BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ MÔI TRƢỜNG
GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN
CHĂM SÓC, QUẢN LÝ ĐÀN ONG
THEO HƢỚNG AN TOÀN SINH HỌC
MÃ SỐ: 02
NGHỀ: NUÔI ONG VÀ KHAI THÁC,
TIÊU THỤ MẬT AN TOÀN SINH HỌC
Trình độ: Sơ cấp nghề
Hà Nội - Năm 2025
TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN:
Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể
được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và
tham khảo.
Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh
doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm.
MÃ TÀI LIỆU: MĐ 02
LỜI GIỚI THIỆU
Hiện nay, công tác đào tạo nghề cho lao động nói chung, đặc biệt là lao
động nông thôn, lao động vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đang
được các cấp, các ngành và toàn xã hội quan tâm, bước đầu đã đạt nhiều kết
quả tích cực. Tuy nhiên, việc triển khai đào tạo vẫn còn gặp khó khăn như: cơ
sở vật chất phục vụ giảng dạy và học tập còn hạn chế, đội ngũ giáo viên chưa
đáp ứng đầy đủ yêu cầu, đặc biệt nhiều nghề mới còn thiếu tài liệu, giáo trình,
ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng đào tạo.
Để mở rộng ngành nghề đào tạo phù hợp với nhu cầu phát triển kinh tế
địa phương, gắn đào tạo với giải quyết việc làm và chuyển dịch cơ cấu lao
động, Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn tổ chức biên soạn Giáo
trình sơ cấp nghề ―Nuôi ong và khai thác, tiêu thụ mật an toàn sinh học‖. Giáo
trình này nhằm trang bị cho giáo viên và học viên những kiến thức, kỹ năng
cơ bản, thiết thực, chú trọng rèn luyện thực hành gắn với sản phẩm cụ thể.
Nội dung giáo trình được biên soạn ngắn gọn, súc tích, phù hợp với điều
kiện thực tế và nhu cầu học nghề của người lao động. Trên cơ sở tham khảo, kế
thừa một số tài liệu đã ban hành, đồng thời gắn với thực tiễn tự nhiên, kinh tế – xã
hội của các địa phương, nhóm biên soạn xây dựng giáo trình này với mong muốn
góp phần phát triển kinh tế tại chỗ, tạo việc làm bền vững cho người lao động.
Giáo trình gồm 04 mô đun:
MĐ 01: Chuẩn bị và thiết lập trại ong
MĐ 02: Chăm sóc, quản lý đàn ong theo hướng an toàn sinh học
MĐ 03: Quản lý sâu, bệnh và địch hại đàn ong đảm bảo an toàn sinh học
MĐ 04: Khai thác và tiêu thụ sản phẩm
Trong quá trình biên soạn, nhóm tác giả nhận được sự quan tâm, hỗ trợ
của Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn, các doanh nghiệp, cơ sở giáo
dục nghề nghiệp và đồng nghiệp. Nhóm xin trân trọng cảm ơn sự giúp đỡ quý
báu này.
Giáo viên có thể tham khảo thêm các tài liệu khác, điều chỉnh, bổ sung
nội dung và thời gian giảng dạy sao cho phù hợp thực tiễn. Dù đã có nhiều cố
gắng, song đây là lần đầu giáo trình được xuất bản, khó tránh khỏi thiếu sót.
Nhóm biên soạn mong nhận được ý kiến đóng góp của các nhà quản lý, giáo
viên, học viên và bạn đọc để giáo trình ngày càng hoàn thiện hơn.
Xin trân trọng cảm ơn!
Tham gia biên soạn
1. Lê Trung Hưng: Chủ biên
2. Nguyễn Mậu Thái
3. Phùng Hữu Chính
4. Phùng Trung Hiếu
5. Lê Công Hùng
6. Nguyễn Linh
7. Nguyễn Xuân Hiền
MỤC LỤC
1. Vị trí, tính chất của mô đun ....................................................................... 1
2. Mục tiêu của mô đun ................................................................................. 1
3. Nội dung của mô đun ................................................................................ 2
Bài 1. Kiểm tra đánh giá đàn ong .................................................................. 2
1. Kiểm tra đàn ong ....................................................................................... 2
1.1. Mục đích kiểm tra đàn ong .................................................................. 2
1.2. Thời gian và tần suất kiểm tra đàn ong ............................................... 5
1.3. Phương pháp kiểm tra ......................................................................... 6
2. Đánh giá đàn ong .................................................................................... 11
2.1. Tiêu chí của một đàn ong mạnh ........................................................ 11
2.2. Tiêu chí đàn ong yếu ......................................................................... 13
2.3. Ghi chép và kết luận .......................................................................... 16
Bài 2. Bổ sung thức ăn, nƣớc uống .............................................................. 19
1. Vai trò của thức ăn và nước uống đối với đàn ong ................................ 19
1.1. Giúp duy trì sức khỏe, khả năng sinh sản và năng suất ong ............. 19
1.2. Đảm bảo ong hoạt động liên tục trong điều kiện khan hiếm mật, phấn
tự nhiên ..................................................................................................... 20
1.3. Giảm nguy cơ suy yếu, chết đàn ....................................................... 22
2. Các loại thức ăn bổ sung ......................................................................... 23
2.1. Cho ong ăn siro đường ...................................................................... 23
2.2., Cho ong mật ăn bằng đường nhão ................................................... 27
2.3. Cho ong ăn thức ăn giàu đạm ............................................................ 28
2.4. Cách bổ sung vitamin cho ong .......................................................... 32
3. Bổ sung nước uống ................................................................................. 32
3.1. Yêu cầu nguồn nước sạch, không nhiễm hóa chất ............................ 32
3.2. Bổ sung nước gần thùng ong để ong dễ tiếp cận .............................. 32
3.3. Đặt máng nước có phao nổi hoặc rêu, que gỗ để ong đậu ................ 32
4. Nguyên tắc an toàn khi cho ăn ................................................................ 33
4.1. Không để thức ăn đổ ra ngoài, tránh ong cướp mật .......................... 33
4.2. Dụng cụ cho ăn phải sạch, vệ sinh sau mỗi lần sử dụng ................... 33
4.3. Bổ sung đúng thời điểm (chiều mát, ít ong bay) ............................... 33
Bài 3. Xây sửa, bánh tổ ................................................................................. 34