Ô nhi m môi tr ng đô thễ ườ ị Phan Th Thanh Tràị
L I M Đ UỜ Ở Ầ
D i s tác đ ng c a công cu c đ i m i đ t n c, Vi t Nam đã có nh ngướ ự ộ ủ ộ ổ ớ ấ ướ ệ ữ
phát tri n v t b c v m i m t. N n kinh t đ t n c đang đ c xây d ng theoể ượ ậ ề ọ ặ ề ế ấ ướ ượ ự
h ng công nghi p hóa, hi n đ i hóa. ướ ệ ệ ạ Công nghi p phát tri n là c s đ quáệ ể ơ ở ể
trình đô th hoá đ c đ y nhanh. Theo th ng kê tính đ n nay Vi t Nam cóị ượ ẩ ố ế ệ
758 đô th ,trong đó có 2 đô th đ c bi t là Hà N i và Thành ph H Chíị ị ặ ệ ộ ố ồ
minh ,c n c có 5 đô thi tr c thu c TW và 10 đô th lo i 1. Dân s cácả ướ ự ộ ị ạ ố ở
đô th theo đó cũng ngày càng tăng.ị
Đô th hoá nhanh, công nghi p phát tri n là nh ng tiêu chu n đ đánh giáị ệ ể ữ ẩ ể
s tăng tr ng c a m t đ t n c, làm cho đ i s ng kinh t đ t n c có nh ngự ưở ủ ộ ấ ướ ờ ố ế ấ ướ ữ
kh i s c. Tuy v y nó cũng t n t i nhi u h n ch đó là gây áp l c đ i v i môiở ắ ậ ồ ạ ề ạ ế ự ố ớ
tr ng nh t là môi tr ng đô th hi n nay. Cùng v i đà phát tri n c a đô th vàườ ấ ườ ị ệ ớ ể ủ ị
công nghi p, ô nhi m môi tr ng đô th theo đó cũng tăng nhanh có n i đã v tệ ễ ườ ị ơ ượ
quá tiêu chu n cho phép gây nh h ng không t t v i s c kh e con ng i. Cácẩ ả ưở ố ớ ứ ỏ ườ
ô nhi m th ng g p trong các đô th là ô nhi m không khí, ô nhi m môi tr ngễ ườ ặ ị ễ ễ ườ
n c, ti ng n và ô nhi m ch t th i. Ô nhi m môi tr ng đô th Vi t Namướ ế ồ ễ ấ ả ễ ườ ị ở ệ
đang m c báo đ ng đ , yêu c u c p bách đ t ra là Vi t Nam ph i có nh ngở ứ ộ ỏ ầ ấ ặ ệ ả ữ
gi i pháp thi t th c nhanh chóng nh m gi m thi u tình tr ng trên.ả ế ự ằ ả ể ạ
Nghiên c u v v n đ ô nhi m môi tr ng đô th cũng vì l đó tr thànhứ ề ấ ề ễ ườ ị ẽ ở
m t v n đ r t quen thu c v i nhi u bài báo và các t p chí chuyên ngành. V iộ ấ ề ấ ộ ớ ề ạ ớ
đ tài “ềBáo đ ng ộô nhi m môi tr ng đô th Vi t Namễ ườ ị ở ệ ” trong bài ti u lu nể ậ
này, chúng tôi mong mu n đ a ra cái nhìn t ng quát v tình tr ng ô nhi m môiố ư ổ ề ạ ễ
tr ng các đô th đ t đó nh n lên h i ch ng c nh báo v i các nhà ch cườ ở ị ể ừ ấ ồ ươ ả ớ ứ
trách và ng i dân trong ý th c b o v môi tr ng đ h ng t i xây d ng m tườ ứ ả ệ ườ ể ướ ớ ự ộ
môi tr ng văn minh, hi n đ i, xanh, s ch, đ p.ườ ệ ạ ạ ẹ
1
Ô nhi m môi tr ng đô thễ ườ ị Phan Th Thanh Tràị
N I DUNGỘ
I. TH C TR NG Ô NHI M MÔI TR NG ĐÔ THỰ Ạ Ễ ƯỜ Ị
- Ô nhi m môi tr ng đang là v n đ đáng lo ng i không nh ng đ i v i các n cễ ườ ấ ề ạ ữ ố ớ ướ
phát tri n mà còn là s thách th c đ i v i các n c đang phát tri n trong đó có Vi tể ự ứ ố ớ ướ ể ệ
Nam. N c th i ch a qua x lý đ vào sông là tình tr ng ph bi n các đô th , nghiêmướ ả ư ử ổ ạ ổ ế ở ị
tr ng nh t là Hà N i và Thành ph H Chí Minh- Theo th ng kê, Vi t Nam có trênọ ấ ở ộ ố ồ ố ệ
