SỞ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO HÀ NỘI
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG
CHO HỌC SINH THÔNG QUA TIẾT SINH HOẠT LỚP
CỦA GIÁO VIÊN CHỦ NHIỆM
Lĩnh vực / Môn: Chủ nhiệm
Cấp học: THPT
Tên tác giả: Đoàn Thị Hiền
Đơn vị công tác: Trường THPT Lưu Hoàng
Chức vụ: Giáo Viên
NĂM HỌC 2019 -2020
Đoàn Thị Hiền –Trường THPT Lưu Hoàng - Ứng Hòa – Hà Nội
Trang 1/15
A.ĐẶT VẤN ĐỀ
I. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Mục tiêu của giáo dục phổ thông ở nước ta đang được chuyển hướng từ
trang bị kiến thức sang trang bị năng lực cần thiết cho các em học sinh.Trong
tiến trình đổi mới ấy, giáo dục kĩ năng sống cho học sinh là một trong những
quan điểm giáo dục đã trở thành xu thế trong việc xác định nội dung dạy học
trong nhà trường phổ thông và trong chương trình xây dựng môn học.
Hiện nay, đã có trên 155 nước và vùng lãnh thổ quan tâm đến việc đưa kĩ
năng sống (KNS) vào nhà trường, trong đó có 143 quốc gia đã đưa vào chương
chình chính khoá ở bậc tiểu học và trung học. Việc giáo dục KNS ở các nước
được đưa vào dạy học cho học sinh trong các trường phổ thông, dưới nhiều hình
thức khác nhau. Ở nước ta, giáo dục kĩ năng sống đã được định hướng triển khai
trong nhà trường. Công văn số 463/BGDĐT-GDTX ngày 28 tháng 01 năm 2015
của Bộ GDĐT về việc hướng dẫn triển khai thực hiện giáo dục KNS tại các cơ
sở GDMN, GDPT và GDTX yêu cầu “…đẩy mạnh hoạt động giáo dục KNS cho
học sinh theo định hướng phát triển toàn diện phẩm chất, năng lực của học sinh
gắn với định hướng nghề nghiệp…”
KNS giữ vai trò quan trọng đối với cá nhân và xã hội. KNS chính là những
nhịp cầu giúp con người biến kiến thức thành thái độ, hành vi, thói quen tích
cực, lành mạnh. Người có KNS phù hợp sẽ luôn vững vàng trước những khó
khăn, thử thách; biết ứng xử, giải quyết vấn đề một cách tích cực và phù hợp; họ
thường thành công hơn trong cuộc sống, luôn yêu đời và làm chủ cuộc sống của
chính mình.Không những thúc đẩy sự phát triển của cá nhân, KNS còn góp phần
thúc đẩy sự phát triển của xã hội, giúp ngăn ngừa các tệ nạn xã hội và bảo vệ
quyền con người. Việc giáo dục KNS sẽ thúc đẩy những hành vi mang tính xã
hội tích cực, giúp nâng cao chất lượng cuộc sống xã hội và giảm các tệ nạn.
Mặt khác, thế hệ trẻ chính là những chủ nhân tương lai của đất nước, là
những người sẽ quyết định sự phát triển của đất nước trong những năm tới. Nếu
không có KNS, các em sẽ không thể thực hiện tốt trách nhiệm đối với bản thân,
gia đình, cộng đồng và đất nước. Lứa tuổi học sinh là lứa tuổi đang hình thành
giá trị nhân cách, giàu ước mơ, ham hiểu biết, thích tìm tòi, khám phá song còn
thiếu hiểu biết sâu sắc về xã hội, còn thiếu kinh nghiệm sống, dễ bị lôi kéo, kích
động... Vì vậy việc giáo dục KNS cho học sinh, thế hệ trẻ là rất cần thiết, giúp
các em rèn luyện hành vi có trách nhiệm đối với bản thân, gia đình, cộng đồng
và Tổ quốc; giúp các em có khả năng ứng phó tích cực trước các tình huống của
Đoàn Thị Hiền –Trường THPT Lưu Hoàng - Ứng Hòa – Hà Nội
Trang 2/15
cuộc sống, xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với gia đình, bạn bè và mọi người,
sống tích cực, chủ động, an toàn, hài hoà và lành mạnh. Sau thời gian tìm tòi,
nghiên cứu và áp dụng thực tiễn, tôi thực hiện sáng kiến: “ Một số phương pháp
giáo dục kĩ năng sống cho học sinh thông qua tiết sinh hoạt lớp của giáo viên
chủ nhiệm”.
