3
v¨n b¶n kü thuËt ®o l−êng viÖt nam §LVN 68 : 2001
Ph−¬ng tiÖn ®o dung tÝch thÝ nghiÖm b»ng thuû tinh
Quy tr×nh kiÓm ®Þnh
Laboratory volumetric glasswares - Methods and means of verification
1 Ph¹m vi ¸p dông
V¨n b¶n kü thuËt nμy quy ®Þnh ph−¬ng ph¸p vμ ph−¬ng tiÖn kiÓm ®Þnh ban ®Çu vμ bÊt
th−êng ph−¬ng tiÖn ®o dung tÝch thÝ nghiÖm b»ng thuû tinh (b×nh ®Þnh møc, buret, pipet
mét møc, pipet chia ®é, èng ®ong chia ®é vμ cèc ®ong cã miÖng rãt) cã c¸c yªu cÇu kü
thuËt vμ ®o l−êng phï hîp víi quy ®Þnh trong c¸c phô lôc A, B, C, D, E vμ F cña v¨n b¶n
nμy.
2. C¸c phÐp kiÓm ®Þnh
Ph¶i lÇn l−ît thùc hiÖn c¸c phÐp kiÓm ®Þnh ghi trong b¶ng 1.
B¶ng 1
STT Tªn phÐp kiÓm ®Þnh §èi t−îng Theo môc ...
kiÓm tra cña §LVN
2.1 KiÓm tra bªn ngoμi B, Bu, P, O, C 5.1
2.2 KiÓm tra kü thuËt
- KiÓm tra kÝch th−íc c¬ b¶n B, Bu, P, O, C 5.2.1
- KiÓm tra ®é kÝn cña van x¶ Bu 5.2.2
- KiÓm tra thêi gian ch¶y Bu, P 5.2.3
2.3 KiÓm tra ®o l−êng B, Bu, P, O, C 5.3
Ghi chó:
a) ý nghÜa c¸c ký hiÖu : B - b×nh ®Þnh møc, Bu - buret, P  pipet, O  èng ®ong chia
®é,
C - cèc ®ong cã miÖng rãt.
4
b) Trong qu¸ tr×nh kiÓm ®Þnh, nÕu kÕt qu¶ cña mét trong c¸c phÐp kiÓm tra nªu trªn kh«ng
®¹t yªu cÇu th× kh«ng tiÕp tôc thùc hiÖn phÐp kiÓm tra tiÕp theo.
§LVN 68 : 2001
3 Ph−¬ng ph¸p vμ ph−¬ng tiÖn kiÓm ®Þnh
3.1 Ph−¬ng ph¸p kiÓm ®Þnh
Ph−¬ng tiÖn ®o dung tÝch thÝ nghiÖm b»ng thuû tinh ®−îc kiÓm ®Þnh theo mét trong hai
ph−¬ng ph¸p sau :
a) Ph−¬ng ph¸p c©n: ®èi víi b×nh ®Þnh møc, buret, pipet mét møc vμ pipet chia ®é;
b) Ph−¬ng ph¸p dung tÝch: ®èi víi èng ®ong chia ®é vμ cèc ®ong cã miÖng rãt.
3.2 Ph−¬ng tiÖn kiÓm ®Þnh
3.2.1 Ph−¬ng tiÖn kiÓm ®Þnh theo ph−¬ng ph¸p c©n gåm :
a) C¸c c©n chuÈn h¹ng III cã ph¹m vi ®o tõ 1 g ®Õn 20 kg;
b) C¸c qu¶ c©n chuÈn F2 tõ 1 g ®Õn 10 kg;
c) ChÊt láng kiÓm ®Þnh: n−íc cÊt;
d) NhiÖt kÕ (0 ÷ 50) oC, gi¸ trÞ ®é chia 0,1 oC; NhiÖt kÕ (0 ÷ 50) oC, gi¸ trÞ ®é chia 0,2 oC;
e) Èm kÕ, sai sè lín nhÊt cho phÐp ± 5 %;
f) Baromet, sai sè lín nhÊt cho phÐp ± 10 hPa.
