Danh họa Van Gogh: Tâm hồn khao khát yêu thương

DANH H A VAN GOGH - M T TÂM H N KHAO KHÁT YÊU TH NGỌ Ộ Ồ ƯƠ

Th t hi m có nh ng cu n sách vi t v cu c đ i c a các danhậ ế ữ ố ế ề ộ ờ ủ

h a, cho dù đó là Leonardo da Vinci, Francisco Goya, Renoir hayọ

Repin, mà l i thi u nh ng trang miêu t tình yêu c a ng i h aạ ế ữ ả ủ ườ ọ

sĩ, vai trò c a ng i ph n trong sáng tác c a h . Có l d ngủ ườ ụ ữ ủ ọ ẽ ườ

nh ch có Van Gogh là không thu c s các h a sĩ nh v y. Ng i ta cho r ng không m tư ỉ ộ ố ọ ư ậ ườ ằ ộ

ng i đàn bà nào có nh h ng quan tr ng đ n sáng tác c a ông. Đi u này v a đúng l iườ ả ưở ọ ế ủ ề ừ ạ

v a không. ừ

Qu th t, trong tranh c a Van Gogh, chúng ta không tìm th y bóng dáng c a nh ng ng i ph n yêu d u (tr m t ng i mà chúng tôi s đ c pả ậ ủ ấ ủ ữ ườ ụ ữ ấ ừ ộ ườ ẽ ề ậ

t i sau). Nh ng t t c nh ng gì là tuy t v i và đ c đáo có đ c trong đó chính là nh nh ng ng i ph n c a ông. Nói m t cách chính xác h n,ớ ư ấ ả ữ ệ ờ ộ ượ ờ ữ ườ ụ ữ ủ ộ ơ

nh n i bu n khôn nguôi c a ông v tình yêu ph n , nh ni m đam mê cháy b ng c a ông nh ng không đ c m t ph n nào chia x ...ờ ỗ ồ ủ ề ụ ữ ờ ề ỏ ủ ư ượ ộ ụ ữ ẻ

Tr c h t, ta c n ph i bi t nh ng đ c đi m v tính cách c a Van Gogh: ông là ng i r t b ng b nh và h t s c chân thành. Nh ng đ c tính nàyướ ế ầ ả ế ữ ặ ể ề ủ ườ ấ ướ ỉ ế ứ ữ ứ

s tr thành h nh phúc và đ ng th i cũng là tai h a cho c cu c đ i ông.ẽ ở ạ ồ ờ ọ ả ộ ờ

Ngay t h i th u ông đã b b m , các th y giáo và b n bè qu trách và tr ng ph t v vi c ông suy nghĩ khác m i ng i, say mê nh ng thừ ồ ơ ấ ị ố ẹ ầ ạ ở ừ ạ ề ệ ọ ườ ữ ứ

không gi ng m i ng i. Th m chí v chuy n ông có mái tóc hung hung khác ng i. Và chàng trai l m lì, ngang ng nh đó đã t Hà Lan đ n n cố ọ ườ ậ ề ệ ườ ầ ạ ừ ế ướ

Anh đ làm trong m t công ty buôn bán tranh. Ông thuê m t ch t i ngo i ô London và ngay l p t c ph i lòng Ursuđa, cô con gái c a bà ch nhà.ể ộ ộ ỗ ở ạ ạ ậ ứ ả ủ ủ

M i m t l i nói, m i m t c ch , m i m t đ ng tác c a cô gái đ u khi n ông tr m tr thán ph c. Van Gogh đã thay đ i tâm tính đ n m c khôngỗ ộ ờ ỗ ộ ử ỉ ỗ ộ ộ ủ ề ế ầ ồ ụ ổ ế ứ

th nh n ra đ c. Tr c đây ông cau có, d t bao nhiêu thì bây gi ông t i c i, ni m n b y nhiêu. N u tr c đây màn s ng mù dày đ c c aể ậ ượ ướ ủ ộ ờ ươ ườ ề ở ấ ế ướ ươ ặ ủ

thành London, ti ng hót líu lo c a bày chim s trên mái nhà, c nh n ào t p n p ngoài đ ng ph làm ông b c mình khó ch u thì bây gi ông l iế ủ ẻ ả ồ ấ ậ ườ ố ự ị ờ ạ

th y thích thú nh ng c nh y. Ông ch a v i t tình v i Ursuđa (m c d u d ng nh cô ta nóng lòng ch đ i đi u đó), ông ch c n nàng bênấ ữ ả ấ ư ộ ỏ ớ ặ ầ ườ ư ờ ợ ề ỉ ầ ở

c nh ông - th cũng đ l m r i. Song ông không th gi u mãi tình c m c a mình và v i ni m h i h p xúc đ ng, ông đã th l tình yêu v i nàng.ạ ế ủ ắ ồ ể ấ ả ủ ớ ề ồ ộ ộ ổ ộ ớ

