ĐỀ CƯƠNG LUẬT HÀNH CHÍNH
CƯƠNG 1
KHÁI QUÁT VỀ LUẬT HÀNH CHÍNH
Câu 1: Trình bày đối tượng điều chỉnh và phương pháp điều chỉnh của luật
hành chính? Tại sao phương pháp điều chỉnh là phương pháp mệnh lệnh đơn
phương.
TL:
LHC là ngành luật độc lập trong hệ thống pháp luật VN bao gồm các quy phạm
điều chỉnh, các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình tổ chức và thực hiện hoạt
động chấp hành và điều hành của các cơ quan nhà nước.
Đối tượng điều chỉnh của luật HC VN là những quan hệ xã hội chủ yếu và cơ bản
hình thành trong lĩnh vực quản lý hành chính nhà nước, hay nói cách khác đối
tượng điều chỉnh của luật hành chính là những quan hệ xã hội hầu hết phát sinh
trong hoạt động chấp hành và điều hành của VN.
Đối tượng điều chỉnh: Đc chia làm 3 nhóm chủ yếu sau:
- Nhóm thứ nhất: Các cơ quan quản lý phát sinh trong quá trình các cơ quan
HCNN thực hiện hoạt động chấp hành và điều hành trên các lĩnh vực khác
nhau của đời sống xã hội.
Quan hệ cơ quan hành chính cấp trên, cấp dưới theo hệ thống dọc
VD: ĐHKH ĐHTN Bộ GDĐT Chính phủ
Phòng GDĐT Sở GDĐT Bộ GDĐT
Quan hệ hành chính nhà nước có thẩm quyền chung, thẩm quyền chuyên môn
VD: ĐHTN và UBND tỉnh Thái Nguyên
Chính phủ và Bộ Giao thông Vận tải
UBND tỉnh Thanh Hóa và Sở tư pháp tỉnh Thanh Hóa
Biểu hiện ở 1 số nội dung:
+ Việc thành lập, cải tiến bộ máy, cải tiến chế độ làm việc, hoàn chỉnh các quan hệ
công tác của cơ quan nhà nước
+ Các hoạt động quản lý về kinh tế, VH- XH, AN-QP, trật tự xã hội trên từng địa
phương và từng ngành.
+ Trực tiếp phục vụ nhu cầu vật chất và tinh thần của nhân dân. Đây phải đc xây
dựng là mục tiêu hàng đầu của QLHCNN.
+ Khen thưởng, trao danh hiệu cho các cá nhân, tổ chức có đóng góp và đạt được
những thành quả nhất định trong lĩnh vực HCNN hoặc các lĩnh vực của đời sống
XH theo luật định, xử lý cá nhân, tổ chức có hành vi vi phạm trật tự quản lý HCNN
- Nhóm thứ 2: Các quan hệ QLHC trong quá trình các cơ quan nhà nước xây
dựng và củng cố chế độ công tác nội bộ của cơ quan,nhằn ổn định về tổ chức
để hoàn thành chức năng nhiệm vụ của mình
Kiểm tra nội bộ, nâng cao trình độ, công việc văn phòng, đảm bảo những điều kiện
vật chất cần thiết khác
VD: Điều chuyển công tác, điều động biệt phái cán bộ, nhân viên, luân chuyển cán
bộ
- Nhóm thứ 3: Các quan hệ QLHC trong quá trình các cá nhân và tổ chức đc
nhà nước trao quyền thực hiện hoạt động QLHCNN trong 1 số trường hợp cụ
thể do pháp luật quy định
Tòa án, thẩm phán có quyền xử phạt HC, thuyền trưởng, cơ trưởng
VD: Trung tâm trọng tài thương mại đc xd phải đc quốc hội thông qua
Quốc hôi thông qua các dự án công trình
Phương pháp điều chỉnh:
- Là phương pháp mệnh lệnh đơn phương, được hình thành từ quan hệ “Quyền lực
- phục tùng”
+ Xác nhận sự không bình đẳng giữa các bên
+ Bên nhân danh nhà nước sử dụng quyền lực nhà nước có quyền đơn phương ra
quyết định trong phạm vi thẩm quyền của mình vì lợi ích của nhà nước và xã hội
+ Quyết định đc đảm bảo bằng cưỡng chế nhà nước
Phương pháp điều chỉnh của luật hành chính là phương pháp mệnh lệnh đơn
phương bởi vì bên nhân danh nhà nước sử dụng quyền lực nhà nước bắt buộc bên
kia thực hiện. Những quyết định đơn phương đều mang tính chất bắt buộc đối với
các đối tượng quản lý. Tính chất bắt buộc đc đảm bảo bằng các biện pháp cưỡng
chề nhà nước.
