Chuyên đ đ a lí 10 ( Năm h c 2011-2012)
OO CHUN Đ
Tên đ tài:
S đ hóa ki n th c và s d ng kênh hình trong d y h c môn Đ a lí THPT qua bài 20ơ ế
“M t s quy lu t c a l p v đ a lý môn Đ a lý l p 10 theo quan đi m l y h c sinh
làm trung tâm.
Lý do ch n đ tài:
Khuy n khích t h c ph i áp d ng nh ng ph ng pháp giáo d c hi n đ i đế ươ
b i d ng cho h c sinh năng l c t duy sáng t o, năng l c gi i quy t v n đ ”. ưỡ ư ế
NQTW2 khoá VIII ti p t c kh ng đ nh “đ i m i ph ng pháp giáo d c đào t o, kh cế ươ
ph c l i truy n th m t chi u, rèn luy n t duy sáng t o c a ng i h c. T ng b c ư ư ướ
áp d ng các ph ng pháp tiên ti n hi n đ i vào quá trình d y h c, đ m b o đi u ươ ế
ki n th i gian t h c, t nghiên c u cho h c sinh. V i ngh quy t này giáo viên d y ế
b môn Đ a c n t p trung gi m t i m c t i đa nh ng yêu c u c n ghi nh máy
móc, đ ng th i rèn luy n cho h c sinh nh ng năng phân tích, gi i thích s v t hi n
t ng đ a lý trong quá trình d y và h c.ượ
Đ ng th i trong m y năm qua giáo d c môi tr ng đã đ c đ a vào nhà tr ng ườ ượ ư ườ
ph thông, riêng môn Đ a tr ng THPT môn ĐLTN KTXH. N i dung ch ng ườ ươ
trình cũng đã chú ý đ n v n đ c u trúc c a l p v đ a các quy lu t th ng nh tế
hoàn ch nh c a l p v đ a giúp h c sinh ý th c b o v t nhiên phù h p v i quy
lu t c a nó...Vì v y môn ĐLTN KTXH tr ng THPT r t nhi u thu n l i đ ườ
giáo d c h c sinh, nh ng làm nh th nào đ các em say mê b môn đ a lí nói chung và ư ư ế
nghiên c u quy lu t th ng nh t c a l p v đ a m i m t v n đ mà giáo viên b
môn đ a c n quan tâm, bình th ng môn đ a môn h c thu c môn ph ườ
nên các em không quan tâm và say mê nh nhi u môn khác... ư
Do đó đ gây h ng thú cho h c sinh h c t p nghiên c u c n ph ng pháp ươ
d y h c d nh , d hi u bài... Nên gi ng d y đ a theo ph ng pháp khai thác s ươ
d ng “kênh hình” đó m t trong nh ng đ c thù c a b môn đ a lí. Vi c th c hi n
ph ng pháp này cũng th c hi n quan đi m giáo d c “l y h c sinh làm trung tâm”.ươ
Trong quá trình d y h c tôi luôn l y ph ng pháp này làm ph ng pháp ch đ o trong ươ ươ
gi ng d y, trong bài vi t này tôi xin trình bày c th trong bài “L p v đ a lí-quy lu t ế
th ng nh t hoàn ch nh c a l p v đ a lí” ch ng trình đ a l p 10 ban c b n ươ ơ
thu c ch ng IV “M t s quy lu t c a l p v đ a lí” nh m m c đích giúp h c sinh ươ
n m nhanh đ c ki n th c c b n c a bài h c, v a rèn luy n năng phân tích qua ượ ế ơ
kênh hình bi t đánh giá nh n xét các bi u hi n c a quy lu t đ a , ý nghĩa c aế
chúng.
