Chế độ dinh dưỡng dành cho người
cao tuổi
Người có tuổi như đèn treo trước gió, cơ thể ngày một yếu dần hơn. Tính tình, khẩu
vị cũng bỗng nhiên thay đổi. Chính vì thế, người cao tuổi cũng cần một chế độ dinh
dưỡng đặc biệt để hạn chế tối đa, phòng ngừa những bệnh thường dễ xâm nhập.
Đủ về năng lượng
Đủ là không thừa mà cũng không thiếu so với nhu cầu của cơ thể. Để biết là đủ, thừa hay
thiếu, nên vận dụng kết hợp nhiều biện pháp:
* Điều tra, quan sát bữa ăn hàng ngày của họ.
* Tìm hiểu cách tự đánh giá của người có tuổi về cách nuôi dưỡng mình, về cảm giác
chung (khỏe, mệt, thiếu sức,...), về sức dẻo dai.
* Quan sát sắc thái, vóc dáng đi đứng.
* Đối chiếu cân nặng (thể trọng) với chiều cao. Để phòng nhầm lẫn do biến đổi bất
thường của cột sống. Tuy có một vài nhược điểm cần đề phòng, phương pháp này có thể
giúp chẩn đoán nhanh và sớm trạng thái thiếu nuôi dưỡng, từ đó can thiệp kịp thời và
hiệu lực.
Bảo đảm về chất lượng
Có nghĩa là:
• Không gây thêm bệnh qua việc ăn uống.
• Góp phần duy trì, củng cố chất lượng sự sống khi có tuổi.
Những bệnh cần đề phòng ở người có tuổi
• Bệnh huyết áp cao
• Bệnh nhiễm mỡ xơ mạch (Atherosclerosis).
• Bệnh đái tháo đường (Diabetes Mellitus).
Những thức ăn cần quan tâm, không dùng quá mức cần
- Muối NaCl. Cần nói rõ, không nên yêu cầu người có tuổi ăn lạt hoàn toàn, vì: Không
cần thiết; và còn có hại - kiêng muối hoàn toàn sẽ làm cho họ chán ăn, dẫn đến thiếu dinh
dưỡng. Ở người cao tuổi, mỗi ngày có thể ăn 3-5g muối (dưới dạng nước chấm, nấu
nướng,...) cũng đủ bảo đảm khẩu vị ngon miệng, không nhạt nhẽo. Người có huyết áp cao
nên tránh những món quá mặn như: mắm, cá khô, đồ hộp, trứng muối,...
- Hạn chế đường mía (saccharoz) và các loại bánh, kẹo, mứt làm bằng đường. Hạn chế
không có nghĩa là cấm tuyệt đối. Nếu thèm ngọt, có thể và nên dùng trái cây chín, mật
ong.
- Nên hạn chế mỡ động vật bảo hòa (mỡ heo): Nhưng nên dùng mỡ dầu cá và dầu thực
vật (trừ dầu dừa). Tác dụng của dầu thực vật đã được các nhóm dân cư quanh biển Địa
Trung Hải biết từ lâu. Những nghiên cứu của Kensell, Sinclair (1952) đã đánh giá tốt dầu
thực vật (giảm nguy cơ nhiễm mỡ xơ mạch, không có nguy cơ gây già trước tuổi).
- Một số thức ăn có thể chọn lọc, thay thế, bổ sung khi có điều kiện thuận lợi.
- Người có tuổi dễ bị thiếu các chất đạm, calci, vitamin D, và dễ mắc bệnh về hệ tim
mạch. Vì thế các nhà dinh dưỡng học khuyên: Nên dùng cá thay thịt. Khuyến khích dùng
nguồn đạm thực vật như: các loại rau tươi họ đậu (đậu đũa, đậu côve, đậu Hà Lan, đậu
rồng,...) vì chúng có tác dụng chống táo bón, chống thối rữa trong ruột, giảm cholesterol-
huyết. Khuyến khích dùng sữa tươi, sữa chua (yaourt): 250ml sữa tươi (hoặc 2 hũ yaourt)
cung cấp 300mg calci. Thiếu calci, thiếu vitamin D dễ bị gãy xương (xẹp đốt sống, gãy
cổ xương đùi,...). Để đảm bảo chất lượng, thức ăn phải sạch (không bị ô nhiễm) tươi,
mới, được bảo quản đúng cách.