II. CƠ SỞ PHƯƠNG PHÁP LUẬN, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
1-Cơ sở phương pháp luận
Đề tài được nghiên cứu trên quan điểm tư tưởng của chủ nghĩa Mác –
Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về vấn đề
giáo dục.
2-Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp logic khi nghiên cứu, sưu tầm ,chọn lọc tài liệu có liên quan
đến đề tài, tiến hành thực nghiệm sư phạm.
III-ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU, PHẠM VI NGHIÊN CỨU
1-Đối tượng nghiên cứu
Các phương pháp giáo dục kĩ năng sống cho học sinh thông qua tiết sinh
hoạt lớp
2-Phạm vi nghiên cứu đề tài:
- Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh thông qua tiết sinh hoạt lớp của giáo
viên chủ nhiệm.
- Đề tài được áp dụng vào thực tế lớp chủ nhiệm10A1 kì I năm học 2019 -
2020
IV.KHẢO SÁT THỰC TẾ TRƯỚC KHI THỰC HIỆN ĐỀ TÀI
Trong năm học 2019-2020, tôi được phân công chủ nhiệm lớp 10A1. Đầu
năm học, tôi đã thực hiện phỏng vấn kết hợp điều tra qua phiếu sự quan tâm và
hứng thú với tiết sinh hoạt của học sinh 2 lớp 10A1 và 10A2 thì thấy rằng còn
nhiều em chưa hứng thú với tiết sinh.
Mức độ hứng thú
Lớp
Rất thích
Thích
Bình
thường
Không
thích
10A1 (40 HS)
Thực nghiệm
3
12
20
5
10A2 (43 HS)
Đối chứng
2
12
21
8
Trực tiếp phỏng vấn nhiều em ở khối 10, tôi nhận thấy các em vừa chuyển
từ cấp THCS lên THPT việc giao tiếp với bạn bè còn rụt rè, tự ti, ít nói, khả
năng diễn đạt kém…Các em chưa thật sự hứng thú với tiết sinh hoạt lớp một
Đoàn Thị Hiền –Trường THPT Lưu Hoàng - Ứng Hòa – Hà Nội
Trang 3/15
phần vì kĩ năng sống còn hạn chế, một phần vì chính sự nhàm chán về nội dung
và hình thức tổ chức các buổi sinh hoạt. Chính điều này đã thúc đẩy tôi đổi mới
tiết sinh hoạt lớp nhằm tăng cường giáo dục kĩ năng sống cho các em.
B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. SỰ CẦN THIẾT THAY ĐỔI PHƯƠNG PHÁP GIÁO DỤC KĨ NĂNG
SỐNG CHO HỌC SINH TRONG GIỜ SINH HOẠT.
Thực trạng ở nhiều trường tiết sinh hoạt lớp,giáo viên chủ nhiệm giao cho
lớp trưởng báo cáo tình hình tuần qua, báo cáo những trường hợp sai phạm cần
nhắc nhở, chấn chỉnh và động viên trách phạt các em. Ở các lớp thường xuyên
có học sinh vi phạm thì giờ sinh hoạt lớp như vậy sẽ nhàm chán, nặng nề vì học
sinh trong lớp cho rằng phải đối phó với những sai phạm trong tuần qua và tâm
lý chung sẽ là mắc cỡ, e ngại, tự ti. Với những em thường xuyên vi phạm thì
nảy sinh tâm lý bất cần các em có thể trở nên lì hơn, “cứng đầu” hơn, khó bảo
hơn. Thầy cô sẽ dễ dàng rơi vào trạng thái bực tức, nóng nảy và đẩy không khí
lớp trở lên căng thẳng.