* Ph m vi th i gian th c hi n: Năm h c 2011-2012
1. Nh ng bi n pháp th c hi n ( các n i dung ch y u c a đ tài ) ế
* lu n: Hi n nay theo ch ng trình c i cách giáo d c đã đ c pháp ch hoá trong ươ ượ ế
lu t giáo d c, đi u 24.2 “Ph ng pháp giáo d c ph thông ph i phát huy tính tích c c, ươ
t giác, ch đ ng, sáng t o c a h c sinh; phù h p v i đ c đi m c a t ng l p h c,
môn h c, b i d ng kĩ năng t h c, rèn luy n kĩ năng v n d ng ki n th c vào th c t , ưỡ ế ế
tác đ ng đ n tình c m, đem l i ni m vui, h ng thú h c t p cho h c sinh”.Trong bài ế
gi ng các ki n th c v quy lu t đ a các n i dung giáo d c môi tr ng đã tr ế ườ
Ng i th c hi n : Bùi Văn Ti nườ ế - T Đ a lí-THPT Buôn Ma
Thu t 1
Chuyên đ đ a lí 10 ( Năm h c 2011-2012)
thành n i dung giáo viên ph i truy n th cho h c sinh. Nh ta bi t ĐLTN KTXH ư ế
là hai y u t g n bó v i nhau có tác đ ng qua l i v i nhau. ế
a.H c sinh c n ph i n m đ c: ượ
- Bi t đ c c u trúc c a l p v đ a lý ế ư
- N m đ c n i dung c a m t s thu t ng , khái ni m, ki n th c v l p v đ a , ượ ế
quy lu t th ng nh t hoàn ch nh c a l p v đ a lí, nguyên nhân, bi u hi n c a quy
lu t, m i quan h gi a các thành ph n t nhiên trong l p v đ a lí.
- Có ý th c b o v môi tr ng TN phù h p v i quy lu t. ườ
b.Rèn luy n cho h c sinh các kĩ năng:
- Phân tích m i liên h qua l i gi a các thành ph n t nhiên
- Phân tích tranh nh, b n đ (kênh hình)
- V n d ng ki n th c đã h c vào th c t đ đ a ra nh ng d nh m minh h a cho ế ế ư
các quy lu t.
c. Trên c s đó làm cho h c sinh kh năng t nh n th c đ c nh ngơ ượ
v n đ c a quy lu t th ng nh t hoàn ch nh c a l p v đ a . H u qu c a
các thành ph n t nhiên thay đ i thì các thành ph n khác cũng thay đ i theo.
T nh ng nh n th c đó giúp h c sinh thái đ hành vi đúng đ n tr c các v n đ ư
đang thay đ i theo th i gian v i m t s khu v c trên th gi i, m t s t nh mi n núi ế
Vi t Nam cũng nh t i đ a ph ng mà các em đang sinh s ng. ư ươ
d. T t c các ki n th c năng trên c n đ c ph i h p vào bài gi ng ế ượ
sao cho h p lý và quan tr ng là ph i truy n th đ n h c sinh nh th nào đ các ế ư ế
em ti p thu ngay trên l p, v nhà có h ng thú h c bài và làm bài t p. ế
-Trong bài “L p v đ a lí- quy lu t th ng nh t hoàn ch nh c a l p v đ a lí”
đ giáo d c cho các em h c sinh cũng nh truy n th ki n th c c b n v quy lu t ư ế ơ
th ng nh t c a l p v đ a lí, khi gi ng bài này giáo viên c n ph i đ t các m c tiêu
sau:
+ Cung c p ki n th c v b m t c a trái đ t s xâm nh p tác đ ng l n nhau ế
gi a các quy n. V m i quan h c a quy lu t th ng nh t và hoàn ch nh c a l p v đ a
lí, nguyên nhân t o lên quy lu t này, các bi u hi n, ý nghĩa c a quy lu t...
+ Rèn luy n kĩ năng phân tích, nh n xét b n đ , tranh nh, video...
