CHÂN DUNG HỌA SỸ
BÙI XUÂN PHÁI
Họa sỹ BÙI XUÂN PHÁI
Ký họa chì màu của Đinh Quang Tỉnh (0,25 x 0,35)
Họa sĩ Bùi Xuân Phái sinh năm 1920 tại Hà nội.
Tốt nghiệp trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông dương - khóa 1941-1946,
Bùi Xuân Phái là một trong những hoạ sĩ thuộc thế hệ sinh viên cuối
cùng của trường Mỹ thuật Đông Dương danh tiếng này, cùng thời với
các họa sỹ nổi tiếng như Nguyễn Sáng, Nguyễn Tư Nghiêm - những
người có ảnh hưởng lớn đối với sự phát triển của nền mỹ thuật tạo hình
Việt Nam hiện đại.
Ông được truy tặng giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật
năm 1996.
Bùi Xuân Phái là họa sĩ chuyên về chất liệu sơn dầu, ông tập trung
nhiều nhất vào đề tài phố cổ Hà Nội. Nhà văn Nguyễn Tuân đặt cho
tranh phố của Bùi Xuân Phái biệt danh "Phố Phái" (chơi chữ từ địa
danh "Phai phô" ở Hội An), nhiều người còn gọi phố Phái là “phố thứ
37” của Hà Nội. Mảng đề tài phố của Bùi Xuân Phái vì thế nên có một
sắc thái riêng vô cùng đặc biệt lại. Tranh phố cổ của ông phần lớn vẽ
các phố Hàng Bạc, Hàng Bồ, Hàng mắm, Hàng Muối, Hàng Tre, Mã
Mây v.v. của Hà nội. Đề tài Phố cổ Hà Nội được ông vẽ từ những thập
niên 50, 60, 70 của thế kỷ trước nên cảnh vật vẫn còn mang đậm nét cổ
kính, các công trình kiến trúc vẫn còn nguyên trạng, chưa bị sửa chữa
thay đổi nhiều.
Các mảng mầu trên tranh Bùi Xuân Phái thường có đường viền đậm
nét. Phố cổ trong tranh ông không những trở thành chính nó mà còn
gần gũi với con người Hà Thành. Ngắm tranh phố cổ của ông, người
xem nhận thấy họa sĩ đã gửi gắm những kỷ niệm, những hoài cảm cùng
nỗi tiếc nuối bâng khuân trên từng nét vẽ. Đồng thời những tác phẩm
nghệ thuật ấy vô tình hay hữu ý đã nhắn nhủ, đã dự báo về sự đổi thay
và biến mất của khối văn hóa vật thể quý giá của Kinh thành ngàn năm
văn hiến này.
Ngoài đề tài phố cổ, ông còn vẽ các đề tài khác cũng đều rất thành
công, như: hát Chèo, chân dung, nông thôn, khỏa thân, tĩnh vật... Nhiều
tranh của Bùi Xuân Phái đã đoạt giải thưởng ở các cuộc triển lãm toàn
quốc và thủ đô.
Ngoài sơn dầu, ông cũng rất say mê sử dụng các chất liệu khác như: bột
mầu, khắc gỗ, mực nho, bút sắt… ông đã góp phần rất lớn vào lĩnh vực
minh họa báo chí và trình bày bìa sách. ông được giải thưởng quốc tế
(Lép-dích) về trình bày cuốn sách Hề chèo (1982).
Mặc dù cuộc sống khó khăn nhưng với tình yêu nghệ thuật, khát khao
được tìm và thể hiện cái đẹp dung dị bằng hội hoạ, Bùi Xuân Phái đã
không ngừng vẽ, sáng tạo nghệ thuật ngay cả khi không mua được vật
liệu ông đã phải tận dụng mọi chất liệu khác như vỏ bao thuốc lá, giấy
báo… để vẽ.
Bùi Xuân Phái là hoạ sĩ tài danh của Hà Nội. Sinh thời, ông chỉ có một
cuộc triển lãm cá nhân duy nhất vào năm 1984. Cuộc triển lãm được
đánh giá là thành công nhất kể từ trước đó tại Việt nam, 24 bức tranh
của ông đã được khách hàng đặt mua ngay trong ngày khai mạc. Tác
phẩm của ông được lưu giữ đặc biệt tại bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam và
mốt số Bảo tàng và các nhà sưu tập có tiếng trên thế giới.
Ông mất ngày 25 tháng 6 năm 1988 tại Hà Nội, hưởng thọ 68 tuổi.
Tôi vẽ chân dung Bùi Xuân Phái bằng chì màu trên giấy quý vào chiều
ngày mồng 2 tháng 5 năm 1988. Năm 1990 tôi đã bán bức ký họa này
cho Galery 61 Tràng Tiền. Năm 2004 tôi xin “chuộc” lại từ nhà sưu
tầm, họa sỹ "Dũng tóc bạc".
ĐQT – Vũ Thanh Nhàn BT