Các thiên thểvà sóng
điện từ
Mặt trời là thiên thểquen thuộcđối với chúng ta, nó vừa phát sáng vừa
phát sóng điện từ. Nhưng sóng điện từ của Mặt trời phát ra không mạnh. Ta
nói sóng điện từMặt trời phát ra không mạnh bởi hai lẽ: một là năng lượng
trong sóng điện từ của Mặt trời phát ra nhỏ hơn rất nhiều so với năng lượng
trong ánh sáng của Mặt trời; hai là năng lượng do Mặt trời và các sao phát
sáng khác phát ra nhỏ hơn nhiều so với các "nguồn phát điện" mà chúng ta
biết. Nhưng dù năng lượng điện do Mặt trời phát ra không lớn, thì năng
lượng trong mỗivụ nổtrên Mặt trờicũng tương đương với năng lượng một
vụ nổmấychục triệu tấn thuốc nổ.
Trong vu tru󰈨, cac sieu sao mơiđe󰈚uphat đie󰈨n tư ma󰈨nh g p m y tram trie󰈨u l n
song đie󰈨n tư cu󰈖a Ma󰈨t trơi. Trong khi đo mo󰈨t sao bınh thương ơ󰈖 da󰈨ng th khı ngoai
he󰈨 NganHa luonphat ra song đie󰈨n tư ma󰈨nh g p chu󰈨c va󰈨n l n đie󰈨n tư cu󰈖a cac sieu
sao mơi.
Trong cac tinh he󰈨 ngoai NganHa, sao n i ti ng nh t phat ra song đie󰈨n tư la chom
sao Thien Nga A. Song đie󰈨n tư phat ra tư chom sao nay ma󰈨nh g p hang trie󰈨u l n
nhưng sao bınh thương ngoai he󰈨 NganHa. Loa󰈨i tinh he󰈨 đa󰈨c bie󰈨tnay mơiđươ󰈨ccac
nha khoa ho󰈨c thien vanphat hie󰈨n ra va chi m s lươ󰈨ng khong ıt trong vu tru󰈨.
Mo󰈨tphat hie󰈨n quan tro󰈨ng trong nganh Thien vanho󰈨c đươ󰈨c cong b nam 1963, đo
la vie󰈨cdung kınh Thien vanphong đa󰈨itım th y loa󰈨i thien th gi ng nhưsao. Cac
nha thien vanho󰈨c go󰈨i la " thien th cung loa󰈨i sao". Loa󰈨i thien th nay cư󰈨c lơn, cach
Trai đa󰈘t r t xa va phat ra anh sang r t la󰈨. Nhưng thien th nay phat ra song đie󰈨n tư
khong thua kem gı so vơicac sao đa󰈨c bie󰈨tngoai he󰈨 NganHa.
Sóng điện từ đến từ vũ trụ cho chúng ta biết gì?
M t ngươichı󰈖 co th ti p thu󰈨 va nhın th y anh sang. Nhi u th ky󰈖 qua cac
nha Thien vanchı󰈖 nghien cưucac thien th qua anh sang cu󰈖a chung va go󰈨i đo la "
Thien van quang ho󰈨c". H i đa󰈚u th ky󰈖 nay co ngươi dư󰈨 đoan nhan loa󰈨ico th se
nha󰈨nđươ󰈨csong đie󰈨n tư phat đi tư cac thien th trong vu tru󰈨, nhưng do ha󰈨n ch v
ky thua󰈨t, mai đe󰈘n nam 1931 mo󰈨tky sưvo tuy n đie󰈨nơ󰈖 My tenla Janski trong khi
nghien cưu v nhi u song đie󰈨n tư đa phat hie󰈨n ra mo󰈨tsong đie󰈨n tư phat ra tư
trung tam Nganha. Tư đo mo󰈨i ngươi mơichu y tơisong đie󰈨n tư phat đi tư cac
thien th .
Hơn 30 nam qua, k tư sau Đa󰈨i chi n th giơi l n thư 2, nganh Thien vanho󰈨c vo
tuy n - mo󰈨tnhanh cu󰈖a nganh Thien vanho󰈨c -đa hınh thanh va phat tri n r t
nhanh.
N u ta coi Thien van quang ho󰈨c la mo󰈨t ngươi lơn 30 tu i thı Thien van vo tuy n chı󰈖
la đưatre󰈖 mơi sinh 3, 4 thang. Nhưng đưng coi thương đưatre󰈖 thơ3thang nhưng
thanh tıch no đa đa󰈨t đươ󰈨cđu󰈖 khi n ngươi lơn 30 tu i pha󰈖i bai phu󰈨c đa󰈘y. N u giơı
thie󰈨utı󰈖 mı󰈖 nhưng thanh tıch cu󰈖a no thı pha󰈖i vi t thanh ta󰈨psach d y co󰈨p. Nay chı󰈖
cho󰈨n lo󰈨c va giơi thie󰈨uvai vie󰈨c thoi.