800.000 c s s n xu t công nghi p v i g n 70 KCX-KCN t p trung. Đóng góp c aơ ở ả ấ ệ ớ ầ ậ ủ
công nghi p vào GDP là r t l n; tuy nhiên chúng ta cũng ph i ch u nhi u thi t h i vệ ấ ớ ả ị ề ệ ạ ề
môi tr ng do lĩnh v c công nghi p gây. Hi n nay kho ng 90% c s s n xu t côngườ ự ệ ệ ả ơ ở ả ấ
nghi p và ph n l n các KCN ch a có tr m x lý n c th i. Các ngành công nghi p gâyệ ầ ớ ư ạ ử ướ ả ệ
ô nhi m môi tr ng, n ng nh t là công nghi p nhi t đi n, công nghi p s n xu t xiễ ườ ặ ấ ệ ệ ệ ệ ả ấ
măng và v t li u xây d ng, công nghi p khai thác khoáng s n.ậ ệ ự ệ ả
- Hà N i và TPHCM đã và đang đ c x p vào t p 10 thành ph ô nhi m không khíộ ượ ế ố ố ễ
nh t th gi i. Đ c i thi n v trí cũng nh hình nh c a mình, hai thành ph này đã nấ ế ớ ể ả ệ ị ư ả ủ ố ỗ
l c gi m thi u ô nhi m không khí nh h tr giá cho ph ng ti n công c ng, tăngự ả ể ễ ư ỗ ợ ươ ệ ộ
chuy n xe công c ng đ m b o ph kín tuy n giao thông, t o đi u ki n thu n l i choế ộ ả ả ủ ế ạ ề ệ ậ ợ
vi c đi l i c a ng i dân… nh ng hi u qu đ t đ c v n th p. Đây cũng là th c tr ngệ ạ ủ ườ ư ệ ả ạ ượ ẫ ấ ự ạ
chung mà nhi u thành ph l n c a n c ta đang g p ph i. Chính ph cũng đã ban hànhề ố ớ ủ ướ ặ ả ủ
quy đ nh v ki m đ nh ch t l ng khí th i c a các ph ng ti n cá nhân nh m gi m xeị ề ể ị ấ ượ ả ủ ươ ệ ằ ả
không đ t chu n, x th i nhi u gây ôạ ẩ ả ả ề
nhi m môi tr ngễ ườ
1. T nh ng dòng sông h p h iừ ữ ấ ố
TP.HCM có m ng l i sôngạ ướ
ngòi dày đ c, ch riêng các tuy n cóặ ỉ ế
th khai thác giao thông đ ng th yể ườ ủ
2
Ô nhi m môi tr ng đô thễ ườ ị Phan Th Thanh Tràị
đã có chi u dài h n 1.000km. Bên c nh đó, sông r ch còn có tác d ng tiêu thoát n c,ề ơ ạ ạ ụ ướ
đi u hòa khí h u và t o c nh quang đô th . Tuy nhiên, nhi u năm tr l i đây, tình tr ngề ậ ạ ả ị ề ở ạ ạ
h y ho i dòng sông v n x y ra hàng ngày và m t ngày tr nên nghiêm tr ng v i hànhủ ạ ẫ ả ộ ở ọ ớ
đ ng l n chi m, sang l p, x rác m t cách tùy ti n. V i hàng ch c ngàn h dân s ngộ ấ ế ấ ả ộ ệ ớ ụ ộ ố
bên c nh kênh r ch t t y u s có m t l ng rác th i kh ng l b v t xu ng lòng sông.ạ ạ ấ ế ẽ ộ ượ ả ổ ồ ị ứ ố
Theo cu c kh o sát m i đây, c tính m i ngày h th ng sông - kênh - r ch ph iộ ả ớ ướ ỗ ệ ố ạ ả
nh n kho ng 40.000 t n rác sinh ho t. Tuy nhiên đó cũng ch m i là chuy n nh so v iậ ả ấ ạ ỉ ớ ệ ỏ ớ
các nhà máy đã t n d ng h th ng này đ làm n i ch a ch t th i. Đ ng b ng Sôngậ ụ ệ ố ể ơ ứ ấ ả Ở ồ ằ
C u Long, h th ng sông r ch cũng b ô nhi m nghiêm tr ng do ch t th i c a nhà máy,ử ệ ố ạ ị ễ ọ ấ ả ủ
khu công nghi p trong khu công nghi p trong khu v c. Qua ki m tra, hi n Sông H u đãệ ệ ự ể ệ ậ
