CHƯƠNG I : LÝ LUẬN CHUNG VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ
KINH TẾ (Phần 3)
Câu 5 : Trình bày các phương pháp quản lý nhà nước về kinh tế . Lấy ví dụ
thực tiễn về việc vận dụng một trong các phương pháp trên trong QLNN về
kinh tế mà anh / chị quan tâm.
Phương pháp quản lý kinh tế là tổng thể các cách thức và biện pháp quản lý
có mối quan hệ hữu cơ với nhau. Trong hoạt động quản lý kinh tế nhà nước
có thể và cần phải thực hiện đồng thời 3 phương pháp chủ yếu, đó là:
+ Phương pháp cưỡng chế.
+ Phương pháp kích thích kinh tế.
+ Phương pháp thuyết phục, giáo dục.
1.Phương pháp hành chính :
- Là cách thức tác động trực tiếp của nhà nước thông qua các quy định có
tính chất bắt buộc trong khuân khổ pháp luật lên các chủ thể kinh tế.
- Ví dụ : nộp thuế, quyết định không cho sản xuất mặt hàng gây ung thư.
- Đặc điểm :
+ Mang tính quyền lực và tính bắt buộc.
+ Áp dụng khi hậu quả của hành vi gây ra hậu quả cho cộng đồng, xã hội,
nhà nước.
2.Phương pháp kinh tế
- Là cách thức tác động gián tiếp của nhà nước dựa trên những lợi ích kinh tế
có tính hướng dẫn đến đối tượng quản lý làm cho đối tượng quản lý tự giác
hành động.
- Đặc điểm : dùng lợi ích làm động lực.
- Áp dụng : hành vi không có nguy cơ gây ra hậu quả xấu cho cộng đồng,xã
hội, chưa đủ điều kiện áp dụng biện pháp hành chính.
- Hướng tác động : Nhà nước đề ra chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, sử
dụng các mục đích kinh tế,đòn bảy kinh tế,kích thích kinh tế nôi cuốn thu
hút các chủ thể kinh tế.
3.Phương pháp giáo dục
- Là cách thức tác động của nhà nước vào nhận thức và tình cảm của con
người nhằm nâng cao tính tự giác , tích cực nhiệt tình của họ.
- Đặc điểm : Mang tính tuyên truyền thuyết phục cao.
- Áp dụng : Trong mọi trường hợp để nâng cao sản xuất kinh doanh.
- Ví dụ
Câu 6 : Trình bày phương pháp kích thích trong QLNN về kinh tế. Lấy ví dụ
thực tiễn về việc vận dung phương pháp này trong quản lý nhà nước về kinh
tế mà anh/ chị quan tâm.
1. Phương pháp kinh tế là cách tác động vào đối tượng quản lý thông qua
các lợi ích kinh tế để cho đối tượng quản lý lựa chọn phương án hoạt động
sản xuát kinh doanh có hiệu quả nhất trong phạm vi hoạt động của họ.
2. Đặc điểm của phương pháp kinh tế là tác động, điều chỉnh hành vi của
chủ thể kinh tế không phải bằng cưỡng chế, mệnh lệnh hành chính mà bằng
lợi ích. Có nghĩa là dùng cái lợi (lợi nhuận) mà các doanh nghiệp, doanh
nhân ham muốn làm động lực để hướng hành vi của họ đi theo mục đích
mong muốn của nhà nước.
3. Nhà nước sử dụng các công cụ kích thích kinh tế:
+ Các công cụ của chính sách tài chính: Thuế và chi tiêu Chính phủ.
+ Các công cụ của chính sách tiền tệ: Kiểm soát mức cung tiền và lãi xuất.
+ Các công cụ của chính sách thu nhập: Giá cả và tiền lương.
+ Các công cụ của chính sách thương mại: Thuế nhập khẩu, trợ cấp xuất
khẩu, tỷ giá hối đoái, cán cân thương mại, cán cân thanh toán quốc tế.
4. Vai trò của phương pháp kinh tế:
+ Thông qua việc vận dụng phương pháp kinh tế nhà nước tạo ra áp lực kinh
tế và kích thích kinh tế cần thiết đối với các chủ thể nhằm động viên tính
tích cực của họ để đạt được mục tiêu nhà nước đề ra.
+ áp dụng phương pháp kinh tế cũng có nghĩa nhà nước tác động 1 cách gián
tiếp vào nền kinh tế làm nó vận động theo các qui luật khách quan và hướng
tới mục tiêu mong muốn.
+ Trong nền kinh tế thị trường thì phương pháp kinh tế phải chiếm vai trò
chủ đạo trong việc vận dụng các phương pháp trong quản lý nhà nước về
kinh tế.