Thực đơn
Nên đa dạng, phong phú, thay đổi khi có điều kiện. Được như vậy sẽ đạt những lợi điểm
sau:
* Tránh kéo dài trạng thái thừa chất này, thiếu chất kia.
* Có thể chọn lọc theo sở thích.
* Tránh nhàm chán, giúp ăn ngon miệng, tiêu hóa, hấp thu tốt.
Cách chế biến thức ăn
Cần bảo vệ giá trị dinh dưỡng - đặc biệt là các vitamin và chất chống oxy hóa. Nghệ thuật
nấu nướng, tạo ra những món ăn dễ cảm tình (thơm ngon, hấp dẫn, hợp khẩu vị,...), dễ
nhai, dễ nuốt, dễ tiêu hóa, dễ hấp thu.
Theo các nhà dinh dưỡng học Marie Paule Rietsch và M.Demole, khuyến khích dùng các
gia vị mà người có tuổi ưa thích (như ớt, tiêu, hành, tỏi, rau thơm,...), vì gia vị giúp cải
thiện khẩu vị, chống chán ăn.
Phân chia khẩu phần ăn
Khẩu phần ăn của người có tuổi nên được chia thành nhiều bữa ăn nhỏ, nhẹ, tránh ăn quá
no trong một lần.
Buổi chiều tối không nên ăn quá muộn, vì như vậy sẽ ảnh hưởng đến giấc ngủ, có thể tạo
tiền đề cho tai biến mạch não, mạch vành.
Nhà dinh dưỡng học lão khoa J.L.Schlienger khái quát những yêu cầu nêu trên bằng lời
khuyên nôm na như sau:
Tự nuôi dưỡng tốt nhất là:
* Ăn tất, cái gì cũng ăn.
* Ăn đủ.
* Ăn ít nhất 3 lần trong một ngày.
* Ăn các chất sữa và phô-mai.
* Ăn rau cải và trái cây.
* Ăn thịt, cá hoặc trứng ít nhất một lần mỗi ngày.
* Uống đủ nước: mỗi ngày ít nhất cũng phải 1 lít.
* Hạn chế hoặc thận trọng trong việc tiêu thụ các chất sau đây: Mỡ động vật; đường và
kẹo bánh làm từ đường; rượu...
Khi bắt đầu bước vào tuổi 50, hệ tiêu hóa của con người bắt đầu suy giảm hiệu suất
hoạt động. Thị lực giảm, răng yếu, mũi kém nhạy, tuyến nước bọt tiết ít, khiến
người cao tuổi (NCT) cảm thấy ăn không ngon miệng, làm ảnh hưởng đến nhu cầu
dinh dưỡng của tuổi già. Vì thế, ngoài việc duy trì cơ thể khỏe mạnh, một chế độ
dinh dưỡng hợp lý, khoa học sẽ giúp kéo dài tuổi thọ đáng kể.
Các chức năng giảm sút
Theo thời gian, một số bộ máy hoạt động của cơ thể NCT xuất hiện sự thay đổi. Các giác
quan suy giảm hơn như: mắt nhìn mờ, mũi ngửi kém, cảm giác ở lưỡi cũng không còn
nhạy làm cho việc ăn uống kém ngon. Hơn nữa, các chân răng bắt đầu yếu, cơ xương
hàm teo nhão làm cho sức nhai bị giảm đi khá rõ. Các tuyến tiêu hóa, dạ dày, ruột gan
đều giảm chức năng, dẫn đến việc tiêu hóa và hấp thụ thức ăn bị ảnh hưởng, quá trình
đào thải chất độc kém, táo bón xảy ra thường xuyên hơn. Hiểu biết những khó khăn trong
ăn uống ở NCT, chúng ta có nhiều cách để đảm bảo nhu cầu dinh dưỡng phù hợp với đối
tượng này. Tuy nhiên, cũng cần lưu ý một đặc điểm ở NCT là do hoạt động ít, khối cơ
bắp giảm nên nhu cầu về năng lượng và dinh dưỡng cũng giảm đi, vì vậy càng lớn tuổi
càng ăn ít hơn lúc trẻ. Mục đích của dinh dưỡng lúc này là giúp cho NCT có được một
cân nặng hợp lý nhất, để duy trì sức khỏe và không bị các nguy cơ của suy dinh dưỡng
hay thừa cân, béo phì.