Ma󰈨t trơi xưa nay luonla mu󰈨c tieu quan tamcu󰈖a cac nha thien van bơ󰈖ivı Ma󰈨t trơico
quan he󰈨 r t ma󰈨t thi t vơiTrai đa󰈘tva co a󰈖nh hươ󰈖ng r t lơn tơiđơi s ng hang ngay
cu󰈖a chung ta. Song đie󰈨n tư tren Ma󰈨t trơichu󰈖 y u đươ󰈨cphat ra tư nhưng tia sang
mau vang nha󰈨t khi co hie󰈨n tươ󰈨ng nha󰈨t thư󰈨cva tư t ng m u s c cu󰈖a Ma󰈨t trơi. Hie󰈨n
tươ󰈨ng nay co th quan sat b ng kınh vi n vo󰈨ng vo tuy n. Song đie󰈨n tư cu󰈖a Ma󰈨t trơi
co r t nhi u da󰈨ng khac nhau va bao g m t t ca󰈖 cac bươcsong th nhưng cho đe󰈘n
nay cac nha Thien van mơichı󰈖 nghien cưucac bươcsong trong pha󰈨m vi tư 3
centimet tơi tren dươi 50 met.. Cac v t đen tren Ma󰈨t trơi nhi u hay ıt chınh la bi u
hie󰈨nhoa󰈨t đo󰈨ng cu󰈖a b ma󰈨t Ma󰈨t trơima󰈨nh hay y u. Khi hoa󰈨t đo󰈨ng cu󰈖a b ma󰈨t Ma󰈨t
trơima󰈨nh, tren Ma󰈨t trơi thương xa󰈖y ra cac vu󰈨 nđie󰈨n tư cư󰈨cma󰈨nh, co khi chı󰈖
trong mo󰈨t giayđo󰈨t nhienphat ra song đie󰈨n tư󰈖 r t ma󰈨nh, sau đo la󰈨i bi n m t r t
nhanh; co khi đo󰈨t nhienphat ra song đie󰈨n tư ma󰈨nh va keo dai khoa󰈖ng mo󰈨tngay.
Cung co khi nang lươ󰈨ng vo tuy n đie󰈨nphat ra cư󰈨cma󰈨nh tương đương vơi sưc
ma󰈨nh cu󰈖a mo󰈨t trie󰈨uqua󰈖 bom khinh khı. Khi Ma󰈨t trơi khong co v t đen thı nhưng
tia sang mau vang nha󰈨t va t ng mau s c cu󰈖a Ma󰈨t trơi v n phat ra cac loa󰈨isong đie󰈨n
tư vơicac bươcsong khac nhau. M i vu󰈨 n tren Ma󰈨t trơiđe󰈚ulam tang song đie󰈨n tư
cu󰈖a Ma󰈨t trơi len m y tram, m y nghın l n, tha󰈨mchı hang trie󰈨u l n. Hie󰈨n tươ󰈨ng nay
lien quan cha󰈨tche vơi vie󰈨c xu t hie󰈨n nhưng đo󰈘mchoi sang benca󰈨nh nhưng v t đen
tren b ma󰈨t Ma󰈨t trơi. Nhưva󰈨ycac nha Thien vanco th quan sat nghien cưutı󰈖 mı󰈖
ba󰈖n ch t cac đo󰈘mchoi sang xu t hie󰈨n tren Ma󰈨t trơiva co th dư󰈨 bao trươccac vu󰈨
n tren ma󰈨t trơiva a󰈖nh hươ󰈖ng cu󰈖a cac vu󰈨 nđo đo󰈘i vơiTrai đa󰈘tđe󰈜 con ngươiđe󰈚
phong trươc. Cac vu󰈨 n tren Ma󰈨t trơicon sa󰈖n sinh ra cac loa󰈨isong đie󰈨n tư r t ma󰈨nh
va cac ha󰈨t đie󰈨n tư󰈖. R t may cho chung ta đươ󰈨c b u khı quy n quanh Trai đa󰈘tba󰈖o ve󰈨
nen khong bi󰈨 nguy hi m cu󰈖a cac song đie󰈨n tư va cac ha󰈨t đie󰈨n tư󰈖 đo. Nhưng khi con
ngươi bay ra kho󰈖i t ng khı quy n thı lam sao tranh đươ󰈨c m i nguy hi m đo? Va󰈨y
nencac nha du hanh vu tru󰈨 pha󰈖i chơ cac nha Thien van " Dư󰈨 bao khı tươ󰈨ng vu tru󰈨"
va chı󰈖 c t canh bay vao vu tru󰈨 trong thơi gian an toan nh t hoa󰈨c ma󰈨c " qu n ao vu
tru󰈨" đe󰈜 khong bi󰈨 "nhưng cơn mưavu tru󰈨 lam ươt".
