Đôi điều về Pietà của Michelangelo (1)
Trong lịch sử nghệ thuật nhân loại, có lẽ không có tác phẩm điêu khắc nào có
nhiều phiên bản như Pietà (1498-1499) của Michelangelo (1475 – 1564).
Phiên-bản-lớn có khi lớn hơn tác phẩm gốc (2), phiên-bản-nhỏ có khi chỉ cao
vài centimet, thể hiện bằng đủ các loại chất liệu, cho đến nay, áng chừng một,
hai triệu bản. Có khi hơn nữa. Riêng ở Việt Nam, trong tầm nhìn thấy của
người viết bài này, phiên bản khổ lớn, bày ở các không gian công cộng -
khuôn viên nhà thờ, nghĩa trang…- đã lên đến hàng trăm…
Có phải tại Pietà là một chủ đề quan trọng trong Nghệ thuật thánh Công
giáo? Không hẳn. Bởi thực tế, có rất nhiều mẫu tượng Pietà khác nhau…
Có phải tại danh tiếng của tác phẩm? Không chắc. Rất hiếm người thực sự
biết tác phẩm gốc được sáng tác thời nào và đang được đặt ở đâu…
Có phải tại tầm vóc thiên tài của tác giả quá lớn? Cũng không chắc. Bởi thực
tế, rất ít người biết tác giả là Michelangelo và ông có vị trí thế nào trong lịch
sử nghệ thuật…
Tại tác phẩm quá đẹp? Một vẻ đẹp sống động trong từng chi tiết, và vô cùng
hài hòa? Vâng, quả thực như thế! Tuy nhiên, nhận định này lại hơi có phần
chung chung, mơ hồ. Hiểu biết nghệ thuật, không ai có thể nói, Pietà này đẹp
hơn những Pieta khác, của các tác giả khác!
Phải chăng vì Pietà diễn tả sự đau xót và thương xót? Gần như hầu hết các tác
phẩm Pietà trước đó và sau đó đều nhấn mạnh đến khía cạnh này của chủ đề.
Nhiều khi là quá thống thiết, bi thương! (xem ảnh minh họa ở dưới)