B CÔNG THƯƠNG
CHIN LƯC
XUT NHP KHU HNG HA
THI K 2021-2030
(Dự thảo lần 3)
H NI - 2021
i
MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT ..................................................... v
DANH MỤC BẢNG ............................................................................................... vii
DANH MỤC BIỂU ĐỒ ......................................................................................... viii
MỞ ĐẦU ................................................................................................................... 1
1. Sự cần thiết xây dựng chiến lược .................................................................. 1
2. Căn cứ xây dựng chiến lược .......................................................................... 2
3. Mục tiêu xây dựng chiến lược ....................................................................... 3
3.1. Mục tiêu chung ....................................................................................... 3
3.2. Mục tiêu cụ thể ....................................................................................... 3
4. Đối tượng và phạm vi của chiến lược ........................................................... 3
4.1. Đối tượng chiến lược .............................................................................. 3
4.2. Phạm vi chiến lược ................................................................................. 3
5. Cách tiếp cận và phương pháp xây dựng chiến lược .................................... 4
5.1. Cách tiếp cận .......................................................................................... 4
5.2. Phương pháp xây dựng chiến lược ........................................................ 4
6. Kết cấu báo cáo ............................................................................................. 4
PHẦN THỨ NHẤT .................................................................................................. 5
ĐNH GI THC TRNG V TNH HNH THC HIỆN CHIẾN LƯC
XUẤT NHP KHU HNG HA CA VIỆT NAM THI K 2011-2020 ....... 5
1.1. KẾT QUẢ HOT ĐỘNG XUẤT NHP KHU HÀNG HÓA CA
VIỆT NAM THI K 2011-2020 ........................................................................ 5
1.1.1. Xuất khu hàng ha ............................................................................. 5
1.1.1.1. Quy mô và tốc độ tăng trưởng kim ngạch xuất khu ..................... 5
1.1.1.2. Cơ cấu hàng hóa xuất khu ............................................................ 7
1.1.1.3. Cơ cấu thị trường xuất khu ........................................................... 9
1.1.1.4. Chủ thể kinh tế tham gia xuất khu ............................................. 11
1.1.2. Nhập khu và cán cân thương mại .................................................... 12
1.1.2.1. Quy mô và tốc độ tăng trưởng kim ngạch nhập khu .................. 12
1.1.2.2. Cơ cấu hàng hóa nhập khu ......................................................... 13
1.1.2.3. Cơ cấu thị trường nhập khu ........................................................ 15
1.1.2.4. Chủ thể kinh tế tham gia nhập khu ............................................ 17
1.1.2.5. Cán cân thương mại ..................................................................... 17
ii
1.2. ĐNH GI KẾT QUẢ THC HIỆN CHIẾN LƯC XUẤT NHP
KHU HÀNG HÓA THI K 2011-2020 ....................................................... 19
1.2.1. Kết quả thực hiện Chiến lược XNK hàng hóa thời k 2011-2020 theo
các chỉ tiêu và mục tiêu chiến lược ................................................................. 19
1.2.2. Hạn chế và nguyên nhân ................................................................... 24
1.2.2.1. Những hạn chế, yếu kém ............................................................. 24
1.2.2.2. Nguyên nhân của hạn chế ............................................................ 30
PHẦN THỨ HAI .................................................................................................... 34
THC TRNG QUẢN LÝ NH NƯỚC VỀ XUẤT NHP KHU HÀNG HÓA
THI K 2011-2020 .............................................................................................. 34
2.1. QUẢN LÝ NH NƯỚC ĐỐI VỚI XUẤT NHP KHU HÀNG HÓA
THI K 2011-2020 .......................................................................................... 34
2.1.1. Hoàn thiện môi trường kinh doanh, xây dựng các chiến lược, quy
hoạch, đề án phát triển xuất nhập khu ........................................................... 34
2.1.2. Chính sách khuyến khích xuất khu hàng hóa .................................. 36
2.1.3. Chính sách quản lý nhập khu hàng hóa ........................................... 40
2.2. ĐNH GI THC TRNG QUẢN LÝ NH NƯỚC ĐỐI VỚI XNK
HÀNG HÓA CA VIỆT NAM THI K 2011-2020 ...................................... 42
2.2.1. Những thành tựu, kết quả đạt được ................................................... 42
2.2.2. Những hạn chế, tồn tại và nguyên nhân ............................................ 45
PHẦN THỨ BA ...................................................................................................... 53
QUAN ĐIỂM, MỤC TIÊU, ĐNH HƯỚNG CHIẾN LƯC XUẤT NHP KHU
HNG HA VIỆT NAM THI K 2021-2030 ................................................... 53
3.1. BỐI CẢNH QUỐC TẾ VÀ TRONG NƯỚC ......................................... 53
3.1.1. Bối cảnh quốc tế và những cơ hội, thách thức .................................. 53
3.1.1.1. Bối cảnh quốc tế và khu vực ........................................................ 53
3.1.1.2. Cơ hội và thách thức từ bối cảnh quốc tế đối với phát triển xuất
nhập khu của Việt Nam ............................................................................. 62
3.1.2. Bối cảnh trong nước và những cơ hội, thách thức ............................ 63
3.1.2.1. Bối cảnh trong nước ..................................................................... 63
3.1.2.2. Tác động từ bối cảnh trong nước đối với phát triển xuất nhập khu
của Việt Nam ............................................................................................... 66