Song đie󰈨n tư co nhưng đa󰈨cđi m ma song quang ho󰈨c khong co. Phat hie󰈨nnay r t co
ıch đo󰈘i vơi sư󰈨 vie󰈨ckham pha bı ma󰈨tcu󰈖a vu tru󰈨. Đa󰈨cđi m đo la: bươcsong cu󰈖a song
đie󰈨n tư dai g p khoa󰈖ng mo󰈨t trie󰈨u l n bươcsong cu󰈖a song quang ho󰈨c. Bơ󰈖i va󰈨y
nhưng khu vư󰈨c ta󰈨p trung d y đa󰈨cbu󰈨i vu tru󰈨( nhưtrung tam Nganha) ma song
quang ho󰈨c khong xuyen qua đươ󰈨cthı song đie󰈨n tư ddang xuyen qua. Hie󰈨n tươ󰈨ng
nay gi ng như ba󰈨n nem mo󰈨thon đa xu ng ma󰈨t h la󰈨ng song, la󰈨p tưcse xu t hie󰈨n
cac vong tron gơ󰈨nsong lan ro󰈨ng ra cac phıa. N u cac vong gơ󰈨nsong đo ga󰈨ppha󰈖i
mo󰈨t va󰈨tca󰈖n co đo󰈨 song lơn hơncac vung gơ󰈨nsong cu󰈖a hon đa, thı cac vong gơ󰈨n
song cu󰈖a hon đa se bi󰈨 cha󰈨nđưng la󰈨i. Nhưng n u đo󰈨 gơ󰈨nsong cu󰈖a hon đa b ng hoa󰈨c
lơn hơnđo󰈨 song cu󰈖a va󰈨tca󰈖n kia thı vong gơ󰈨nsong cu󰈖a hon đa se vươ󰈨t qua va󰈨tca󰈖n
đo va ti p tu󰈨c lan ro󰈨ng. Bu󰈨i vu tru󰈨 la va󰈨tca󰈖n kh ng l đo󰈘i vơisong quang ho󰈨c
nhưng ca󰈖n trơ󰈖 khong đang kđo󰈘i vơisong đie󰈨n tư.Đa󰈨cđi m nưacu󰈖a song đie󰈨n tư
so vơisong quang ho󰈨c la: va󰈨t th pha󰈖i đa󰈨t tơiđo󰈨 nong r t cao mơiphat sang. N u
nhie󰈨tđo󰈨 dươi 2000 đo󰈨 Cse khong nhın th y anh sang cu󰈖a va󰈨t th đo. Th nhưng du
mo󰈨t va󰈨t th co nhie󰈨tđo󰈨 th p đe󰈘nđau, chı󰈖 c n cao hơn nhie󰈨tđo󰈨 tuye󰈨tđo󰈘i (-273 đo󰈨C)
la đe󰈚uco th phat song đie󰈨n tư. Trong vu tru󰈨 bao la co r t nhi u va󰈨t th co nhie󰈨tđo󰈨
r t th p, tuy chung ta khong nhın th y nhưng chung đe󰈚uphat ra song đie󰈨n tư.
Chung ta co th nghien cưucac va󰈨t th đo qua cac song đie󰈨n tư cu󰈖a chung. Ngoai
ra, mo󰈨t s hie󰈨n tươ󰈨ng va󰈨tly xa󰈖y ra trencac va󰈨t th đe󰈚u bi u hie󰈨n r t ro net trencac
song đie󰈨n tư cu󰈖a chung. Co nhưng tinh he󰈨 phat ra song đie󰈨n tư ma󰈨nh g p 10 trie󰈨u
l n song đie󰈨n tư trong he󰈨 Nganha, nhơ đo con ngươi d dang phat hie󰈨n ra chung
du chung cach xa Trai đa󰈘t tơi 10 ty󰈖 namanh sang. Vơikhoa󰈖ng cach đo kınh vi n
vo󰈨ng quang ho󰈨c lơn nh t th giơi hie󰈨n nay chưa th nhın th y đươ󰈨c.
