Chuyên đề khoa học Bạo lực gia đình
Thực trạng và Giải pháp
............, Tháng .... năm .......
Mục lục
Mục lục ........................................................................................................................................... 2
Tài liệu tham khảo 3 ....................................................................................................................... 3
Bạo lực gia đình – Thực trạng và Giải pháp ........................................................................... 3
Chuyên đề khoa học ................................................................................................................ 3
1. Đặt vấn đề .................................................................................................................................. 3
2. Hiện trạng vấn đề bạo lực gia đình ......................................................................................... 3
2.1. Khái niệm bạo lực gia đình .................................................................................................. 3
2.2. Các loại hình bạo lực gia đình ............................................................................................ 4
2.3. Tình trạng bạo lực gia đình trên thế giới và ở Việt nam ..................................................... 5
2.4. Nguyên nhân của tình trạng bạo lực gia đình ..................................................................... 8
3. Những giải pháp cho vấn đề bạo lực gia đình ...................................................................... 10
3.2. Nhóm giải pháp tác động thay đổi lối sống, hoàn cảnh sống của các gia đình và cá nhân
................................................................................................................................................... 11
3.3. Nhóm giải pháp về quản lý môi trường xã hội .................................................................. 11
4. Kết luận .................................................................................................................................... 14
Tài liệu tham khảo 3
Bạo lực gia đình – Thực trạng và Giải pháp
Chuyên đề khoa học
TS. Lê Quang Sơn, ĐHĐN
1. Đặt vấn đề
Trong những năm gần đây bạo lực gia đình (BLGĐ) đã trở thành một trong những vấn đề được
quan tâm hàng đầu trong các nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn. Các nghiên cứu khoa học
cho thấy BLGĐ xảy ra khá phổ biến, hầu như ở đâu cùng có, từ xã hội phương Tây đến xã hội
phương Đông, từ thành thị đến nông thôn, từ nhóm có trình độ văn hóa thấp đến nhóm có trình
độ văn hóa cao, từ nhóm không có việc làm đến nhóm có việc làm ổn định. Có thể nói BLGĐ đã
trở thành một vấn đề xã hội nghiêm trọng, phổ biến và có tính toàn cầu.
BLGĐ, cho dù diễn ra dưới bất cứ hình thức nào, thì hậu quả của nó cũng hết sức trầm trọng.
Nạn nhân của BLGĐ phải chịu đựng từ bị nhục mạ, bị khủng hoảng về tâm lý kéo dài, tổn
thương tinh thần, ảnh hưởng đến sức khoẻ, đến bị thương tật, thậm chí thiệt hại đến tín mạng, tài
sản. Nhiều trẻ em trong các gia đình có bạo lực phải chịu thiệt thòi: nhiều em phải sống xa cha
hoặc mẹ, hoặc cả hai, các em phải bỏ học, lang thang, rơi vào tệ nạn xã hội, vi phạm pháp luật.
BLGD phá hủy nền tảng của gia đình. Các nhà nghiên cứu đều thống nhất cho BLGĐ là một
trong những hiện tượng đáng lo ngại nhất của tình trạng khủng hoảng gia đình hiện nay.
BLGĐ là một trong những hành vi vi phạm pháp luật cần được loại trừ, nhất là trong xã hội hiện
đại văn minh. Để ngăn chặn, đẩy lùi hành vi BLGĐ, đòi hỏi phải có những nghiên cứu toàn diện,
sâu sắc làm cơ sở khoa học cho các cấp, các ngành, các tổ chức, cá nhân và từng gia đình đưa ra
những giải pháp tích cực phòng chống có hiệu quả BLGĐ, tiến tới xóa bỏ hoàn toàn hiện tượng
nghiêm trọng này.
2. Hiện trạng vấn đề bạo lực gia đình
2.1. Khái niệm bạo lực gia đình
Hiện có nhiều cách định nghĩa khác nhau về bạo lực gia đình. Tuy nhiên một định nghĩa có tính
pháp lý về BLGĐ lại chưa được ban hành. BLGĐ thông thường được hiểu là sự ứng xử bằng vũ
lực hoặc không bằng vũ lực do những người trong gia đình thực hiện chống lại những người
khác cùng trong gia đình đó.