Câu 2: Phân biệt luật hành chính với luật hiến pháp, luật hình sự và luật dân
sự?
Luật hành chính với luật hiến pháp
Luật Hiến pháp Luật HC
- Điều chỉnh những quan hệ xã hội
quan trọng gắn liền với việc xác định
chế độ chính trị, chế độ kt Vh- xh,
chính sách đối ngoại và ANQP, địa
vị pháp lý của công dân, tổ chức và
hoạt động của BMHCNN(phạm vi
điều chỉnh của luật hiến pháp rộng
hơn phạm vi điều chỉnh của luật
hành chính)
- Các quy phạm luật hiến pháp quy
định những vấn đề chung và cơ bản
- Điều chỉnh các quan hệ xã hội phát
sinh trong quá trình tổ chức và thực
hiện hoạt động chấp hành và điều
hành của các cơ quan nhà nước
- Quy phạm luật hành chính cụ thể
hóa quy phạm của luật hiến pháp để
điều chỉnh các quan hệ xã hội phát
- Các quy phạm luật hiến pháp quy
định về tổ chức và hoạt động của
BMNN trong trạng thái tĩnh
sinh trong quá trình chấp hành và
điều hành của nhà nước
- Các quy phạm LHC quy định về tổ
chức và hoạt động của bộ máy nhà
nước trong trạng thái động
Luật HC với luật hình sự
- Giống nhau: Hai ngành luật này đều có các chế định pháp lý quy định hành vi vi
phạm pháp luật và các hình thức xử lý đói với người vi phạm
- Khác nhau:
Luật hình sự Luật HC
- Quy định về tội phạm và hình phạt
- Những hành vi vi phạm lớn
- Các hình thức xử phạt: cảnh cáo,
phạt tiền, cải tạo không giam giữ, tù
có thời hạn (1 người có nhiều tội tối
đa không quá 20 – 30 năm) tù trung
thân, tử hình
- Quy định về các vi phạm hành
chính
- Những hành vi vi phạm nhỏ, 1 lần
- Các hình thức xử phạt: cảnh cáo,
phạt tiền, tịch thu tang vật, tước giấy
phép
Trên tực tế việc phân biệt tôi phạm hành chính không phải lúc nào cũng đơn giản,
dễ dàng bởi vì có những trường hợp vi phạm hành chính có khả năng chuyển hóa
thành tội phạm. Đó là những hành vi buôn lậu hoặc vận chuyển trái phép hàng hóa,
tiền tệ qua biên giới, trón thuế… Những hành vi này nếu đc thực hiện lần đầu với
số lượng không lớn thì là hành vi vi phạm hành chính, còn nếu là số lượng lớn đã bị
xử lý hành chính mà còn tái phạm thì đó là tội phạm.
Tội phạm quy định trong luật hình sự khác với vi phạm hành chính ở chỗ độ gây
nguy hiểm cho xã hội của hành vi, do đó hình phạt áp dụng đối với tội phạm hình
sự cũng cao hơn, trình tự xử lý và thẩm quyền xử lý cũng khác nhau.
Luật hành chính với luật dân sự
- Giống nhau: Điều chỉnh quan hệ tài sản bằng những phương pháp khác nhau
- Khác nhau:
Luật dân sự Luật HC
- Phương pháp điều chỉnh là bình
đẳng, thỏa thuận
- Trong quan hệ pháp luật dân sự các
chủ thể bình đẳng về quyền và nghĩa
vụ
- Phươg pháp điều chỉnh của luật
hành chính là mệnh lệnh đơn phương
- Trong quan hệ pháp luật hành chính
các chủ thể không bình đẳng về
quyền và nghĩa vụ. Một bên có
quyền ra mệnh lệnh còn bên kia có
- Đối tượng điều chỉnh của luật dân
sự là những quan hệ tài sản mang
tính chất hàng hóa – tiền tệ và quan
hệ nhân thân
- Điều chỉnh quan hệ tài sản ở góc độ
khác nhau: Luật dân sự quy định nội
dung quyền sở hữu, hình thức
chuyển nhượng, sd, định đoạt tài sản
-
nghĩa vụ phải phục tùng
- Đối tượng điều chỉnh của luật hành
chính là các quan hệ xã hôi phát sinh
trong các lĩnh vực chấp hành và điều
hành
- LHC quy định những vấn đề như
thẩm quyền giải quyết và thủ tục cấp
phát thu hồi vốn, quyết định thẩm
quyền của CQHCNN đối với việc
quản lý nhà vắng chủ, trưng dụng,
trưng mua tài sản, quản lý việc cho
thuê nhà của nhà nước, tổ chức hoạc
cá nhân
Câu 3: Khái niệm luât hành chính? Thế nào là quan hệ chấp hành- điều hành?
Lấy ví dụ.