g) Th−íc cÆp, gi¸ trÞ chia ®é 0,1mm ; th−íc v¹ch, gi¸ trÞ ®é chia 1 mm; th−íc cuén, gi¸ trÞ
®é chia 1 mm;
h) §ång hå bÊm gi©y;
i) C¸c thiÕt bÞ phô : b×nh c©n, ca, phÔu, èng ®ong b»ng thuû tinh, èng dÉn mÒm, gi¸ ®ì,...
3.2.2 Ph−¬ng tiÖn kiÓm ®Þnh theo ph−¬ng ph¸p dung tÝch gåm :
a) B×nh chuÈn dung tÝch b»ng thuû tinh tõ 0,01 L ®Õn 10 L theo Phô lôc A, §LVN 59 :
2000;
b) Buret chuÈn tõ 0,01 L ®Õn 10 L theo Phô lôc B, §LVN 59 : 2000;
c) Pipet chuÈn tõ 0,01 L ®Õn 10 L theo Phô lôc C, §LVN 59 : 2000;
d) Th−íc cÆp, gi¸ trÞ chia ®é 0,1 mm ; th−íc v¹ch, gi¸ trÞ ®é chia 1 mm; th−íc cuén, gi¸ trÞ
®é chia 1 mm;
5
e) C¸c thiÕt bÞ phô : ca, phÔu, èng ®ong b»ng thuû tinh, ...
§LVN 68 : 2000
4 §iÒu kiÖn kiÓm ®Þnh vμ chuÈn bÞ kiÓm ®Þnh
4.1 §iÒu kiÖn kiÓm ®Þnh
ViÖc kiÓm ®Þnh theo ph−¬ng ph¸p c©n ph¶i ®−îc thùc hiÖn trong ®iÒu kiÖn sau:
- NhiÖt ®é m«i tr−êng vμ n−íc cÊt n»m trong kho¶ng (15 ÷ 30) oC.
- Sù thay ®æi nhiÖt ®é cña n−íc cÊt trong thêi gian thùc hiÖn mét phÐp ®o kh«ng ®−îc
v−ît qu¸ 0,2 oC. Sù thay ®æi nhiÖt ®é kh«ng khÝ kh«ng v−ît qu¸ 1 oC/h.
- Chªnh lÖch nhiÖt ®é cña n−íc cÊt vμ nhiÖt ®é m«i tr−êng kh«ng v−ît qu¸ 0,5 oC.
NhiÖt ®é m«i tr−êng ®−îc x¸c ®Þnh víi ®é chÝnh x¸c ®Õn 0,2 oC, nhiÖt ®é cña n−íc cÊt
®−îc x¸c ®Þnh víi ®é chÝnh x¸c ®Õn 0,1 oC.
4.2 ChuÈn bÞ kiÓm ®Þnh
Dïng axit sunphuaric lo·ng hoÆc chÊt tÈy röa vμ n−íc s¹ch lμm s¹ch bÒ mÆt bªn trong cña
ph−¬ng tiÖn ®o cÇn kiÓm ®Þnh vμ c¸c thiÕt bÞ phô kh¸c nh− b×nh c©n, ca, phÔu, èng ®ong.
Ph−¬ng tiÖn ®o theo kiÓu “®æ vμo” sau khi lμm s¹ch ph¶i ®−îc sÊy kh« bÒ mÆt bªn trong.
Khi kiÓm ®Þnh theo ph−¬ng ph¸p c©n ph−¬ng tiÖn ®o cÇn kiÓm ®Þnh, n−íc cÊt, c¸c ph−¬ng
tiÖn ®o vμ c¸c thiÕt bÞ phô kh¸c ®−îc ®Æt trong phßng thÝ nghiÖm ®· ®−îc æn ®Þnh nhiÖt ®é
®Ó ®¶m b¶o c¸c ®iÒu kiÖn kiÓm ®Þnh theo yªu cÇu quy ®Þnh trong môc 4.1.