Còn Ursuđa thì đ đáp l i, đã... phá lên c i: “Này anh chàng Hà Lan ng kia i! Anh nh m r i. M t gã tóc hung nh anh đâu có ch trong trái timể ạ ườ ố ơ ầ ồ ộ ư ỗ

c a tôi, và s không bao gi có. Cái đi u mà anh t ng là tình yêu ch là m t trò ch i không h n không kém. Tôi r t khoái khi nh ng ng i mà tôiủ ẽ ờ ề ưở ỉ ộ ơ ơ ấ ữ ườ

không h a l i say mê tôi nh đi u đ !”ề ư ạ ư ế ổ

Đ i v i Van Gogh, c vũ tr l p t c t i s m l i- Đ t nh s t d i gót chân. Ông l i thu mình l i, tr nên r u rĩ và trong m t th i gian dài, theoố ớ ả ụ ậ ứ ố ầ ạ ấ ư ụ ướ ạ ạ ở ầ ộ ờ

l i c a m t trong nh ng ng i chép ti u s c a ông, sa vào tr ng thái “hoàn toàn m t l ”.ờ ủ ộ ữ ườ ể ử ủ ạ ệ ả

Sau vài năm, thay đ i nhi u ngh , k c ngh truy n đ o Tin lành, ông tr v nhà và th s c trong h i h a, nh ng nh ng ký h a và tranh c a ôngổ ề ề ể ả ề ề ạ ở ề ử ứ ộ ọ ư ữ ọ ủ

không đ c m i ng i a thích, k cá b m và các ch gái, và các h a ph m c a ông đ u mang màu s c m đ m, còn nh ng nhân v t trong tranhượ ọ ườ ư ể ố ẹ ị ọ ẩ ủ ề ắ ả ạ ữ ậ

thì không hi u sao trông r t quái d .ể ấ ị

Duy ch có c u em trai Théo là c m nh n th y trong các tác ph m đ u tay c a ông có m t cái gì r t khác th ng. Van Gogh su t ngày đi lang thangỉ ậ ả ậ ấ ẩ ầ ủ ộ ấ ườ ố

trong c nh cô đ n, th c tr ng đêm còn sau đó l i ng mê m t đ n t n b a tr a khi n b m r t b c mình.ả ơ ứ ắ ạ ủ ệ ế ậ ữ ư ế ố ẹ ấ ự

Cu i cùng Van Gogh l i d n thân vào con đ ng tình ái. L n này ông ph i lòng bà ch h tên là Kee, m t góa ph tr tu i có c u con trai lên b n.ố ạ ấ ườ ầ ả ị ọ ộ ụ ẻ ổ ậ ố

Và l ch s l i tái di n. Gi ng nh là con b m, Van Gogh su t ngày quanh qu n bên ng i đàn bà có hình th c r t bình th ng này, th l tìnhị ử ạ ễ ố ư ướ ố ẩ ườ ứ ấ ườ ổ ộ

c m c a mình, ch i đùa v i đ a con c a nàng nh v i chính con trai c a mình. Và ngay c khi Kee nói r ng nàng không và s không bao gi yêuả ủ ơ ớ ứ ủ ư ớ ủ ả ằ ẽ ờ

chàng, Van Gogh không h n n chí. Ông v n c m th y h nh phúc b i vì ông đang yêu. Trong m t b c th g i em trai Théo hi n đang s ng và làmề ả ẫ ả ấ ạ ở ộ ứ ư ử ệ ố

vi c Paris, ông vi t: “Anh tin ch c r ng m t tình yêu nghiêm túc và n ng nàn nh v y không làm d y lên n i em s ng c nhiên, mà ng c l i,ệ ở ế ắ ằ ộ ồ ư ậ ấ ở ơ ự ạ ượ ạ

là m t m i tình hoàn toàn t nhiên và h p lý. B i l tình yêu - đó là m t cái gì đó mãnh li t, chân chính khi n cho đ i v i ng i đang yêu kh c tộ ố ự ợ ở ẽ ộ ệ ế ố ớ ườ ướ ừ

m t tình c m nh v y thì ch ng khác nào là s t sát c ... Anh nhìn nh n cái đi u “Không, không, không đ i nào “ nh m t c c n c đá mà anhộ ả ư ậ ẳ ự ự ả ậ ề ờ ư ộ ụ ướ