5. Phương pháp kinh tế được sử dụng trong những trường hợp sau:
+ Có khả năng tạo ra sự đồng chiều về lợi ích của đối tượng quản lý và của
nhà nước, tức là khi nhà nước đưa ra các tình huống, các nhiệm vụ và các
điều kiện vật chất để kích thích phải làm sao đảm bảo được là nếu các doanh
nghiệp, doanh nhân thực hiện những nhiệm vụ đó thì vừa đem lại mục tiêu
của nhà nước, đồng thời chính họ cũng phải có lợi. Nếu chỉ đem lại lợi ích
cho nhà nước còn bản thân họ chẳng được gì hoặc được quá ít thì không bao
giờ kích thích được Họ.
+ Khi nhiệm vụ của nhà nước đưa ra có thể lựa chọn được. Điều này có
nghĩa là với mong muốn của nhà nước đặt ra, nếu các doanh nghiệp thực
hiện được thì rất tốt nhưng nếu chưa thực hiện được ngay thì cũng chưa ảnh
hưởng đến lợi ích của đất nước. Còn trong trường hợp nếu việc thực hiện đòi
hỏi bức xúc, nếu không sẽ ảnh hưởng đến lợi íhc của đất nước thì nhà nước
không thể dùng biện pháp kích thích kinh tế mà phải dùng biện pháp hành
chính để bắt buộc đối tượng quản lý thực hiện.
6. Những yêu cầu khi thực hiện phương pháp kinh tế:
+ Phải hoàn thiện các đòn bẩy kinh tế, nâng cao năng lực vận dụng các quan
hệ hàng hoá, tiền tệ, quan hệ thị trường.
+ Phải thực hiện sự phân cấp đúng đắn giữa các cấp quản lý theo hướng mở
rộng quyền hạn cho cấp dưới.
+ Đòi hỏi cán bộ quản lý phải có 1 trình độ và năng lực về nhiều mặt.
* Ví dụ minh hoạ:
Câu 7 : TRình bày các chức năng QLNN về kinh tế. Liên hệ thực tiễn để làm
rõ những hạn chế trong việc thực hiện các chức năng đó.
Chức năng quản lý nhà nước về kinh tế được hiểu là những nhiệm vụ tổng
quát mà nhà nước phải thực hiện để phát huy vai trò và hiệu lực của mình.
1.Chức năng định hướng:
- Định hướng cho sự phát triển kinh tế là việc xác định con đường và hướng
dự vận động của nền kinh tế nhằm đạt đến mục đích ( mục tiêu ) nhất
định.Căn cứ vào điều kiện kinh tế - xã hội của đất nước trong từng thời kỳ.
- Chức năng định hướng:
+ Trong nền kinh tế thị trường nhà kinh doanh và tổ chức kinh tế được tự
chủ kinh doanh thường chạy theo thị trường một cách bị động, dễ gây ra
thua lỗ thất bại và đổ vỡ,gây thiệt hại cho nền kinh tế.
+ Nhà nước phải định hướng nền kinh tế phát triển theo quỹ đạo và mục tiêu
kinh tế - xã hội đã được Đảng và nhà nước định ra.Nhà nước định hướng
phát triển kinh tế và hướng dẫn các nhà kinh doanh , các tổ chức kinh tế hoạt
động định hướng theo mục tiêu chung của đất nước.
+ Nhà nước sử dụng các công cụ quản lý , cách thức và phương pháp tác
động gián tiếp .
2.Chức năng tạo lập môi trường cho sự phát triển
- Môi trường cho sự phát triển kinh tế là tập hợp tất cả các yếu tố , điều kiện
tạo nên khung cảnh tồn tại và phát triển của nền kinh tế.
- Bao gồm các loại môi trường:
+ Môi trường kinh tế, Môi trường pháp lý, Môi trường chính trị , Môi trường
văn hóa – xã hội, Môi trường kỹ thuật, môi trường dân số, môi trường quốc
tế
- Nhà nước phải đảm bảo các môi trường cho nền kinh tế phát triển.
- Nhà nước phải làm gì để tạo lập môi trường cho sự phát triển kinh tế.
3.Chức năng điều tiết.
- Nhà nước sử dụng quyền năng chi phối của nhà nước lên các hành vi kinh
tế của chủ thể trong nền kinh tế , ngăn chặn các tác động tiêu cực đến quá
trình hoạt động kinh tế,ràng buộc chúng phải tuân thủ các quy định đã có
sẵn,nhằm bảo đảm sự phát triển bình thường của nền kinh tế.