5 TiÕn hμnh kiÓm ®Þnh
5.1 KiÓm tra bªn ngoμi
Quan s¸t b»ng m¾t ®Ó x¸c ®Þnh sù phï hîp cña ph−¬ng tiÖn ®o cÇn kiÓm ®Þnh víi c¸c yªu
cÇu quy ®Þnh ®èi víi :
- B×nh ®Þnh møc, Phô lôc A (c¸c môc tõ 7.1 ®Õn 7.5, 8, 9 vμ 10);
- Buret, Phô lôc B (c¸c môc 6.1, 6.3, 6.4, 6.6, 7 , 9);
- Pipet mét møc, Phô lôc C (c¸c môc 7.1, 7.2, tõ 7.4 ®Õn 7.7, 8, 9, 10);
- Pipet chia ®é, Phô lôc D (c¸c môc 6.1, 6.3, 6.4, 7, 9, 10);
- èng ®ong chia ®é, Phô lôc E (c¸c môc tõ 7.1 ®Õn 7.6, 8, 9, 10);
6
- Cèc ®ong cã miÖng rãt, Phô lôc F (c¸c môc 4, 6, 8).
§LVN 68 : 2000
5.2 KiÓm tra kü thuËt
5.2.1 KiÓm tra c¸c kÝch th−íc c¬ b¶n
Dïng c¸c ph−¬ng tiÖn nªu trong môc 3.2.1 g) hoÆc 3.2.2 d) ®Ó kiÓm tra sù phï hîp cña c¸c
kÝch th−íc cña ph−¬ng tiÖn ®o cÇn kiÓm ®Þnh víi c¸c yªu cÇu quy ®Þnh ®èi víi :
- B×nh ®Þnh møc, Phô lôc A, môc tõ 7.6;
- Buret, Phô lôc B, môc 6.2;
- Pipet mét møc, Phô lôc C, môc 7.3;
- Pipet chia ®é, Phô lôc D, môc 6.2;
- èng ®ong chia ®é, Phô lôc E, môc tõ 7.7;
- Cèc ®ong cã miÖng rãt, Phô lôc F, môc 7.
5.2.2 KiÓm tra ®é kÝn van x¶ cña buret
Buret ®−îc ®Æt cè ®Þnh trªn gi¸ ®ì theo chiÒu th¼ng ®øng. N¹p n−íc ®Çy ®Õn v¹ch dÊu “0”.
§ãng van x¶ vμ gi÷ trong kho¶ng thêi gian 30 phót. NÕu trong thêi gian ®ã kh«ng ph¸t
hiÖn thÊy rß rØ t¹i ®Çu vßi x¶ vμ møc n−íc trªn thang ®o kh«ng thay ®æi qu¸ mét gi¸ trÞ ®é
chia th× van x¶ cña buret ®−îc coi lμ kÝn.
NÕu buret cã èng n¹p th× ph¶i kiÓm tra c¶ ®é kÝn cña van x¶ trong ®iÒu kiÖn buret rçng vμ
èng n¹p ®−îc n¹p ®Çy n−íc tíi møc 250 mm cao h¬n v¹ch dÊu “0” cña buret theo tr×nh tù
vμ ®iÒu kiÖn nªu trªn.
5.2.3 KiÓm tra thêi gian ch¶y cña buret vμ pipet
N¹p ®Çy n−íc vμo buret (hoÆc pipet).
Gi÷ buret (hoÆc pipet) ë vÞ trÝ th¼ng ®øng, hiÖu chØnh mÆt cong cña n−íc trïng víi v¹ch dÊu
“0” cña buret (hoÆc v¹ch dÊu trªn cïng cña pipet).