Cac nha Thien vanv ncon phat hie󰈨n ra r t nhi u tinh he󰈨 s p x p theo hınh xoay
tron c ơ󰈖 ngoai he󰈨 Nganha. Pha󰈖i chang toan bo󰈨 he󰈨 Nganha cung nhưva󰈨y? Mu n
chưng minh đươ󰈨c hie󰈨n tươ󰈨ng nay r t kho bơ󰈖ile trong he󰈨 Nganha co r t nhi u đam
may th khı do cac ta󰈨p ch t bu󰈨i va cac nguyen tư󰈖 Hydro ta󰈨o thanh ca󰈖n trơ󰈖 t m nhın
xa cu󰈖a cac nha Thien van. Nhưng song đie󰈨n tư cu󰈖a cac đam may th khı đo đa giup
cac nha Thien vankham pha bı ma󰈨t c u ta󰈨o xoay tron cu󰈖a Nganha. Cac nha khoa
ho󰈨c Thien vanđa ch ta󰈨o nhưng may moc chuyendu󰈨ng đe󰈜 thamdo sư󰈨 phan b cu󰈖a
cac đam may nguyen tư󰈖 Hydro va đo nhưng thay đo󰈜i cư󰈨cnho󰈖 song đie󰈨n tư cu󰈖a ca
đam mayđo, qua đo bi t đươ󰈨ct cđo󰈨 chuy n đo󰈨ng tương đo󰈘icu󰈖a chung so vơiTrai
đa󰈘t. K t qua󰈖 quan tr c đo va cac k t qua󰈖 nghien cưukhac đươ󰈨cve lenba󰈖n đo󰈚 va
đap s cu i cung hie󰈨n len r t ro trenba󰈖n đo󰈚 la: trong he󰈨 Nganha co ıt nh t 3 da󰈖i
xoay kh ng l , Ma󰈨t trơi n m ơ󰈖 giưa hai trong ba da󰈖i xoay đo.
Cac lan song đie󰈨n tư đe󰈘n tư vu tru󰈨 con cho chung ta bi t: lơpđa󰈘t tren b ma󰈨t Ma󰈨t
trang x p la l i lom, k t lua󰈨nnay đa đươ󰈨ccac nha du hanh vu tru󰈨 xac minh; nhưng
tia sang vang tren Ma󰈨t trơi m i khi xu t hie󰈨n nha󰈨t thư󰈨cnong tơi m y trie󰈨uđo󰈨, hie󰈨n
tươ󰈨ng " s m set" trong t m khı quy n cu󰈖a sao Mo󰈨c; nhưng vu󰈨 n trong cac die󰈨u
tinh (sao sang choi) ma󰈨nh g p 1 va󰈨n đe󰈘n 1 trie󰈨u l n cac vu󰈨 n tren Ma󰈨t trơi; nhưng
vu󰈨 n lơn trencac đam sao phong đie󰈨nma󰈨nh đe󰈘n mưckho co th so sanh đươ󰈨c,
v.v...)
N u chung ta vı kınh vi n vo󰈨ng quang ho󰈨c la "con m t nhın nghın da󰈨m" cu󰈖a cac nha
Thien van, thı kınh vi n vo󰈨ng vo tuy n đie󰈨ncu󰈖a cac nha Thien van xưng đang la "
tai nghe ta󰈨n cu i chi u gio". Kınh vi n vo󰈨ng vo tuy n đie󰈨nco th "nghe" đươ󰈨ccac
"bu i phat thanh" phat đi tư vo s " đaiphat thanh" vo tuy n đie󰈨n trong vu tru󰈨,
trong đo ph n lơnsong vo tuy n đie󰈨n trong vu tru󰈨, trong đo ph n lơnsong vo
tuy n đie󰈨n v n chưa bi t đươ󰈨cphat đi tư đau, cac nha khoa ho󰈨c Thien van mơichı󰈖
nha󰈨n bi t đư󰈨ơc 1 s song vo tuy n đie󰈨nphat đi tư cac ma󰈖nh vơ cu󰈖a cac sao sieu
mơi, tư cac tinh van trong vu tru󰈨, tư 1 s đam sao c u ta󰈨o đa󰈨c bie󰈨t benngoai he󰈨
Nganha, tư sao neutron quay vơi t c đo󰈨 r t nhanh, v.v... Hie󰈨n nay, cac nha khoa
ho󰈨c thien vanđa "nghe" đươ󰈨c nhưng tin tưc y u ơtcach xa 10 tı󰈖 namanh sang,
nghıa la ngay nay chung ta mơi nha󰈨nđươ󰈨csong đie󰈨n tư cu󰈖a cac thienth trong vu
tru󰈨 phat đi tư 10 tı󰈖 nam v trươc. Chung ta quan tr c đươ󰈨ccac thien th cang xa
tưcla chung ta đa nhın th y bo󰈨 ma󰈨tcang ro󰈨ng cu󰈖a vu tru󰈨.
Lan song đie󰈨n tư đe󰈘n tư vu tru󰈨 cang xa, cang y u se cung c p cho con ngươi nhưng
tin tưccang mơi, cang ly thu hơn tư vu tru󰈨 bao la.