CÁC CHIẾN LƯỢC PHÒNG NGỪA
CHẤN THƯƠNG
Sau khi đã xem xét việc phân loại các chấn thương thể thao, các yếu
tố tâm lý thúc đẩy, các yếu tố chung về sức khỏe và về dinh dưỡng và các
đặc điểm của hệ cơ xương, giờ đây chúng ta sẽ lưu ý đến một chiến lược
tổng thể phòng ngừa chấn thương và thành phần của chiến lược đó được liệt
kê dưới đây:
1. Xác định các yêu cầu của hoạt động.
2. Theo dõi một bảng câu hỏi về các yếu tố có nguy cơ.
3. Sàng lọc người liên quan đến các yêu cầu hoạt động.
4. Lập kế hoạch tập luyện dựa trên việc sàng lọc đó.
5. Khởi động và duỗi
6. Huấn luyện
7. Nghỉ xả hơi
8. Đánh giá lại và sửa đổi chương trình như đã chỉ dẫn
Xác định nhiệm vụ
Cần xác định các yêu cầu của hoạt động thể thao bao gồm các lực, tốc
độ và độ mềm dẻo cần có. Các ngẫu lực xoắn bắp thịt đẳng trắc ở một vị trí
khớp nối không bắt đầu thỏa mãn được các yêu cầu đặt lên cơ bắp ở những
tốc độ, những vị trí hoặc những tương tác khác nhau với các cơ bắp khác. Số
đo ngẫu lực xoắn của những lần gắng sức tối đa đồng tâm không liên quan
tới các yêu cầu lệch tâm phải đáp ứng khi phát bóng chày (duỗi và khép vai)
hoặc trượt băng (duỗi đầu gối và háng).
Vì tập luyện mang tính chất đặc thù với thành tích cho nên việc xác
định nhiệm vụ trong bất kỳ một môn thể thao nào đều là việc quyết định để
đánh giá và hoạch định môn chơi an toàn và có ích. Cần phải biết nhiều hơn
nữa về các yêu cầu của nhiều hoạt động thể thao khác nhau. Tuy còn phải
cố gắng nghiên cứu nhưng những gì đã hoàn thành được nhờ tiêm chủng thì
mai đây cũng sẽ hoàn thành được đối với việc tập luyện dự phòng.
Việc xác định các stress liên quan đến hoạt động cũng thích hợp để
xác định xem một cá nhân có thể đáp ứng với các stress đó không hoặc để
triển khai các kế hoạch dàn xếp hoặc thích ứng với stress. Chẳng hạn dùng
nút lỗ tai khi ồn quá, hoặc tránh thi đấu trong thời kỳ kiểm tra vì stress xúc
cảm kèm theo căng cơ gây mệt mỏi.
Bảng câu hỏi về yếu tố có nguy cơ
Trước khi sàng lọc toàn diện, một bảng câu hỏi về yếu tố nguy cơ nên
được thầy thuốc thiết kế nhằm tránh tổn thương do một vài khoản mục sàng
lọc gây ra chẳng hạn nghiệm pháp phục hồi nhịp tim hoặc chạy 12 phút.
Sàng lọc
Một thử nghiệm sàng lọc trước mùa thi đấu cần bao gồm các số đo về
tình trạng tim mạch, mỡ trong cơ thể, lực cơ bắp, độ mềm dẻo tư thế và sự
sắp xếp ngay ngắn các bộ phận, sự cân bằng, cảm giác, sự phối hợp và khả
năng cảm nhận. Việc đánh giá chính xác trước hoạt động cũng như việc sàng
lọc bắt đầu trước thi đấu, phụ thuộc vào sự hiểu biết những nhu cầu cần có
của một môn thể thao. Sự hiểu biết như vậy sẽ chỉ rõ những nghiệm pháp
đặc thù hơn như là các phép đo ngẫu lực xoắn đồng tâm hay lệch tâm, thành
tích chuỗi mở hay chuỗi đóng, thời gian phản ứng và tốc độ co rút cơ. Người
ta đã công bố những thí dụ hay về các dạng sàng lọc (Eggart và CS, 1985)
song mỗi cơ sở cần triển khai phần mình, đặc thù cho nhu cầu và khả năng
của riêng mình.
Cũng cần phải xem xét các yếu tố toàn thân. Tiền sử có tính chất
quyết định. Chẳng hạn có người đánh giá tăng các lực tiếp xúc của khớp đầu
gối lên 350% và sự thoái hóa sụn khớp do tính toán như vậy sẽ xấu hơn 3
lần nếu có sự thiếu hụt trong dây chằng chữ thập trước (Lynch và CS, 1983).
Rất cần phải xét đến tuổi tác. Cả vận động viên trẻ hơn và già đều cần phải
tính đến những thuộc tính thể lực. Những tế bào và mô đang trưởng thành
nhanh của trẻ đều dễ bị tổn thương nhất. Các cấu trúc khớp và sụn hành
xương đang trưởng thành đặc biệt nhạy cảm và những điểm yếu đó càng
tăng lên do dinh dưỡng kém, mất thăng bằng các tuyến, mất thăng bằng cơ -
xương hoặc biến dạng xương (Jesse, 1977).
Cần thực hiện việc tuyển chọn trước thi đấu ít nhất 4-6 tuần lễ vì cần
thời gian để luyện tập.
Hiểu biết loại hình nhân cách cũng rất quan trọng. Người ta viết nhiều
về vận động viên có khuynh hướng dễ chấn thương (Yoot, 1967) và cho
rằng tính hung bạo, giận dữ, mất bình tĩnh, hay gây gổ với nhà chức trách và
nhu cầu tự phạt đều là một số nét góp phần gây chấn thương. Huấn luyện
viên và vận động viên được thông tin, sẽ có khả năng tốt hơn để hiểu biết và
do đó có thể sửa đổi những hành vi góp phần cho thương tích tiềm tàng.
Hàng ngày cần sàng lọc trước thi đấu. Vận động viên trước kia đã bị
chấn thương, có sốt bất kỳ, stress quá mức hoặc mệt mỏi thì không nên tham
gia hoạt động ở mức tối đa. Các cá nhân, cũng như huấn luyện viên, đều có
trách nhiệm tìm kiếm sự sung sức tối đa trước khi tham gia. Sàng lọc trước
thi đấu đòi hỏi sự đánh giá về môi trường: điều kiện nhiệt độ, sân bãi,
phương tiện bảo vệ và quần áo thích hợp.
Xếp đặt kế hoạch huấn luyện
Khi đã xác định các yêu cầu cơ bản của môn thể thao hay hoạt động
thích hợp, và đã đánh giá năng lực và đặc tính cá nhân rồi thì có thể lập kế
hoạch huấn luyện. Tình trạng tim mạch kém, cơ bắp thít chặt hoặc cơ bắp
yếu, kém bền bỉ, tư thế xấu, thói quen dinh dưỡng không tốt và một thái độ
phản kháng đều không đem lại hiệu quả. Liệt kê danh sách các lĩnh vực sẽ
nói đến, và chú ý xem thích hợp với môn thể thao nào. Bao gồm vào đó
những khía cạnh của các yêu cầu về thể thao như các động tác làm mẫu và
trình tự thời gian. Một sự kiện thể thao lặp lại cần thiết đóng lại trong một
thời gian và trong trình tự hoạt động thích hợp của cơ bắp. Xem trong bảng
liệt kê cái gì phải được ưu tiên và xác định mục tiêu cũng như khung thời