đ t đ c nh ng đi u đó tôi luôn th c hi n ph ng pháp gi ng d y s ượ ươ
d ng ph ng ti n tr c quan “kênh hình” trong quá trình lên l p. Ph ng pháp s d ng ươ ươ
“kênh hình” ph ng pháp “d y h c l y h c sinh làm trung tâm m t t t ng,ươ ư ư
m t quan đi m, m t cách ti p c n m i v ho t đ ng d y h c, ph ng pháp đó đ c ế ươ ượ
th hi n các khâu sau:
+Ti n hành gi ng d y trên l p đ t o đi u ki n phát huy nh ch đ ng sángế
t o năng l c t duy h c sinh. Trong quá trình gi ng d y tôi đã chú ý xây d ng h ư
th ng các câu h i phát huy tính tích c c t làm vi c c a h c sinh, giáo viên ch
ng i h ng d n.ườ ướ
+Luôn ti n hành ki m tra vi c th c hi n t nghiên c u h c sinh b ng cácế
phi u h c t p, các câu h i đã đ c ti n hành trong su t bài gi ng. Trên c s đó giáoế ượ ế ơ
viên đ t câu h i d a trên b n đ , tranh nh, vi deotrong sách giáo khoa các tranh
nh mà giáo viên đã s u t m đ s d ng làm ph ng ti n d y h c. H c sinh trình bày ư ươ
Ng i th c hi n : Bùi Văn Ti nườ ế - T Đ a lí-THPT Buôn Ma
Thu t 2
Chuyên đ đ a lí 10 ( Năm h c 2011-2012)
k t qu đã nghiên c u, giáo viên giúp h c sinh chu n ki n th c b ng ki n th c cế ế ế ơ
b n c n ph i nh trong bài h c.
+S d ng đ dùng d y h c:
S đ l p v đ a (phóng to theo sgk) ho c dùng máy chi uơ ế
S đ l p v trái đ t (phóng to theo sgk) ho c dùng máy chi uơ ế
Tranh b m t trái đ t b r a trôi, xói mòn sau khi r ng b tàn phá (phóng to theo
sgk) ho c dùng máy chi u ế
M t s tranh nh khác...video...
2. Nh ng bi n pháp th c hi n ( nêu rõ bi n pháp t ng ph n ):
C th bài gi ng: Ch ng IV: ươ M t s quy lu t c a l p v đ a lí
Ti t 23-Bài 20ế
L p v đ a l í-M t s quy lu t th ng nh t và hoàn ch nh c a l p v đ a lý.
( ph n m c tiêu bài h c và ph ng ti n d y h c đã ghi ph n trên ) ươ
Ho t đ ng c a HS và GV N i Dung
HĐ1: Cá nhân / nhóm nh
B1: Quan sát H20.1 và n i dung SGK hoàn thi n phi u h c t p sau: ế
B2: HS lên b ng dán vào ô k s n
L p v đ a
Khái ni mĐ dàyĐ c đi m
- GV: chu n ki n th c ế
- GV: cho quan sát H 20.1-sgk-trang 74 (S đ l p v đ a c a Tráiơ
đ t);
H 7.2-sgk-trang 26 (L p v trái đ t. Th ch quy n), n i dung SGK
So sánh L p v trái đ t và L p v đ a lí
- HS trình bày
- GV chu n ki n th c ế
HĐ 2: Cá nhân
B1: HS nghiên c u n i dung trong SGK
? Hi u nh th nào v quy lu t th ng nh t hoàn ch nh c a l p v ư ế
đ a lí ? Có nh ng nguyên nhân nào t o lên quy lu t này ?
B2: - HS trình bày
- GV chu n ki n th c ế
- GV l y VD v s tác đ ng qua l i đ HS d hi u v khái ni m
* N c, khí và ch t ướ khoáng th ng xuyên xâm nh p vào c th sinh v tườ ơ
qua quá trình dinh d ng quang h p, đ ng th i TV cũng th ngưỡ ườ
xuyên tr v MT nh ng ch t đó qua s b c h i, h p s phân hu ơ
xác c a chúng. Nh ng tác đ ng qua l i đó đã t o nên m t h th ng v t
ch t th ng nh t và hoàn ch nh.
quang h p
VD: CO2 + H2O gluxit + O2
AS MT
gluxit: là th c ăn cho ng i và ĐV qua ườ
hô h p
quá trình CO2
n i bào
HĐ 3: Nhóm (3 nhóm)
I. L p v đ a l í
- Khái ni m: l p b
m t c a đó
s xâm nh p tác
đ ng l n nhau gi a
các quy n
- Đ dày: 30 – 35 km
- Nh ng hi n t ng và ượ
quá trình x y ra trong
l p v đ a đ u do
các quy lu t t nhiên
chi ph i
II. Quy lu t th ng
nh t hoàn ch nh
c a l p v đ a l í
1. Khái ni m
- quy lu t v MQH
quy đ nh l n nhau gi a
các thành ph n c a
toàn b cũng nh m i ư
b ph n lãnh th trong
l p v đ a lí.