áp vào ng c đ làm nó tan ra. Em hãy hi u cho anh, n u nh anh nói r ng ng i nào mu n sáng tác và tr thành h a sĩ thì c n ph i có tình yêu, nóiự ể ể ế ư ằ ườ ố ở ọ ầ ả

chung ai mong mu n th hi n tình c m trong tác ph m c a mình thì ng i đó tr c h t c n ph i t c m nh n đ c nó và ph i s ng theo m nhố ể ệ ả ẩ ủ ườ ướ ế ầ ả ự ả ậ ượ ả ố ệ

l nh c a con tim...!”ệ ủ

Cu i cùng, b kh s b i s theo đu i dai d ng c a Van Gogh, Kee đ n ch b m m t thành ph khác. Còn ông v n bám theo nàng. Nàng tìmố ị ổ ở ở ự ổ ẳ ủ ế ỗ ố ẹ ở ộ ố ẫ

m i cách l n tránh g p m t ông. Và Van Gogh không h đòi h i gì và ch con xin b m nàng m t đi u: cho phép ông đ c bên nàng m y phút,ọ ẩ ặ ặ ề ỏ ỉ ố ẹ ộ ề ượ ở ấ

nói m t cách khác, cho ông đ c ng m nhìn nàng l n cu i. Khi b m Kee yêu c u ông l p t c r i kh i nhà h , Van Gogh li n tháo t m kính ộ ượ ắ ầ ố ố ẹ ầ ậ ứ ờ ỏ ọ ề ấ ở

chi c đèn d u h a, thò tay d n vào ng n l a và h a r ng cu c g p g v i Kee s kéo dài cho đ n khi nào bàn tay ông ch u đ c s c nóng c aế ầ ỏ ầ ọ ử ứ ằ ộ ặ ỡ ớ ẽ ế ị ượ ứ ủ

ng n l a. Ông v a nói v a m m c i v i khuôn m t tr ng b ch vì đau đ n. Ng i ta g n nh đ y ông ra kh i nhà và g i ông là th ng r ...ọ ử ừ ừ ỉ ườ ớ ặ ắ ệ ớ ườ ầ ư ẩ ỏ ọ ằ ồ

Và Van Gogh l i đ m chìm trong n i tuy t v ng, càng tr nên rũ. Trong m t th i gian nào đó, cu c s ng đ i v i ông đã m t h t ý nghĩa.ạ ắ ỗ ệ ọ ở ủ ộ ờ ộ ố ố ớ ấ ế

Nh ng cu c s ng đã chi n th ng. Sau khi đành lòng cam ch u s m t mát v i Kee, ông vi t cho Théo, c u em trai đ ng th i cũng là ng i b n thânư ộ ố ế ắ ị ự ấ ớ ế ậ ồ ờ ườ ạ

nh t c a ông: “Không th nào s ng lâu dài thi u ph n mà không b tr ng ph t. Anh tin r ng cái mà m t ng i này g i là Th ng đ còn m tấ ủ ể ố ế ụ ữ ị ừ ạ ằ ộ ườ ọ ượ ế ộ

ng i khác thì g i là thiên nhiên, không th nh n tâm và không bi t đi u. Nói m t cách v n t t, anh đã đi đ n k t lu n r ng anh c n ph i tìm m tườ ọ ể ẫ ế ề ộ ắ ắ ế ế ậ ằ ầ ả ộ

Ng i Arles Madameườ

Ginoux 1890

ng i đàn bà”.ườ

Và ông, v n h n nhiên nh m t đ a tr và khôn ngoan nh m t ông già, đã tìm đ c ng i đàn bà y. M t l n, gi a đêm hôm khuya kho t, ông đãố ồ ư ộ ứ ẻ ư ộ ượ ườ ấ ộ ầ ữ ắ

g p nàng trong m t quán r u Gaaga d i ánh đèn m . Kristina, hay là Sien nh nàng t ng gi i thi u, là m t ph n tr c ba m i tu i, nh ngặ ộ ượ ở ướ ờ ư ừ ớ ệ ộ ụ ữ ạ ươ ổ ư

trông già h n nhi u, v i khuôn m t g y gu c, ph ph c. Nàng s p sinh con do ăn n m v i m t ng i nào đó. Nàng trông bu n r i r i và khôngơ ề ớ ặ ầ ộ ờ ạ ắ ằ ớ ộ ườ ồ ườ ượ

ph nh n r ng nàng thích u ng r u.ủ ậ ằ ố ượ

Song t t c nh ng cái đó không c n tr Van Gogh nhìn th y nàng ánh sáng c a đ i mình. Tuy b n thân cũng g n nh là m t k ăn xin, ông choấ ả ữ ả ở ấ ở ủ ờ ả ầ ư ộ ẻ

