Đôi điều về thú chơi Đá
Cảnh
Chơi đá, Hán tự gọi là ngo
ạn
thạch, đòi hỏi nghệ thuật rất công phu, là một thú chơi tao nh
ã
có từ lâu đời, biến hóa và tích hợp nhiều bộ
môn khác nhau
nhằm đúc kết đa dạng các mặt văn hóa, nghệ thuật, một cách h
ài
hòa, trác tuyệt.
Cổ nhân cho rằng, đá có dạng thức đẹp, trang nhã, sắc màu s
ống
động là kết tụ linh khí của vũ trụ tạo nên. V
ới nguồn đá phong
phú, đa dạng hiện nay, đã đáp ứng cho người chơi đá thỏa m
ãn
phần nào cái diệu nghĩa triết lý thâm trầm, tịch tịnh. Người ch
ơi
đá còn phải khổ công phơi nắng, hứng sương nh
ằm tạo cho đá
tăng sắc đẹp, đôi lúc tư
ới cho đá khỏi bị khô cằn, không bị
phong hóa, giữ gìn cho đá có sắc màu nguyên thuỷ.
Trong Đề khoản bức vẽ Tắc Thiên Th
ạch Phổ có đoạn trích
dịch:
Đá tựa hồ đoàn trải vạn niên
Tới nay chán kẻ đến tham thiền
Mười năm nếu được tâm như đá
Ngồi rách hồ đoàn, ngộ Đại thiên
Đá vốn vô ngôn, nhưng
ẩn chứa sức sống diệu kỳ, tựa hồ quả
núi hùng vĩ, kiên định, thể hiện cái linh khí của đất trời, cái l
ãng
mạn hào phóng của hóa công, biểu hiện đường nét trầm tịnh v
à
cương ngạnh, kiên trinh và phác thực. Quan niệm rằng đá l
à vô
ngôn, nhưng ngôn vô b
ất tận. Thật diệu kỳ thay ! lý thú thay !
Vâng, chơi đá đúng là một thú tiêu nhàn một diệu dư
ợc, một
phẩm trợ đạo thân, dắt ta về tánh bản nhiên tự tại.
Khi có dịp luận bàn cùng các bậc tiền bối trong làng sưu t
ập đá
cảnh, họ bảo với nhau chơi đá không như chơi cây c
ảnh, cứ
trồng và nuôi dưỡng là đạt ý đồ tạo dáng, hoặc như bonsai c
ố
dụng công cũng có thể gặt hái đư
ợc kết quả theo mong muốn.
Còn chơi đá khẳng định phải có nhân duyên mới truy tìm đư
ợc
cục đá như ý, vì đây là món quà vô giá của thi
ên nhiên mà con
người không thể tạo tác được. Thiệu Ông đời Tống, có l
àm bài
thơ ngũ ngôn:
“Nhơn bất thiện thưởng hoa – chỉ ái hoa chi mạo
Nhân hoặc thiện thưởng hoa – chỉ ái hoa chi diệu”
(Người không biết ngắm hoa, chỉ yêu vẻ đẹp của hoa.
Người biết thưởng thức hoa, yêu cái thần diệu của hoa).
Bài thơ trên, ngụ ý chỉ thần diệu của hoa, hơn hẳn sắc m
àu bên
ngoài của hoa, tức nội dung quan trọng hơn hình th
ức. áp dụng
vào thú chơi đá, người ngoạn thạch luôn quan tâm cái nội h
àm
của cục đá hơn hẳn cái hình sắc bề ngoài c
ủa cục đá. Ví dụ vẻ
đẹp bên ngoài của con người là xác thân, phần bên trong c
ủa con
người mới là “hồn phách”.
ở nước ta, đá là đối tượng đư
ợc phụng thờ rất sớm. Qua Việt
Điện U Linh (thế kỷ XIII) ta được biết, Tục thờ đá là tín ngư
ỡng
có từ thời An Vương Dương: Thần Cao Lỗ là m
ột Thạch Thần.
Đến khi đạo Phật du nhạp vào nước ta dung nạp rộng rãi n
ền
văn hóa với tín ngưỡng tứ pháp: Vân - Vũ - Lôi - Điện thì đ
ối
tư
ợng phụng thờ vẫn ghi đậm tục thờ đá: Thạch Quang Phật.
Việc thờ đá vẫn còn duy trì đến nay, cho dù tr
ải qua nhiều tác
động biến thiên của lịch sử.
Truyền thuyết dân gian đã phổ biến khá rộng rãi trong qu
ảng đại
chúng về chuyện người hóa đá, điển hình chuyện Hòn V
ọng
Phu, Hòn Phụ Tử, Nàng Tô Thị hay như Núi Bà Đ
ội Om ở Miền
Thất Sơn An Giang.
Bằng vào tư duy sáng tạo tuyệt vời của con người đã làm đá tr
ở
nên có hồn, bằng vào trí tưởng qua hình dạng của đá mà đặt t
ên,
cụ thể như Núi Két – Núi Tượng, Núi Thiên Bút, Núi Thiên
ấn,
Hòn Tr
ống Mái, Hang Đá Dựng, Thạch Động, Hang Thạch
Sanh Hà Tiên. Bằng vào phương pháp trông mặt đặt tên ch
ứng
tỏ cổ nhân đã quan tâm đến hình dạng của núi đòi và đ
ặc điểm
tạo hình của đá để định danh là m
ột trong những cách ngoạn
thạch mang tính giản đơn.