- Nguyên nhân: do t t
c nh ng thành ph n
c a l p v đ a đ u
đ ng th i ch u tác
đ ng tr c ti p ho c ế
gián ti p c a ngo iế
l c n i l c. Nh ư
v y chúng không t n
t i phát tri n m t
cách đ c l p.
Ng i th c hi n : Bùi Văn Ti nườ ế - T Đ a lí-THPT Buôn Ma
Thu t 3
( Ho t đ ng theo
quy lu t... )
Chuyên đ đ a lí 10 ( Năm h c 2011-2012)
B1: Quan sát tranh nh và n i dung SGK
Nhóm 1: nghiên c u ví d 1 và l p s đ ơ
Nhóm 2: nghiên c u ví d 2 và l p s đ ơ
Nhóm 3: nghiên c u ví d 3 và l p s đ ơ
B2:- HS trình bày- GV chu n ki n th c ế
- GV treo b ng 3 ví d đ HS nh n xét
- GV l y thêm các d : + Nói đ n giang, Cao B ng...+ Hoang ế
m c Atacama,+ Bi n Aran…
* VD v s thay đ i dây chuy n c a các thành ph n t nhiên
Hoang m c Atacama n m d c theo b tây LĐ Nam M , t i đây có dòng
bi n l nh ru ch y g n b . Vào mùa h BCB dòng bi n này ch y
lên xích đ o, vào mùa đông dòng bi n ru y u đi; cùng th i đi m đó ế
dòng bi n nóng En-Ni-Nô t ti n xu ng phía nam. C kho ng 12 ế
năm m t l n th ng vào tháng 2-tháng 3, dòng En-Ni-Nô ti n sâu t i ườ ế
120-130 N lúc đó nh ng tr n m a rào đ xu ng phía nam, các thung lũng ư
bi n thành dòng sông, đ t đai tr lên m t, nhi u loài TV- ĐV phátế ướ
tri n... tình tr ng đó ch kéo dài trong th i gian ng n kho ng 2-4 tháng
sau đó dòng En-Ni-Nô lùi lên phía b c dòng Pêru tr l i v trí bình
th ng c a nó. Trong hoang m c lúc này không còn nh ng tr n m a,ườ ư
TV khô cháy, sâu b bi n m t...Atacama tr v tr ng thái hoang m c ế
v n có c a nó.
HĐ4: C l p
B1: Quan sát tranh nh (có ph n ph l c) nêu nguyên nhân, h u
qu c a chúng?
Hình 1: R ng đ u ngu n b ch t phá TDMN B c B
Hình 2: Hi n t ng xói mòn đ t Tây Nguyên ượ
Hình 3: H n hán Ngh An
? Vi c phá r ng đ u ngu n s gây nh ng h u qu đ i v i đ i s ng
và MTTN? Cách kh c ph c?
? Hãy nêu nguyên nhân h u qu c a hi n t ng xói mòn đ t? nh ượ
h ng ntn đ n đ i s ng s n xu t con ng i? Cách kh c ph c?ưở ế ườ
? Nêu nguyên nhân h u qu c a v n đ h n hán Châu Phi? Cách
kh c ph c?
B2: - HS trình bày
- GV chu n ki n th c ế
- L y VD liên h
? Cu c s ng c a nhân dân đ a ph ng s ra sao n u nh r ng b ch t ươ ế ư
phá b a bãi
? Con ng i có vai trò quy t đ nh trong s thay đ i MTTN nh th nào?ườ ế ư ế
- HS trình bày
- GV chu n ki n th c ế
- Đ a ra VD ( nguyên nhân – h u qu )ư
2. Bi u hi n c a quy
lu t
- Ch c n m t thành
ph n thay đ i các
thành ph n khác s
thay đ i theo
VD: ( hs t ghi )
3. Ý nghĩa
C n ph i nghiên c u
càng toàn di n
đi u ki n Đ a t
nhiên c a b t c lãnh
th nào tr c khi s ướ
d ng chúng.
T đó nh m đ a ra ư
bi n pháp x
ngăn ch n k p th i
có hi u qu nh t.