b ô nhi m c p 2, r ch Sông Tr ng b ô nhi m c p 7.ị ễ ấ ạ ắ ị ễ ấ
2. Môi tr ng không khí b ô nhi mườ ị ễ
Hi n nay, không khí t ven các dòng sông - r ch - kênh đang b ô nhi m nghiêmệ ừ ạ ị ễ
tr ng. Bên c nh đó không khí ven đ ng cũng tr nên tr m tr ng do ch u tác đ ng b iọ ạ ườ ở ầ ọ ị ộ ở
b i và khí th i đ c h i đ c th i ra t các ph ng ti n giao thông, các công trình xâyụ ả ộ ạ ượ ả ừ ươ ệ
d ng, các công trình s n xu t - d ch v . Qua kh o sát cho th y, không khí t i TP.HCMự ả ấ ị ụ ả ấ ạ
có xu h ng gi m trong khi n ng đ CO ngày càng tăng cao. Hi n t i đây còn g nướ ả ồ ộ ệ ạ ở ầ
210 c s s n xu t gây ô nhi m môi tr ng ch a đ c kh c ph c h u qu .ơ ở ả ấ ễ ườ ư ượ ắ ụ ậ ả
Ô nhi m không khí và ô nhi m môiễ ễ
tr ng đ c xem là k gi t ng i th mườ ượ ẻ ế ườ ầ
l ng. Theo th ng kê c a t ch c Y tặ ố ủ ổ ứ ế
th gi i ( WHO) , hang năm trên thế ớ ừ ế
gi i có kho ng 2 tri u tr em b t vongớ ả ệ ẻ ị ử
do nhi m khu n hô h p c p, 60% tr ngễ ẩ ấ ấ ườ
h p có liên quan đ n ô nhi m không khí.ợ ế ễ
T i b nh vi n Nhi đ ng 2ạ ệ ệ ồ
(TP.HCM), PGS-TS Võ Công Đ ng - Phó Giám đ c b nh vi n cho bi t: Trong s cácồ ố ệ ệ ế ố
3
Ô nhi m môi tr ng đô thễ ườ ị Phan Th Thanh Tràị
tr m c ch ng b nh Ký sinh trùng, nhi m trùng nh p vi n ngày càng gi m thì b nh lýẻ ắ ứ ệ ễ ậ ệ ả ệ
hô h p tr l i m t ngày tăng và chi m 40 - 50% s b nh nhi nh p vi n đi u tr n i trúấ ở ẻ ạ ộ ế ố ệ ậ ệ ề ị ộ
t i b nh vi n.ạ ệ ệ
3. “Bí” bài toán “ rác”.
TP.HCM c 2 bãi chôn rác c a thành ph ( Bãi chôn l p rác s 1 khu x lý rácỞ ả ủ ố ấ ố ử
Ph c Hi p - C Chi và Bãi rác Gò Cát - Qu n Bình Tân ) đ u đã quá t i và g p tr cướ ệ ủ ậ ề ả ặ ụ
tr c v k thu t. Dù v y 2 bãi rác này v n ph i “ g ng mình” gánh vác m t kh i l ngặ ề ỹ ậ ậ ẫ ả ồ ộ ố ươ
rác kh ng l , g n 5.000 t n/ngày. Mùi hôi và ô nhi m khu v c dân c xung quanh cácổ ồ ầ ấ ễ ự ư
bãi rác là r t nghiêm tr ng. Bài toán rác v n ch a có l i gi i thuy t ph c.ấ ọ ẫ ư ờ ả ế ụ
4. Ô nhi m ti ng n Đô thễ ế ồ ị
“Th tr n yên tĩnh” nay đã thành “câuị ấ
chuy n ngày x a”. Ti ng n c a cácệ ư ế ồ ủ
ph ng ti n giao thông v n t i, các côngươ ệ ậ ả
trình xây d ng, các c s s n xu t trongự ơ ở ả ấ
thành ph đã tr thành làn s ng âm thanhố ở ố
m ĩ su t c ngày, r t có h i đ n s c kh eầ ố ả ấ ạ ế ứ ỏ
c a ng i dân, nh h ng đ n các b nhủ ườ ả ưở ế ệ
vi n, tr ng h c. T h i nh t là ng bô xeệ ườ ọ ệ ạ ấ ố
b móc ru t, xe xích lô máy…ị ộ
5. Ô nhi m sóng vô tuy nễ ế
Hi n nay do s phát tri n m nh m c a các công ty cung c p dich v đi n tho iệ ự ể ạ ẽ ủ ấ ụ ệ ạ
di đông( ĐTDĐ), các tr m phát sóng (BTS) m c lên dày đ c trên nh ng ngôi nhà trongạ ọ ặ ữ
n i thành. Theo tính toán c a các chuyên gia, m t m ng ĐTDĐ mu n ph s ng toànộ ủ ộ ạ ố ủ ố