nàng đ n trong x ng h a c a mình, r i d n nàng đ n nhà h sinh và đ a nàng v cùng v i đ a tr s sinh, ông cũng nuôi nh ng đ a con khácế ở ưở ọ ủ ồ ẫ ế ộ ư ề ớ ứ ẻ ơ ữ ứ

c a nàng. ông r t khó khăn v t v và h u nh không th làm vi c đ c trong hoàn c nh nh v y (công vi c đ u tiên c a ông là v m t b c chânủ ấ ấ ả ầ ư ể ệ ượ ả ư ậ ệ ầ ủ ẽ ộ ứ

dung c a Sien) song ông v n cho r ng ông g p may l n nh t trong đ i “B t c m t ng i đàn bà nào b t c l a tu i nào, n u nh nàng có lòngủ ẫ ằ ặ ớ ấ ờ ấ ứ ộ ườ ở ấ ứ ứ ổ ế ư

nhân h u - ông d n câu nói c a ai đó trong b c th th ng kỳ g i Théo - đ u có th đem l i cho ng i đàn ông n u không ph i là s vô t n c aậ ẫ ủ ứ ư ườ ử ề ể ạ ườ ế ả ự ậ ủ

kho nh kh c thì cũng là m t kho nh kh c c a s vô t n”.ả ắ ộ ả ắ ủ ự ậ

B m c a Van Gogh phát ho ng lên vì s l a ch n c a ông, b t đ a con trai ngang b ng ph i c t đ t v i ng i đàn bà sa đ a n . Ngay đ nố ẹ ủ ả ự ự ọ ủ ắ ứ ướ ả ắ ứ ớ ườ ọ ọ ế

Théo v n có thái đ kiên nh n h n t t c m i ng i đ i v i nh ng thói kỳ qu c c a ông anh, cũng ph i b c công vi c Paris và đ n Gaaga đố ộ ẫ ơ ấ ả ọ ườ ố ớ ữ ặ ủ ả ỏ ả ệ ở ế ể

ngăn c n cu c hôn nhân v i Sien mà Van Gogh có ý đ nh. “Anh v n quy t không b cô ta” - Van Gogh v n m t m c khăng khăng gi quan đi mả ộ ớ ị ẫ ế ỏ ẫ ộ ự ữ ể

c a mình. Và khi Théo, v n r t lo l ng cho s ph n c a ng i anh v a lên đ ng tr l i Paris, Van Gogh li n g i l i m t lá th đu i theo c u emủ ố ấ ắ ố ậ ủ ườ ừ ườ ở ạ ề ử ạ ộ ư ổ ậ

“Anh li u m ng khi mâu thu n v i em, song anh không bi t ph i ng x theo cách khác. N u nh đ u anh ph i lìa kh i thân thì c anh đây, em cề ạ ẫ ớ ế ả ứ ử ế ư ầ ả ỏ ổ ứ

ch t. Em bi t rõ hoàn c nh c a anh và bi t r ng cu c đ i anh hoàn toàn ph thu c vào s c u mang c a em. Nh ng anh hi n đang s ng gi a haiặ ế ả ủ ế ằ ộ ờ ụ ộ ự ư ủ ư ệ ố ữ

h a l c. N u nh anh tr l i “Đúng, em có lý, Théo !” và b Kristina thì, m t là, anh nói sai s th t, khi tán thành v i em, hai là, anh s ph i làmỏ ự ế ư ả ờ ạ ỏ ộ ự ậ ớ ẽ ả

m t hành đ ng đê ti n...”ộ ộ ệ

Không, Théo cũng là ng i t t b ng nh anh trai mình và cũng không g p may m n trong chuy n tình yêu. Chàng không đo n tuy t v i Van Goghườ ố ụ ư ặ ắ ệ ạ ệ ớ

và không đình ch vi c chi vi n cho anh. Còn Van Gogh thì v n ra s c đ u tranh cho h nh phúc gia đình, m c d u bi t r ng Kristina tuy là m tỉ ệ ệ ẫ ứ ấ ạ ặ ầ ế ằ ộ

ng i đàn bà hi n lành nh ng nhu nh c và v n quen v i nh ng cu c tình ng u nhiên. Nàng càng khi n ông đau kh nhi u h n và đ thêm m tườ ề ư ượ ẫ ớ ữ ộ ẫ ế ổ ề ơ ẻ ộ