4
Bộ luật của Bang Georgia1 (Mỹ) số 19-13-1 định nghĩa bạo lực trong gia đình là một số hành vi
tội phạm thực hiện giữa những người có quan hệ với nhau. Các hình thức tội phạm bao gồm
hành hung, doạ nạt, rình rập, phá hoại tài sản mang tính tội phạm, câu thúc bất hợp pháp, xâm
nhập mang tính tội phạm, và bất cứ tội hình sự nào khác. Các hành vi diễn ra giữa những con
người có liên hệ với nhau như vợ chồng trong hiện tại hay quá khứ, là cha mẹ chung của cùng
một đứa trẻ, cha mẹ và con cái, cha mẹ kế và con kế hoặc ngay cả những người ngoài hiện đang
hoặc đã sống chung trong một gia đình.
Định nghĩa BLGĐ của Liên hợp quốc thông qua năm 1993 được các tổ chức cũng như nhà khoa
học trên thế giới chấp nhận rộng rãi. Theo đó, BLGĐ là bất kỳ hành động bạo lực nào dẫn đến
hoặc có thể dẫn đến những tổn thất về thân thể, tâm lý hay tình dục hay những đau khổ của
người trong gia đình, bao gồm cả sự đe dọa có những hành động như vậy, việc cưỡng bức hay
tước đoạt sự tự do2.
2.2. Các loại hình bạo lực gia đình
Phân loại các loại hình BLGĐ là một vấn đề phức tạp, tuy nhiên lại là hết sức quan trọng bởi nó
cho phép mô tả đa diện thực trạng vấn đề để tìm ra phương cách hữu hiệu cho phép khắc phục
thực trạng vấn đề. Dựa theo kết quả các nghiên cứu về thực trạng BLGĐ có thể nói đến các loại
hình cơ bản sau của BLGĐ.
Theo phương cách ứng xử - có sử dụng vũ lực hay không bằng vũ lực có thể phân BLGĐ thành
hai loại hình chính: bạo lực thể chất và bạo lực tinh thần.
- Bạo lực thể chất là loại hình bạo lực có sử dụng vũ lực, tác động trực tiếp lên thân thể nạn
nhân như đánh đập; nhục hình; tước đoạt tuỳ tiện về tiền của, tài sản; cưỡng bức tình dục; …
- Bạo lực tinh thần là loại hình bạo lực không sử dụng vũ lực, tác động lên tinh thần của nạn
nhân như chì triết, lắm điều, mắng chửi, lăng mạ, tỏ thái độ lạnh lùng, không quan tâm, bỏ
rơi, không nói chuyện, … Trong loại hình bạo lực này đáng chú ý là loại bạo hành ngôn ngữ.
Theo quan hệ của các đối tượng BLGĐ có thể phân chia thành một số loại hình BLGD: bạo lực
giữa vợ chồng với nhau (bạo hành hôn nhân); bạo lực giữa các thành viên lớn tuổi; bạo lực của
người lớn đối với trẻ em; bạo lực ngược – người nhỏ tuổi với người lớn tuổi hơn.
- Bạo lực giữa vợ chồng với nhau (bạo hành hôn nhân) là loại BLGĐ phổ biến, được nhiều
nhà nghiên cứu quan tâm. Trong loại hình BLGĐ này người ta phân biệt một số hình thức
chính3: cưỡng bức thân thể; cưỡng bức tình dục; cưỡng bức tâm lý, tình cảm; cưỡng bức về
xã hội; cưỡng bức tài chính.
Cưỡng bức thân thể: thượng cẳng chân, hạ cẳng tay nhằm gây thương tích cho nạn nhân như
đấm, đạp, xô đẩy, tát, nắm tóc kéo lê, vặn cổ tay, làm gãy xương, đâm bằng dao; hạn chế các
nhu cầu thiết yếu (ăn, uống, ngủ) bằng cách giấu dược phẩm, thực phẩm, nước uống; phá rối
không cho ngủ hoặc ép dùng rượu, cần sa ma túy; bỏ rơi nơi đường vắng vẻ nguy hiểm.
