëp nhaát (29 böôùu # 56,9%), keá ñeán laø
ñoát giöõa (10 böôùu), xöông baøn (9 böôùu), ñoát xa
hieám gaëp (3 böôùu # 5,9%).
Khaûo saùt theo ngoùn: ngoùn IV, V thöôøng
gaëp nhaát, keá ñeán laø ngoùn II, III, ngoùn I hieám
gaëp (4 böôùu # 7,8%).
Trieäu chöùng laâm saøng:
Thôøi gian töø luùc coù trieäu chöùng ñeán khi khaùm beänh:
<1 tuaàn (do
gaõy beänh lyù)
≤
3
thaùng
3 – 6
thaùng
6 – 12
thaùng
1 – 2
naêm
3 – 5
naêm
5 – 10
naêm
Toång
coäng
Soá
ca
19
(42,2%)
3
(6,7%)
4
(8,9%)
4
(8,9%)
6
(13,3%)
4
(8,9%)
5
(11,1%)
45
(100%)
Nhaän xeùt: Ña soá beänh nhaân ñeán khaùm beänh do gaõy beänh lyù (42,2%). Soá coøn laïi, thöôøng tôùi
khaùm sau khôûi beänh töø 1 thaùng
→
2 naêm (37,8%). Coù 9 tröôøng hôïp (# 20%) töø 3 naêm → 10
naêm. Beänh nhaân ñeán treã vì böôùu gaây trieäu chöùng khoâng ñaùng keå tröôùc ñoù.
Trieäu chöùng:
+ Ñau: 39 ca (86,6%).
+ Noåi böôùu: 24 ca (53,3%).
+ Giôùi haïn vaän ñoäng khôùp keá caän: 26 ca (57,8%)
+ Gaõy xöông beänh lyù: 21 ca (46,7%), taát caû ñeàu laø böôùu 1 nôi.
Nhaän xeùt: Beänh nhaân thöôøng ñeán khaùm beänh vì ñau, coù theå do böôùu hoaëc do gaõy beänh lyù. Thôøi
gian ñaàu, böôùu chöa gaây trieäu chöùng neân thöôøng bò boû queân.
Hình aûnh Xquang:
• Taát caû 51 böôùu (45 beänh nhaân) ñeàu huûy xöông kieåu khoái, giôùi haïn roõ, ña soá laøm moûng, phình
voû xöông (44 böôùu # 86,2%), coù 7 böôùu (# 13,7%) bò vôõ voû xöông. Moät soá tröôøng hôïp (17
böôùu # 33,3%) coù ñoám calci trong toån thöông. Tæ leä gaõy beänh lyù khaù cao (21 böôùu # 41,2%),
vaø ñaây laø nguyeân nhaân ñeán beänh vieän, do tröôùc ñoù beänh nhaân khoâng coù trieäu chöùng.
• Kích thöôùc toån thöông treân XQ thöôøng gaëp nhaát töø 1 → 3 cm (40 böôùu # 78,4%).
Hình 3.1: Phaân boá theo vi trí cuûa 51 böôùu
5
AÛnh 2.1A: Laâm saøng: böôùu suïn
laønh ôû vuøng ñoát gaàn ngoùn tay troû
AÛnh 2.1B: Toån thöông daïng leäch
taâm, XQ ñoä IB
AÛnh 2.1C: Ñaïi theå: böôùu nhìn
thaáy naèm trong tuûy xöông sau khi
môû cöûa soå xöông
AÛnh 2.1D: Vi theå: taêng sinh teá
baøo böôùu taïo chaát daïng suïn hyalin
AÛnh 3.5: Laâm saøng, XQ, ñaïi theå, vi theå cuûa böôùu suïn laønh
Caùc phöông phaùp phaãu thuaät:
Naïo böôùu – gheùp xöông : 31 ca
Caét roäng böôùu – gheùp xöông – xuyeân kim : 11 ca
Naïo böôùu ñôn thuaàn : 01 ca
Caét boû ñoát ngoùn tay : 01 ca
Sinh thieát : 01 ca
Ñaùnh giaù keát quaû ñieàu trò:
Keát quaû XQ sau cuøng: Theo Tordai, 44 ca theo doõi ñöôïc ñaùnh giaù nhö sau:
+ Nhoùm 1: 40 ca (91%).
+ Nhoùm 2: 3 ca (6,8%), trong ñoù coù 1 ca nghi ngôø taùi phaùt .
+ Nhoùm 3: 1 ca (2,3%), taùi phaùt do naïo coøn soùt böôùu xaûy ra ôû BN nöõ 51 tuoåi.
Keát quaû ñieàu trò theo töøng phöông phaùp:
Phöông phaùp naïo böôùu – gheùp xöông: 31 ca
+ Laønh xöông gheùp: 100%.
+ Taùi phaùt: 1 ca, do naïo coøn soùt böôùu; 1 ca nghi ngôø taùi phaùt ñang theo doõi.
+ Khoâng coù tröôøng hôïp naøo hoùa aùc.
+ Chöùc naêng: @ Toát: 24 ca (77,4%).
@ Khaù: 4 ca (12,9%).
@ Keùm: 3 ca (9,7%).
Phöông phaùp caét roäng böôùu – gheùp xöông – xuyeân kim: 11 ca
+ Laønh xöông gheùp: 100%.
+ Khoâng coù tröôøng hôïp naøo taùi phaùt hay hoùa aùc.
+ Bieán chöùng: 1 ca bò nhieãm truøng sau moå, ñöôïc chöõa laønh baèng khaùng sinh vaø saên