* Đánh giá:
Bài t p1: Chúng ta năm v ng quy lu t th ng nh t hoàn ch nh c a l p v đ a (l p
v c nh quan) nh m:
a. Bi t cách b o v t nhiênế
b. Hi u r ng di n tích r ng s b ng p khi đ p đ p ngăn sông
c. Hi u đ c MQH gi a t nhiên v i t nhiên gi a t nhiên v i ho t đ ng kinh ượ
t c a con ng iế ườ
d. C a,b,c đ u đúng
Ng i th c hi n : Bùi Văn Ti nườ ế - T Đ a lí-THPT Buôn Ma
Thu t 4
Chuyên đ đ a lí 10 ( Năm h c 2011-2012)
Bài t p2: Hãy đi n vào ch tr ng
Quy lu t th ng nh t hoàn ch nh c a l p v đ a quy
lu t.........................................
........................................ và c a m i b ph n lãnh th nh c a......................................
Bài t p3: L p v đ a mang tính th ng nh t hoàn ch nh khi ta tác đ ng vào b t c
thành ph n nào c a l p v đ a lí cũng kéo theo s bi n đ i c a các thành ph n khác ế
a. Đúng b. Sai
* C ng c - d n dò: - GV c ng c l i toàn n i dung
- V nhà làm bài t p trong sgk
3. K t Lu nế
Qua vi c th c hi n quan đi m gi ng d y l y h c sinh làm trung tâmvi c khai thác,
s d ng t t kênh hình (hình nh, b n đ , video..) áp d ng vào bài h c tôi th y các em
đã thay đ i nhi u khi t làm vi c v i tranh nh, b n đ ... t ch không thích h c thì
nay nhi u em đã hăng say, h ng thú h c t p và xung phong tr l i các câu h i phát v n
m i khi giáo viên đ a ra câu h i. ư
4. NH NG KI N NGH VÀ Đ NGH SAU QUÁ TRÌNH TH C HI N Đ TÀI
- C n b sung ph ng ti n d y h c (nhìn chung ph ng ti n d y h c trong ch ng ươ ươ ươ
trình đ a l p 10 ch a các s đ , tranh nh trong các bài h c phóng to-đó cũng ư ơ
m t trong nh ng v n đ khó khi giáo viên b môn lên l p )
Ví d : ( trong bài 20 c n ph i có m t s tranh nh sau ):
- Tranh nh v s thay đ i c a các thành ph n t nhiên in phóng to
- Tranh nh v hi n t ng lũ l t vùng đ ng b ng, lũ quét mi n núi... ư
- Tranh nh v hi n t ng ch t phá r ng... ư
- M t s b n đ c a nhà tr ng ch a đ y đ . ườ ư
-B n thân t ng giáo viên c n t nghiên c u đ ti p c n vi c đ i m i ph ng pháp ế ươ
gi ng d y, tìm h ng đi cho t ng ch ng bài, l p c p h c; đ ng th i tăng c ng ướ ươ ườ
đ u t b sung các lo i ph ng ti n d y-h c. ư ươ
---------------------------------H t--------------------------------ế
PH L C
Thông tin ph n h i phi u h c t p ế ( ph n I )
L p v Đ a lý Khái ni mĐ dàyĐ c đi m
l p b m t c a đó
s xâm nh p tác đ ng
l n nhau gi a các quy n 30 – 35 km
Nh ng hi n t ng quá trình ượ
x y ra trong l p v ĐL đ u do
các quy lu t t nhiên chi ph i
Thông tin ph n h i ( m c 2. ph n II )
Ví d 1Ví D 2Ví D 3
- Thay đ i l ng c a sông vào ượ
mùa lũ:
- K t qu : l ng n c m aế ượ ướ ư
tăng, l u l ng n c sông,ư ượ ướ
l ng phù sa, t c đ dòngượ
- S bi n đ i c a KH t khô h n ế
m t ướ
K t qu : ch đ dòng ch y thay đ i,ế ế
tăng quá trình xói l , xói mòn, TV phát
tri n, q trình hình thành đá đ t
- Th m TV b phá
hu .
K t qu : đ t b xóiế
mòn, KH b bi n đ i ( ế
đ t Feralit b xói mòn
Ng i th c hi n : Bùi Văn Ti nườ ế - T Đ a lí-THPT Buôn Ma
Thu t 5