1 Bang Georgia của Mỹ
2 United nations, 1995
3 Viện nghiên cứu Gia đình & Giới, Viện KH-XH VN
5
Cưỡng bức tình dục: ép bạn đời làm tình và xem hình ảnh khiêu dâm; ép "chăn gối" sau khi
đánh đập; cố tình dày vò bộ phận sinh dục, không cho dùng thuốc ngừa thai, làm tình hậu môn;
cưỡng hiếp khi bạn đời ngủ, đau ốm; coi người phối ngẫu như một thứ đồ chơi, chê bai cách làm
tình...
Cưỡng bức tâm lý, tình cảm: bắt bạn đời sống trong bầu không khí sợ hãi; khủng bố nạn nhân
đến hoảng loạn tâm thần như nhục mạ trước công chúng; dùng lời lẽ chỉ trích quá đáng (so sánh
với vợ, chồng người khác bằng những lời lẽ mạt sát, gọi người phối ngẫu là “vợ, chồng tồi”, “mẹ,
cha tồi”…); dùng lời đường mật hứa hẹn cho hy vọng rồi nuốt lời; liên tục truy hỏi, nói nặng lời
để hạ nhân phẩm; làm mất tự trọng, kể lại một cách diễu cợt những vụ tình ái riêng tư.
Cưỡng bức về xã hội: cắt đứt mối quan hệ giữa vợ (chồng) và người thân trong gia đình, với bạn
bè thân hữu, đe doạ họ; cô lập bạn đời bằng nhốt trong nhà, cắt điện thoại, không cho đi đâu và
giao tiếp với bất cứ ai.
Cưỡng bức tài chính: bao vây kinh tế; kiểm soát tiền bạc; bắt bạn đời lệ thuộc về tiền nong,
không cho giữ tiền và đi làm, bắt phải hỏi xin tiền và chứng minh mọi mua sắm chi tiêu lớn nhỏ.
- Bạo lực giữa các thành viên lớn tuổi trong gia đình là loại bạo lực giữa anh chị em, mẹ
chồng nàng dâu, em chồng chị dâu, …
- Bạo lực của người lớn đối với trẻ em là loại bạo lực của cha mẹ đối với con cái, ông bà với
cháu; anh chị đối với em.
- Bạo lực ngược – người nhỏ tuổi với người lớn tuổi hơn: con cái bạo lực cha mẹ, cháu ngược
đãi ông bà, em hành hạ anh chị, …
Phân loại theo giới là cách tiếp cận thường gặp trong các nghiên cứu về BLGĐ. Theo cách này
người ta nói đến nạn bạo hành phụ nữ trong gia đình, và ít thường xuyên hơn, nạn bạo hành
ngược – phụ nữ bạo hành nam giới. Trong mỗi tiểu loại này lại có thể thấy sự có mặt các loại
hình BLGĐ đã nói ở trên.
2.3. Tình trạng bạo lực gia đình trên thế giới
và ở Việt nam
Trên thế giới
Bạo lực gia đình, đặc biệt là bạo lực chống lại phụ nữ đang xảy ra ở khắp nơi trên thế giới với
nhiều dạng thức tinh vi không phân biệt dân tộc, màu da, tầng lớp, lứa tuổi, trình độ văn hóa, địa
vị xã hội. Ngay ở những nước được coi là phát triển và văn minh ở châu Âu, châu Mỹ vẫn có
không ít người phải chịu đựng nạn này.
Theo số liệu điều tra năm 2001, hơn 1/2 triệu phụ nữ Mỹ (588.490 phụ nữ) chết do BLGĐ bởi
người chồng của họ. Có khoảng 85% nạn nhân của bạo lực gia đình (n = 588.490) là nữ, chỉ có
xấp xỉ 15% (n = 103.220) nạn nhân là nam. Trong năm 2001, bạo lực gây tội nghiêm trọng của
chồng đối với vợ tăng 20%, số vụ bạo lực của vợ đối với chồng tăng 3% trong tổng số những vụ