Chính vì vậy cần thay đổi giờ sinh hoạt ở lớp chủ nhiệm sao cho
tăng tính chủ động của học sinh nhiều hơn nữa, nâng cao vai trò của tập thể lớp
chứ không phải vai trò của giáo viên chủ nhiệm, của một lớp trưởng hay bí thư
chi đoàn. Một buổi sinh hoạt mà trong đó các em đóng vai trò chính yếu, và
giáo viên chỉ là người hỗ trợ, tư vấn và định hướng cho các em để không chệch
mục tiêu. Biến giờ sinh hoạt lớp thành một buổi chơi với nhiều trò chơi khác
nhau mang đầy tính giáo dục mà ý định lồng ghép giáo dục KNS cho học sinh
đã được giáo viên chủ nhiệm chuẩn bị trước. Các trò chơi này phải được lựa
chọn và có chủ đích nhằm giáo dục KNS tương ứng cho học sinh. Nhấn mạnh
vai trò của tập thể, để học sinh thấy được và từ đó luôn ý thức được tinh thần
cũng như kĩ năng làm việc nhóm trong quá trình giải quyết các vấn đề chung.
Tóm lại, Giáo dục KNS trong tiết sinh hoạt của chủ nhiệm sẽ đem đến nhiều
hình thức sinh hoạt, tạo cho bầu khí buổi sinh hoạt chủ nhiệm trở nên hấp dẫn,
sinh động; làm cho tiết sinh hoạt chủ nhiệm trở nên bổ ích, thiết thực với học
sinh;giúp gia tăng sự hiểu biết giữa giáo viên và học sinh, cũng như giữa học
sinh với nhau.
II. MỘT SỐ NỘI DUNG CƠ BẢN VỀ GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG
1.Kỹ năng sống là gì?
KNS chính là năng lực của mỗi người giúp giải quyết những nhu
cầu và thách thức của cuộc sống một cách có hiệu quả.
Theo WHO “KNS là khả năng thể hiện, thực thi năng lực tâm lý xã hội.
Năng lực tâm lý xã hội là khả năng ứng phó một cách có hiệu quả với những
Đoàn Thị Hiền –Trường THPT Lưu Hoàng - Ứng Hòa – Hà Nội
Trang 4/15
yêu cầu và thách thức của cuộc sống. Đó cũng là khả năng của một cá nhân để
duy trì một trạng thái khoẻ mạnh về mặt tinh thần, biểu hiện qua hành vi phù
hợp và tích cực khi tương tác với người khác, với nền văn hóa và môi trường
xung quanh.”
Theo UNICEF, giáo dục dựa trên KNS cơ bản là sự thay đổi trong hành vi
hay một sự phát triển hành vi nhằm tạo sự cân bằng giữa kiến thức, thái độ và
hành vi. Ngắn gọn nhất đó là khả năng chuyển đổi kiến thức (phải làm gì) và
thái độ (ta đang nghĩ gì, cảm xúc như thế nào, hay tin tưởng vào giá trị nào)
thành hành động (làm gì và làm như thế nào).
KNS chính là những kĩ năng tinh thần hay những kĩ năng tâm lý, xã
hội giúp cho cá nhân tồn tại và thích ứng trong cuộc sống. KNS còn được xem
như một biểu hiện quan trọng của năng lực tâm lý xã hội giúp cho cá nhân vững
vàng trong cuộc sống có nhiều thách thức nhưng cũng nhiều cơ hội trong thực
tại.
Các kĩ năng sống cơ bản:
- KN tư duy phê phán
- KN tư duy sáng tạo
- KN ra quyết định
- KN giải quyết vấn đề
- KN kiên định
- KN đảm nhận trách nhiệm
- KN đặt mục tiêu
- KN quản lí thời gian
- KN tìm kiếm và xử lí thông tin
2. Giáo dục kỹ năng sống là gì?
Giáo dục KNS là trang bị những kiến thức, thái độ, hành động giúp cho
người học hình thành được những KNS cần thiết, phù hợp với từng lứa tuổi,
điều kiện kinh tế-xã hội, môi trường sống,... Giáo dục KNS cho học sinh là việc
làm rất quan trọng, ảnh hưởng tới quá trình hình thành và phát triển nhân cách
của các em. Giáo dục KNS cần được tiến hành càng sớm càng tốt và có thể bắt
đầu ngay từ bậc tiểu học, thậm chí còn có thể ở tuổi mầm non. Bởi vì lứa tuổi
này những hành vi cá nhân, tính cách và nhân cách đang dần được hình thành.
3. Nguyên tắc giáo dục KNS
Năm nguyên tắc cơ bản của giáo dục kĩ năng sống:
- Tương tác: KNS không thể hình thành chỉ qua việc nghe giảng và tự đọc
tài liệu mà phải thông qua các hoạt động tương tác với người khác.