1
ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH THANH HÓA
TRƯỜNG CAO ĐẲNG NÔNG NGHIỆP THANH HÓA
GIÁO TRÌNH
MÔN HỌC/MÔ ĐUN: CÂY ĂN QUẢ
NGÀNH/NGHỀ: TRỒNG TRỌT- BẢO VỆ THỰC VẬT
TRÌNH ĐỘ: TRUNG CẤP
Ban hành kèm theo Quyết định số: /QĐ-… ngày…….tháng….năm .........
…………........... của………………………………
............., năm..................
TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
2
Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được
phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham
khảo.
Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh
doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm.
3
LỜI GIỚI THIỆU
Cây ăn quả đóng vai trò quan trọng trong cơ cấu sản xuất nông nghiệp của
Việt Nam, không chỉ góp phần đa dạng hóa sản phẩm nông nghiệp mà còn mang
lại giá trị kinh tế cao, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người nông dân. Với
điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa thuận lợi, nước ta có tiềm năng lớn trong việc
phát triển các loại cây ăn quả nhiệt đới và cận nhiệt đới như xoài, nhãn, vải, chuối,
cam, bưởi, chôm chôm… Sản phẩm cây ăn quả không chỉ phục vụ tiêu dùng trong
nước mà còn là mặt hàng xuất khẩu tiềm năng, góp phần thúc đẩy tăng trưởng
kinh tế và hội nhập quốc tế.
Trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu, yêu cầu về chất lượng, an toàn
thực phẩm và truy xuất nguồn gốc ngày càng cao, việc sản xuất cây ăn quả theo
hướng hàng hóa, áp dụng các tiến bộ kỹ thuật, tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP
và hữu cơ trở thành xu thế tất yếu. Điều này đòi hỏi đội ngũ cán bộ kỹ thuật, nông
dân và sinh viên ngành nông nghiệp phải có kiến thức vững vàng, kỹ năng thành
thạo và tư duy sản xuất hiện đại.
Giáo trình Cây ăn quả được biên soạn nhằm đáp ứng yêu cầu đó, cung cấp
cho người học hệ thống kiến thức về đặc điểm hình thái, sinh học, yêu cầu sinh
thái, kỹ thuật trồng trọt, chăm sóc, quản lý dịch hại, thu hoạch và bảo quản nhiều
loại cây ăn quả phổ biến ở Việt Nam. Bên cạnh kiến thức lý thuyết, giáo trình chú
trọng rèn luyện kỹ năng thực hành, phân tích và giải quyết vấn đề, giúp người học
có khả năng áp dụng linh hoạt các kỹ thuật vào sản xuất thực tiễn.
Giáo trình không chỉ phục vụ cho sinh viên ngành trồng trọt bậc Trung
cấp và Cao đẳng mà còn là tài liệu tham khảo hữu ích cho cán bộ kỹ thuật, nhà
nghiên cứu và bà con nông dân. Nhóm biên soạn hy vọng tài liệu này sẽ góp phần
đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, thúc đẩy phát triển ngành sản xuất cây ăn
quả theo hướng bền vững, hiệu quả và hội nhập.
4
MỤC LỤC
GIÁO TRÌNH........................................................................................................1
LỜI GIỚI THIỆU..................................................................................................3
PHẦN I. ĐẠI CƯƠNG VỀ CÂY ĂN QUẢ.......................................................10
CHƯƠNG 1: Đại cương về cây ăn quả...............................................................10
1. Giá trị dinh dưỡng và kinh tế của cây ăn quả..............................................10
2. Tình hình sản xuất cây ăn quả ở nước ta.....................................................13
2.1. Đặc điểm ngành trồng cây ăn quả trong nước (Việt Nam)..................13
2.2.1. Ðường lối chủ trương phát triển nghề trồng cây ǎn guả của Ðảng uà
Chính phủ....................................................................................................14
2.2.2. Mét số giải pháp guan trọng góp phần dưa nghề trồng cây ǎn guả
nước ta phát triển lên bước mới...................................................................14
3. Phân loại cây ăn quả ở Việt Nam................................................................17
4. Đặc điểm thực vật học của cây ăn quả........................................................20
1. Hệ rễ cây ăn quả..............................................................................................20
2. Mầm và cành...............................................................................................22
3. Lá cây ăn quả...............................................................................................23
4. Hoa cây ăn quả............................................................................................24
5. Quả và hạt cây ăn quả..................................................................................26
6. Các hiện tượng trinh sản, đa phôi và kết quả đơn tính................................27
5. Tổ chức quy hoạch vườn cây ăn quả..........................................................29
1. Vai trò của phân đạm (N) và cách bón........................................................39
2. Vai trò của phân lân (P) đối với cây trồng và cách bón..............................42
3. Vai trò của phân Kali (K) và cách bón........................................................44
4. Các loại phân khác.......................................................................................47
CHƯƠNG 3: VƯỜN ƯƠM VÀ CÁC PHƯƠNG PHÁP NHÂN GIỐNG CÂY
ĂN QUẢ..............................................................................................................49
1. Vườn ươm cây ăn quả.................................................................................49
2. Các phương pháp nhân giống cây ăn quả....................................................52
2.1. Nhân giống hữu tính (Bằng hạt - Sexual Propagation)........................52
5
2.2. Phương pháp nhân giống vô tính..........................................................53
2.2.1. Chiết cành..........................................................................................53
2.2.2. Giâm cành..........................................................................................56
2.2.3.Ghép cây.............................................................................................58
2.2.4.Phương pháp tách chồi uà giâm hom.................................................64
2.2.5. Phương pháp nuôi cấy mô tế bào (Inuitro)........................................65
PHẦN II. KỸ THUẬT TRỒNG MỘT SỐ CÂY ĂN QUẢ THƯỜNG GẶP....67
CHƯƠNG 1. CÂY CHUỐI.................................................................................67
1. Giá trị dinh dưỡng, nguồn gốc, phân loại và giống trồng...........................67
1.1 Giá trị dinh dưỡng và sử dụng...............................................................67
1.2 Nguồn gốc, phân loại và giống trồng....................................................67
2. Đặc điểm sinh trưởng, phát triển và yêu cầu sinh thái của cây chuối.........70
2.1 Đặc điểm sinh trưởng phát triển của cây chuối.....................................70
2.2 Yêu cầu sinh thái của cây chuối............................................................70
3. Chuẩn bị đất trồng.......................................................................................71
4. Nhân giống và chuẩn bị giống trồng...........................................................72
5. Kỹ thuật trồng..............................................................................................73
6. Chăm sóc.....................................................................................................73
7. Tthu hoạch và baaor quản chuối..................................................................76
3.6 Sâu bệnh hại chuối.................................................................................76
Chương 2. CÂY DỨA.........................................................................................82
1. Giá trị dinh dưỡng, nguồn gốc, phân loại và giống trồng...........................82
1.1 Giá trị dinh dưỡng và sử dụng...............................................................82
1.2 Nguồn gốc, phân loại và giống trồng....................................................82
2. Đặc điểm sinh trưởng, phát triển và yêu cầu sinh thái của cây dứa............86
2.1 Đặc điểm sinh trưởng phát triển của cây dứa........................................86
2.2 Yêu cầu sinh thái của cây dứa...............................................................87
3. Kỹ thuật canh tác.........................................................................................91
3.1 Chuẩn bị đất trồng.................................................................................91
3.2 Nhân giống và chuẩn bị giống trồng.....................................................91