202
HERPES SINH DỤC
(Genital herpes simplex viral infections )
1. ĐẠI CƢƠNG
- Nhiễm herpes sinh dục (HSV) là một bệnh lây truyền qua đƣờng tình dục,
có triệu chứng hoặc không. Bệnh gây ảnh hƣởng nhiều đến tâm lý ngƣời bệnh vì
triệu chứng xảy ra ở vùng sinh dục, diễn biến mạn tính và tái phát, hiện chƣa điều
trị khỏi đƣợc và lây cho bạn tình, có thể lây cho trẻ sơ sinh khi mẹ bị bệnh.
- Bệnh thƣờng xảy ra ở ngƣời trẻ, trong độ tuổi hoạt động tình dục mạnh,
gặp nhiều ở các nhóm có hành vi tình dục nguy cơ cao. Tỷ lệ hiện mắc tùy theo
vùng địa lý, nhóm đối tƣợng, tỷ lệ chung ở ngƣời lớn khoảng hơn 20% đến 70-
80%. Tỷ lệ lây truyền giữa cặp vợ chồng khi một ngƣời bị nhiễm là 10%/năm.
HSV sinh dục làm tăng nguy cơ lây nhiễm HIV.
2. NGUYÊN NHÂN
Tác nhân gây bệnh chủ yếu là HSV-2, nhƣng HSV-1 hiện nay đang có xu
hƣớng tăng do quan hệ miệng-sinh dục.
3. CHẨN ĐOÁN
a) Chẩn đoán xác định
- Lâm sàng
+ Nhiễm HSV sinh dục tiên phát
Thời gian ủ bệnh khoảng 1 tuần.
Đa số không có triệu chứng.
Ban đầu là sốt, nhức đầu, mệt mỏi, đau cơ và có thể có biểu hiện viêm màng
não vô khuẩn. Các triệu chứng trên nặng nhất khoảng 3-4 ngày sau khi xuất hiện
mụn nƣớc và giảm rồi mất đi sau 3-4 ngày.
Triệu chứng tại chỗ tùy theo vị trí thƣơng tổn: có thể đau, ngứa, tiểu khó,
đau lƣng, tiết dịch niệu đạo và/hoặc tiết dịch âm đạo. Biểu hiện là đám thƣơng tổn
mụn nƣớc thành chùm, nhanh chóng thành mụn mủ rồi vỡ để lại vết trợt nông, đôi
khi bội nhiễm thành vết loét. Thƣơng tổn có thể có vảy tiết, lành sau 2-4 tuần.
Hạch bẹn sƣng đau, có thể sƣng hạch tiểu khung gây đau tiểu khung. Một số
trƣờng hợp có bệnh cảnh lâm sàng nặng, lan rộng các thƣơng tổn và cần phải điều
trị tích cực.
+ Nhiễm HSV sinh dục tái phát
203
Các thƣơng tổn tái phát có thể xảy ra tại vùng thƣơng tổn cũ. Tuy nhiên,
lâm sàng thƣờng không nặng và rõ nhƣ nhiễm HSV tiên phát. Thời gian diễn biến
bệnh khoảng 1-2 tuần.
Triệu chứng cơ năng: ngứa, cảm giác bỏng rát, kích thích khó chịu trƣớc khi
xuất hiện mụn nƣớc. Triệu chứng khác có thể là tiểu khó, đau thần kinh hông, khó
chịu ở trực tràng.
- Xét nghiệm
+ Chẩn đoán tế bào Tzanck: nhuộm Giemsa hoặc Wright dịch mụn nƣớc
thấy ly gai và tế bào có nhân khổng lồ. Giá trị chẩn đoán 75% trƣờng hợp thƣơng
tổn mới.
+ Miễn dịch huỳnh quang trực tiếp: dùng kháng thể đơn dòng có thể phát
hiện đƣợc HSV-1 và HSV-2.
+ Nuôi cấy HSV.
+ Xét nghiệm huyết thanh tìm kháng thể kháng HSV-1 và HSV-2.
+ PCR với HSV-1 và HSV-2.
b) Chẩn đoán phân biệt
- Giang mai 1: săng giang mai
- Hạ cam mềm
- Bệnh áp tơ, Behcet
- Nấm Candida có thể gây các vết trợt
- Hồng ban cố định nhiễm sắc...
4. ĐIỀU TRỊ
a) Nguyên tắc chung
- Bệnh thƣờng tự khỏi sau 2-3 tuần.
- Điều trị tại chỗ chống bội nhiễm và dùng thuốc kháng virút đƣờng uống
làm giảm triệu chứng bệnh và hạn chế bài xuất HSV.
b) Điều trị cụ thể
- Tại chỗ
+ Dùng các dung dịch sát khuẩn nhƣ milian, betadin và có thể bôi kem
acyclovir khi mới xuất hiện mụn nƣớc. Acyclovir bôi cứ 3 giờ/1 lần, ngày bôi 6
lần trong 7 ngày.
+ Thuốc bôi càng sớm càng tốt, có hiệu quả với các thƣơng tổn nhẹ và vừa
trên ngƣời bệnh bình thƣờng.
204
- Toàn thân: các thuốc kháng virút nhƣ acyclovir, valaciclovir, famciclovir.
Thuốc có hiệu quả điều trị nhiễm HSV tiên phát hơn là tái phát.
+ Acyclovir 400mg, uống ngày 3 viên, chia đều 3 lần trong ngày hoặc
acyclovir 200mg, uống ngày 5 viên chia đều 5 lần trong ngày, điều trị 7-10 ngày,
hoặc:
+ Valacyclovir 1g uống 2 lần/ ngày trong 7-10 ngày, hoặc
+ Famciclovir 250mg, uống ngày 3 lần trong 5-10 ngày.
+ Điều trị nhiễm HSV tái phát: cần điều trị khi có triệu chứng hoặc trong 2
ngày khi triệu chứng xuất hiện. Hiệu quả làm bệnh diễn biến ngắn hơn, giảm triệu
chứng nhƣng không ngăn ngừa đƣợc tái phát. Liều dùng nhƣ trong điều trị bệnh
tiên phát.
+ Điều trị liều duy trì tránh tái phát và hạn chế bài xuất HSV: acyclovir
400mg, uống ngày 2 viên, dùng liên tục trong 1 năm.
+ Điều trị cho ngƣời bệnh suy giảm miễn dịch và HSV kháng lại acyclovir
theo phác đồ riêng.
5. PHÕNG BỆNH
Đối với nhiễm HSV sinh dục là một bệnh lây truyền qua đƣờng tình dục,
phải thực hiện các biện pháp phòng tránh nhƣ với các bệnh lây truyền qua đƣờng
tình dục khác. Bao cao su có hiệu quả phòng tránh lây truyền bệnh nhƣng không
đạt đƣợc hiệu quả 100%. Hơn nữa, do nhiễm HSV có nguy cơ rất cao lây truyền
HIV nên đặc biệt quan tâm đến bệnh này trong chƣơng trình phòng chống bệnh lây
truyền qua đƣờng tình dục và cả HIV/AIDS.