đ a con n a. Van Gogh l p t c nh n mình là b nó, m c d u ông không th t tin vào đi u y. ứ ữ ậ ứ ậ ố ặ ầ ậ ề ấ

“Anh và cô y là hai k b t h nh d a vào nhau mà s ng, cùng nhau mang vác cái gánh n ng c a mình - Van Gogh vi t cho Théo trong m t b c thấ ẻ ấ ạ ự ố ặ ủ ế ộ ứ ư

khác - chính vì th mà n i b t h nh c a chúng tôi tr thành ni m h nh phúc, còn n i đau kh không ch u n i đ c ch u đ ng m t cách d dàng”.ế ỗ ấ ạ ủ ở ề ạ ỗ ổ ị ổ ượ ị ự ộ ễ

Nh nh ng ng i ngh sĩ th c th , Van Gogh s ng trên trái đ t này, đ ng th i cũng s ng trong cái th gi i t ng t ng do ông t o ra. Tình yêuư ữ ườ ệ ự ụ ố ấ ồ ờ ố ế ớ ưở ượ ạ

c a ông đ i v i Sien giúp ông nhìn th y nh ng cái mà trong th c t không có. Và c m nh n đ c nh ng c m giác mà nh ng ng i khác khôngủ ố ớ ấ ữ ự ế ả ậ ượ ữ ả ữ ườ

hay.

“Hi n nay hai chúng tôi tràn đ y s r o r c và hân hoan - cô y có linh c m s p bình ph c, còn anh có nhu c u l i làm vi c h t mình - ông nói v iệ ầ ự ạ ự ấ ả ắ ụ ầ ạ ệ ế ớ

chú em - Sien là m t bà m bé nh r t d th ng, m t ph n r t chân ch t, r t xúc đ ng, t t nhiên, đ i v i nh ng ai bi t cô y... Anh l i khaoộ ẹ ỏ ấ ễ ươ ộ ụ ữ ấ ấ ấ ộ ấ ố ớ ữ ế ấ ạ

khát v , khao khát đ cho cô y ng i làm m u, khao khát s bình ph c hoàn toàn c a cô y l n c a anh, khao khát s thanh bình, s yên tĩnh và,ẽ ể ấ ồ ẫ ự ụ ủ ấ ẫ ủ ự ự

tr c h t, s c m thông n i em.”ướ ế ự ả ở ơ

B t ch p t t c , ông nhìn th y Sien m t ng i v c n m n: chung th y và mình - m t h a sĩ v i tài năng n r . Song ông đã l m - ông khôngấ ấ ấ ả ấ ở ộ ườ ợ ầ ẫ ủ ở ộ ọ ớ ở ộ ầ

bao gi thoát ra kh i c nh túng qu n, còn Sien - không bao gi tr thành m t ph n thích h p v i cu c s ng gia đình. Van Gogh hi u đ c đi uờ ỏ ả ẫ ờ ở ộ ụ ữ ợ ớ ộ ố ể ượ ề

này khi nàng n c m t l ng tròng ôm cái đ u tóc hung táo b o c a ông và nói r ng nàng không th ti p t c l a d i ông đ c n a: nh ng đ a conướ ắ ư ầ ạ ủ ằ ể ế ụ ừ ố ượ ữ ữ ứ

c a mình nàng giao phó cho m t bà m , còn b n thân mình thì đi vào nhà ch a...ủ ộ ẹ ả ứ

Vô cùng tuy t v ng tr c b c ngo t c a s ph n, ông r i Gaaga và đ n Paris v i hy v ng r ng đây, t i kinh đô c a ngh thu t th gi i, ôngệ ọ ướ ướ ặ ủ ố ậ ờ ế ớ ọ ằ ở ạ ủ ệ ậ ế ớ

s đ c th a nh n nh m t h a sĩ. Và ông l i b nh m: nh ng b c tranh c a ông gây nên s gi u c t c a t t c m i ng i tr Théo và m t vàiẽ ượ ừ ậ ư ộ ọ ạ ị ầ ữ ứ ủ ự ễ ợ ủ ấ ả ọ ườ ừ ộ

khán gi . Và Paris ông l i đem lòng yêu m n m t ph n khác và l i b th t b i: do lòng ghen tuông và suýt n a thì ông b gi t ch t.ả ở ạ ế ộ ụ ữ ạ ị ấ ạ ữ ị ế ế

Vào nh ng năm cu i đ i, ông b kh ng ho ng tinh th n tr m tr ng, đã xô xát v i Gauguin và đã t sát ngày 27-7 năm 1890, mang theo sang th gi iữ ố ờ ị ủ ả ầ ầ ọ ớ ự ế ớ