- Khái niệm:
LHC là ngành luật độc lập trong hệ thống pháp luật VN bao gồm các quy phạm
điều chỉnh, các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình tổ chức và thực hiện hoạt
động chấp hành và điều hành của các cơ quan nhà nước.
Đối tượng điều chỉnh của luật HC VN là những quan hệ xã hội chủ yếu và cơ bản
hình thành trong lĩnh vực quản lý hành chính nhà nước, hay nói cách khác đối
tượng điều chỉnh của luật hành chính là những quan hệ xã hội hầu hết phát sinh
trong hoạt động chấp hành và điều hành của VN.
- Quan hệ chấp hành: thể hiện ở mục đích của quản lý hành chính nhà nước là
nhằm bảo đảm thực hiện các văn bản pháp luật của các cơ quan quyền lực nhà nước
trên thực tế.
- Quan hệ điều hành: thể hiện ở chỗ để bảo đảm cho các văn bản pháp luật của
cơ quan quyền lực nhà nước được thi hành trên thực tế, các cơ quan hành chính nhà
nước phải tiến hành hoạt động tổ chức, chỉ đạo, điều hành trực tiếp đối với các đối
tượng quản lý thuộc quyền. Trong quá trình điều hành, các cơ quan hành chính nhà
nước có quyền nhân danh nhà nước ban hành các văn bản pháp luật (dựa trên các
Luật, Pháp lệnh, Nghị quyết của Quốc hội, Uỷ ban thường vụ Quốc hội, văn bản
của cơ quan nhà nước cấp trên) hoặc ra các chỉ thị, yêu cầu, mệnh lệnh cụ thể bắt
buộc đối tượng quản lý có liên quan phải thực hiện.
Câu 4: Trình bày nguồn của luật hành chính? Lấy ví dụ minh họa.
- Nguồn gốc của LHC là những Vb quy phạm pháp luật do CQNN có thẩm quyền
ban hành theo thủ tục và dưới những hình thức nhất định, có nôi dung là các
QPPLHC có hiệu lực bắt buộc thi hành đối với các đối tượng có liên quan và được
đảm bảo thực hiện bằng cưỡng chế nhà nước.
Nguồn của luật hành chính bao gồm:
1. Văn bản của cơ quan quyền lực nhà nước:
- Hiến pháp . Vd: Hiến pháp năm 1992
- Luật tổ chức chính phủ
- Luật tổ chức HĐND và UBND. Vd Luật tổ chức HĐND và UBND năm 2003
- Nghị quyết của quốc hội được ban hành để quy định nhiệm vụ phát triển KT –
XH, dự toán ngân sách
VD: Nghị quyết số 65/2006/QH11 ngày 29 tháng 6 năm 2006 về việc thi hành
luật dân sự
- Pháp lệnh của UBTVQH
VD: Pháp lệnh cán bộ công chức, pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính
- Nghị quyết của UBTVQH
VD: Nghị quyết số 1053/2006/NQ-UBTVQH ngày 10/11/2006 của UBTVQH
giải thích khoản 6 điều 9 luật kiểm toán nhà nước
- Nghi quyết của HĐND
VD: Nghị quyết số 02/2013/NQ-HĐND về việc THÔNG QUA CHƯƠNG TRÌNH HÀNH
ĐỘNG “XÂY DỰNG KẾT CẤU HẠ TẦNG ĐỒNG BỘ PHỤC VỤ MỤC TIÊU XÂY DỰNG TỈNH
THÁI NGUYÊN THÀNH TỈNH CÔNG NGHIỆP THEO HƯỚNG HIỆN ĐẠI TRƯỚC NĂM 2020”
2. Chủ tịch nước ban hành lệnh và quyết định
Phần lớn là các văn bản áp dụng pháp luật, những văn bản phần lớn chứa các
QPPLHC là nguồn của LHC
VD: Quyết định số 207/QĐ-CTN ngày 06/7/1994 của chủ tịch nước về chức
năng , nhiệm vụ, quyền hạn, tổ chức của văn phòng chủ tịch nước
3. VB QPPL của cơ quan HCNN
- Nghị định của chính phủ
VD: Nghị định số 110/2013/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong
lĩnh vực bổ trợ tư pháp, hành chính tư pháp, hôn nhân và gia đình, thi hành án
dân sự, phá sản doanh nghiệp, hợp tác xã
- Quyết định của Thủ tướng chính phủ
VD: Nghị định số 49/2010/NĐ-CP của chính phủ quy đinh về miễn, giảm học
phí, hỗ trợ chi phí học tập và cơ chế thu, sử dụng học phí đối với cơ sở giáo duc
thuộc hệ thống giáo dục quốc dân từ năm học 2010-2011 đến năm học 2014-
2015
- Thông tư của Bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan ngang bộ.