3.1.3. Dự báo xuất nhập khu hàng ha của Việt Nam thời k 2021-2030 68
3.1.3.1. Căn cứ dự báo .............................................................................. 68
3.1.3.2. Dự báo về kim ngạch xuất nhập khu .......................................... 70
iii
3.1.3.3. Dự báo về mặt hàng, thị trường xuất nhập khu .......................... 70
3.2. QUAN ĐIỂM, MỤC TIÊU CHIẾN LƯC XUẤT NHP KHU
HÀNG HÓA THI K 2021-2030 .................................................................... 74
3.2.1. Quan điểm phát triển XNK hàng hóa................................................ 74
3.2.2. Mục tiêu phát triển XNK hàng hóa ................................................... 75
3.3. ĐNH HƯỚNG CHIẾN LƯC XUẤT NHP KHU HÀNG HÓA
THI K 2021-2030 .......................................................................................... 77
3.3.1. Định hướng chung về xuất nhập khu hàng hóa thời k 2021-2030 77
3.3.1.1. Định hướng chiến lược phát triển xuất khu hàng hóa ................ 77
3.3.1.2. Định hướng chiến lược kiểm soát và quản lý nhập khu hàng hóa
78
3.3.2. Định hướng phát triển một số nhóm hàng/thị trường xuất khu thời
k 2021-2030 ................................................................................................... 79
3.3.2.1. Nhóm hàng chế biến, chế tạo ....................................................... 79
3.3.2.2. Nhóm nông, lâm, thủy sản ........................................................... 85
3.3.2.3. Nhóm hàng nhiên liệu và khoáng sản .......................................... 89
3.3.2.4. Nhóm mặt hàng xuất khu mới .................................................... 90
3.3.3. Định hướng phát triển một số nhóm hàng/thị trường nhập khu thời
k 2021-2030 ................................................................................................... 91
3.3.3.1. Nhóm hàng cần khuyến khích nhập khu (máy móc, thiết bị,
nguyên nhiên vật liệu cơ bản) ..................................................................... 91
3.3.3.2. Nhóm hàng cần hạn chế nhập khu (hàng tiêu dùng, hàng trong
nước đã sản xuất được) ............................................................................... 97
3.3.3.3. Nhóm hàng cần kiểm soát nhập khu (máy móc, thiết bị lạc hậu,
hàng hóa gây ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng tới sức khỏe con người) 98
PHẦN THỨ TƯ ...................................................................................................... 99
GIẢI PHÁP VÀ TỔ CHỨC THC HIỆN CHIẾN LƯC ................................... 99
4.1. GIẢI PHÁP THC HIỆN CHIẾN LƯC XUẤT NHP KHU HÀNG
HÓA CA VIỆT NAM THI K 2021-2030 .................................................. 99
4.1.1. Nhóm giải pháp nhằm hoàn thiện thể chế môi trường kinh doanh,
nâng cao hiệu quả hội nhập kinh tế quốc tế và phát triển xuất nhập khu bền
vững 99
4.1.2. Nhóm giải pháp nhằm đy mạnh xuất khu .................................... 103
4.1.2.1. Về phía Nhà nước ...................................................................... 103
4.1.2.2. Về phía doanh nghiệp và hiệp hội ngành hàng .......................... 119
iv
4.1.3. Nhóm giải pháp nhằm quản lý nhập khu ...................................... 121
4.1.3.1. Các biện pháp đối với nhóm hàng nguyên, nhiên, vật liệu, máy
móc thiết bị trong nước chưa sản xuất được hoặc chưa cung ứng đủ cho nhu
cầu sản xuất, xuất khu ............................................................................. 121
4.1.3.2. Nhóm giải pháp quản lý và kiểm soát nhập khu đối với những
mặt hàng trong nước đã sản xuất được và hàng tiêu dùng không thiết yếu
123
4.2. TỔ CHỨC THC HIỆN CHIẾN LƯC ............................................. 129
4.2.1. Đối với Chính phủ ........................................................................... 129
4.2.2. Đối với các Bộ, ngành ..................................................................... 129
4.2.3. Đối với UBND các tỉnh, địa phương, các hiệp hội ngành hàng ..... 131
KẾT LUN ........................................................................................................... 133
TÀI LIỆU THAM KHẢO ..................................................................................... 135
PHỤ LỤC .............................................................................................................. 137
Phụ lục 1: Một số văn bản quy phạm pháp luật về XNKHH 2011-2020 ......... 137
Phụ lục 2: Top 15 mặt hàng XK chủ lực của Việt Nam thời k 2011-2020 .... 139
Phụ lục 3: Top 15 thị trường XK chủ yếu của Việt Nam thời k 2011-2020 .. 140
Phụ lục 4: Top 15 mặt hàng NK chủ lực của Việt Nam thời k 2011-2020 .... 141
Phụ lục 5: Top 15 thị trường NK chủ yếu của Việt Nam thời k 2011-2020 .. 142
Phụ lục 6: Cán cân thương mại một số nhóm hàng chủ yếu thời k 2011-2020
........................................................................................................................... 143
Phụ lục 7: Lợi thế so sánh (RCA) của một số nhóm hàng xuất khu năm 2019
........................................................................................................................... 144
Phụ lục 8: Lợi thế so sánh (RCA) của một số nhóm hàng xuất khu Việt Nam
........................................................................................................................... 145
Phụ lục 9: Kinh nghiệm quốc tế về xây dựng và thực thi chiến lược xuất nhập
khu hàng hóa và bài học cho Việt Nam .......................................................... 146
A. Kinh nghiệm quốc tế ............................................................................. 146
a) Kinh nghiệm của Hàn Quốc ............................................................... 146
b) Kinh nghiệm của Trung Quốc ............................................................ 148
c) Kinh nghiệm của Thái Lan ................................................................. 152
B. Bài học rút ra cho Việt Nam ................................................................. 158
Phụ lục 10: Các FTA mà Việt Nam là thành viên ............................................ 161