qu c ph i l p đ t kho ng 5.000 tr m BTS. Do v y, v i th c tr ng nh hi n nay và yêuố ả ắ ặ ả ạ ậ ớ ự ạ ư ệ
c u phát tri n s p t i thì c n s t bùng phát tr m BTS s còn ti p di n. D ki n đi nầ ể ắ ớ ơ ố ạ ẽ ế ễ ự ế ế
nay 2010, Viettel s nâng s tr m BTS lên con s 3.000, MobiFone đ t 3.100 tr m ..Đẽ ố ạ ố ạ ạ ể
ph c v cho dân c các thành ph . Các tr m BTS ph i đ c l p đ t xen k trong khuụ ụ ư ố ạ ả ượ ắ ặ ẽ
4
Ô nhi m môi tr ng đô thễ ườ ị Phan Th Thanh Tràị
dân c đ ti t ki m chi phí. Đi u này không ch t o ra c nh t ng m t m quan mà cònư ể ế ệ ề ỉ ạ ả ượ ấ ỹ
nh h ng đ n s c kh e c a ng i dân.ả ưở ế ứ ỏ ủ ườ
các n c M , Nh t B n… quy đ nh v vi c l p đ t các tram BTS r t ch t ch :Ở ướ ỹ ậ ả ị ề ệ ắ ặ ấ ặ ẽ
mu n l p trong các khu dân c thì ph i đ t trên các ngôi nhà cao t 100m tr lên,ố ắ ư ả ặ ừ ở
kho ng cách gi a các tr m là t 800m - 8km. Trái l i, Vi t Nam, ph n l n các tr mả ữ ạ ừ ạ ở ệ ầ ớ ạ
đ c đ t trên các ngôi nhà ch cao 20m, kho ng cách lai qua g n nhau.ượ ặ ỉ ả ầ
II. NGUYÊN NHÂN Ô NHI M MÔI TR NG ĐÔ THỄ ƯỜ Ị
Hi n nay Vi t Nam, m c dù các c p, các ngành đã có nhi u c g ng trong vi cệ ở ệ ặ ấ ề ố ắ ệ
th c hi n chính sách và pháp lu t v b o v môi tr ng, nh ng tình tr ng ô nhi m v nự ệ ậ ề ả ệ ườ ư ạ ễ ẫ
là v n đ r t đáng lo ng i. có nhi u nguyên nhân nh ng ta có th k t lu n thành haiấ ề ấ ạ ề ư ể ế ậ
nguyên nhân chính thu c v khách quan và ch quan nh sauộ ề ủ ư
1. Nguyên nhân khách quan
Dân s tăng nhanh: ốTrong 10 năm qua (1999 - 2009), dân s Vi t Nam tăng thêmố ệ
9,523 tri u ng i, bình quân m i năm tăng 952 nghìn ng i. Có ba t nh, thành phệ ườ ỗ ườ ỉ ố
có quy mô dân s l n h n 3 tri u ng i, đó là Tp.HCM v i 7,163 tri u ng i, Hàố ớ ơ ệ ườ ớ ệ ườ
N i 6,452 tri u ng i và Thanh Hóa là 3,401 tri u ng i. Năm t nh có dân sộ ệ ườ ệ ườ ỉ ố
d i 500.000 ng i là B c C n, Đi n Biên, Lai Châu, Kon Tom và Đ c Nông.ướ ườ ắ ạ ệ ắ
T ng s dân c a Vi t Nam tính đ n ngày 1/4/2009 là 85.846.997 ng i, bao g mổ ố ủ ệ ế ườ ồ
42.413.143 nam (chi m 49,4%) và 43.433.854 n (chi m 50,6%). C th , dân cế ữ ế ụ ể ư
khu v c thành th là 25.436.896 ng i, chi m 29,6% t ng dân s c n c.ở ự ị ườ ế ổ ố ả ướ
Trong khi đó, dân s nông thôn là 60.410.101 ng i, chi m 70,4% trong t ng dânố ườ ế ổ
s . Nh v y, dân s thành th đã tăng v i t c đ trung bình là 3,4% m i năm trongố ư ậ ố ị ớ ố ộ ỗ
khi t c đ này khu v c nông thôn ch là 0,4% m i năm.ố ộ ở ự ỉ ỗ S gia tăng dân s đô thự ố ị
làm cho môi tr ng khu v c đô th cóườ ự ị
nguy c b suy thoái nghiêm tr ng.ơ ị ọ
Ngu n cung c p n c s ch, nhà , câyồ ấ ướ ạ ở
xanh không đáp ng k p cho s phátứ ị ự
5