Cho n−íc ch¶y tù do vμo b×nh chøa b»ng c¸ch më hÕt cì van x¶ cña buret hoÆc th¶ tù do
hoμn toμn mÐp trªn cña pipet cho ®Õn khi mÆt cong cña n−íc ®¹t tíi vÞ trÝ ®Çu vßi x¶ cña
buret (®Çu mót cña pipet). §èi víi pipet, b×nh chøa ®−îc ®Æt h¬i nghiªng ®Ó ®Çu mót khÏ
ch¹m vμo thμnh trong cña b×nh chøa nh−ng kh«ng ®−îc cã sù xª dÞch nμo.
Dïng ®ång hå bÊm gi©y ®Ó x¸c ®Þnh thêi gian ch¶y.
7
§LVN 68 : 2000
Chªnh lÖch gi÷a thêi gian ch¶y vμ gi¸ trÞ ghi kh¾c trªn ph−¬ng tiÖn ®o kh«ng ®−îc v−ît qu¸
giíi h¹n quy ®Þnh ®èi víi :
- Buret, Phô lôc B, môc 6.7;
- Pipet mét møc, Phô lôc C, môc 7.7;
- Pipet chia ®é, môc 6.5.
5.3 KiÓm tra ®o l−êng
5.3.1 X¸c ®Þnh sai sè cña dông cô t¹i c¸c v¹ch dÊu
ViÖc x¸c ®Þnh sai sè ®−îc thùc hiÖn ®èi víi c¸c v¹ch dÊu sau :
a) B×nh ®Þnh møc: v¹ch dÊu dung tÝch danh ®Þnh (“®æ vμo” hoÆc “®æ ra”);
b) Buret : v¹ch dÊu dung tÝch danh ®Þnh vμ 4 v¹ch dÊu kh¸c c¸ch ®Òu nhau n»m gi÷a v¹ch
dÊu “0” vμ v¹ch dÊu dung tÝch danh ®Þnh;
c) Pipet mét møc: v¹ch dÊu dung tÝch danh ®Þnh
d) Pipet chia ®é: v¹ch dÊu dung tÝch danh ®Þnh vμ 4 v¹ch dÊu kh¸c c¸ch ®Òu nhau n»m gi÷a
v¹ch dÊu “0” vμ v¹ch dÊu dung tÝch danh ®Þnh.
e) èng ®ong chia ®é: v¹ch dÊu dung tÝch danh ®Þnh vμ 4 v¹ch dÊu kh¸c c¸ch ®Òu nhau n»m
gi÷a v¹ch dÊu “0” vμ v¹ch dÊu dung tÝch danh ®Þnh.
f) Cèc ®ong cã miÖng rãt: v¹ch dÊu dung tÝch danh ®Þnh vμ 4 v¹ch dÊu kh¸c c¸ch ®Òu nhau
n»m gi÷a v¹ch dÊu “0” vμ v¹ch dÊu dung tÝch danh ®Þnh.
5.3.1.1 X¸c ®Þnh dung tÝch thùc quy −íc cña ph−¬ng tiÖn ®o t¹i mét v¹ch dÊu theo ph−¬ng
ph¸p c©n
a) X¸c ®Þnh khèi l−îng n−íc cÊt øng víi dung tÝch mét v¹ch dÊu
♦ B×nh ®Þnh møc kiÓu “®æ vμo”
- §Æt b×nh ®· ®−îc lμm s¹ch vμ sÊy kh« lªn bμn c©n ®Ó x¸c ®Þnh khèi l−îng b×nh rçng;
- §o nhiÖt ®é cña n−íc cÊt trong b×nh chøa;
- §Æt b×nh lªn mÆt ph¼ng vμ n¹p n−íc cÊt vμo b×nh cho tíi khi mÆt cong cña n−íc trïng
víi mÐp trªn cña v¹ch dÊu t−¬ng øng;