
1
BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ MÔI TRƢỜNG
GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN
KHAI THÁC, CHẾ BIẾN VÀ BẢO QUẢN
SẢN PHẨM ONG AN TOÀN SINH HỌC
MÃ SỐ: MĐ 08
NGHỀ: NUÔI ONG VÀ KHAI THÁC,
TIÊU THỤ MẬT AN TOÀN SINH HỌC
Trình độ: Sơ cấp nghề
Hà Nội - Năm 2025


LỜI GIỚI THIỆU
Hiện nay, công tác đào tạo nghề cho lao động nói chung, đặc biệt là lao
động nông thôn, lao động vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đang
được các cấp, các ngành và toàn xã hội quan tâm, bước đầu đã đạt nhiều kết
quả tích cực. Tuy nhiên, việc triển khai đào tạo vẫn còn gặp khó khăn như: cơ
sở vật chất phục vụ giảng dạy và học tập còn hạn chế, đội ngũ giáo viên chưa
đáp ứng đầy đủ yêu cầu, đặc biệt nhiều nghề mới còn thiếu tài liệu, giáo trình,
ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng đào tạo.
Để mở rộng ngành nghề đào tạo phù hợp với nhu cầu phát triển kinh tế
địa phương, gắn đào tạo với giải quyết việc làm và chuyển dịch cơ cấu lao
động, Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn tổ chức biên soạn Giáo
trình sơ cấp nghề “Nuôi ong và khai thác, tiêu thụ mật an toàn sinh học”. Giáo
trình này nhằm trang bị cho giáo viên và học viên những kiến thức, kỹ năng
cơ bản, thiết thực, chú trọng rèn luyện thực hành gắn với sản phẩm cụ thể.
Nội dung giáo trình được biên soạn ngắn gọn, súc tích, phù hợp với điều
kiện thực tế và nhu cầu học nghề của người lao động. Trên cơ sở tham khảo, kế
thừa một số tài liệu đã ban hành, đồng thời gắn với thực tiễn tự nhiên, kinh tế – xã
hội của các địa phương, nhóm biên soạn xây dựng giáo trình này với mong muốn
góp phần phát triển kinh tế tại chỗ, tạo việc làm bền vững cho người lao động.
Giáo trình gồm 09 mô đun:
MĐ 01: Khảo sát và thiết lập trại ong
MĐ 02: Chuẩn bị dụng cụ, vật tư nuôi ong
MĐ 03: Lựa chọn giống ong
MĐ 04: Chăm sóc, quản lý đàn ong theo hướng an toàn sinh học
MĐ 05: Quản lý tình huống bất thường
MĐ 06: Tạo ong chúa, chia đàn và nhập đàn ong
MĐ 07: Quản lý sâu, bệnh và địch hại đàn ong đảm bảo an toàn sinh học
MĐ 08: Khai thác, chế biến và bảo quản sản phẩm ong an toàn sinh học
MĐ 09: Tiêu thụ sản phẩm từ ong

Trong quá trình biên soạn, nhóm tác giả nhận được sự quan tâm, hỗ trợ
của Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn, các doanh nghiệp, cơ sở giáo
dục nghề nghiệp và đồng nghiệp. Nhóm xin trân trọng cảm ơn sự giúp đỡ quý
báu này.
Giáo viên có thể tham khảo thêm các tài liệu khác, điều chỉnh, bổ sung
nội dung và thời gian giảng dạy sao cho phù hợp thực tiễn. Dù đã có nhiều cố
gắng, song đây là lần đầu giáo trình được xuất bản, khó tránh khỏi thiếu sót.
Nhóm biên soạn mong nhận được ý kiến đóng góp của các nhà quản lý, giáo
viên, học viên và bạn đọc để giáo trình ngày càng hoàn thiện hơn.
Xin trân trọng cảm ơn!
Tham gia biên soạn
1. Lê Trung Hưng: Chủ biên
2. Nguyễn Mậu Thái
3. Phùng Hữu Chính
4. Phùng Trung Hiếu
5. Lê Công Hùng
6. Nguyễn Linh
7. Nguyễn Xuân Hiền

MỤC LỤC
1. Vị trí, tính chất của mô đun ................................................................................. 1
2. Mục tiêu của mô đun ........................................................................................... 1
3. Nội dung của mô đun .......................................................................................... 2
Bài 1. Khai thác các sản phẩm từ ong ..................................................................... 2
1. Các sản phẩm khai thác từ ong ............................................................................ 3
1.1. Mật ong ......................................................................................................... 3
1.2. Sáp ong ......................................................................................................... 3
1.3. Phấn hoa ........................................................................................................ 3
1.4. Sữa ong chúa ................................................................................................. 3
1.5. Keo ong và các sản phẩm phụ khác .............................................................. 4
2. Nguyên tắc khai thác ........................................................................................... 4
2.1. Chọn thời điểm và mùa khai khác phù hợp .................................................. 4
2.2. Giữ an toàn cho đàn ong ............................................................................... 9
2.3. Vệ sinh dụng cụ, thùng và khu vực khai thác ............................................. 11
3. Quy trình các bước thực hiện khai thác ............................................................. 13
3.1. Quy trình khai thác mật ong ....................................................................... 13
3.2. Quy trình khai thác phấn hoa ...................................................................... 17
3.3. Quy trình khai thác sữa ong chúa ............................................................... 19
3.4. Khai thác sáp ong ........................................................................................ 23
Bài 2: Sơ chế, phân loại sản phẩm ......................................................................... 25
1. Khái quát về sơ chế, phân loại sản phẩm .......................................................... 25
2. Tiêu chuẩn chất lượng và yêu cầu an toàn sinh học trong xử lý sản phẩm ............. 25
3. Kỹ thuật sơ chế, phân loại từng loại sản phẩm .................................................. 26
3.1. Sơ chế và phân loại mật ong ....................................................................... 26
3.2. Sơ chế và phân loại phấn hoa ..................................................................... 28
3.3. Sơ chế và phân loại sữa ong chúa ............................................................... 29
3.4. Sơ chế và phân loại sáp ong ........................................................................ 31
Bài 3. Thiết kế tem, nhãn sản phẩm ...................................................................... 34
1. Vai trò và các quy định pháp lý về tem, nhãn sản phẩm (4 giờ) ....................... 34
1.1. Vai trò của nhãn sản phẩm .......................................................................... 34
1.2. Các quy định pháp lý bắt buộc về tem, nhãn sản phẩm theo luật pháp ...... 34
1.3. Phân biệt các loại tem (tem chống hàng giả, tem truy xuất nguồn gốc...) .. 35
2. Nguyên tắc cơ bản trong thiết kế nhãn mác ...................................................... 38
2.1. Yêu cầu về bố cục, màu sắc, phông chữ ..................................................... 38
2.2. Cách thức trình bày thông tin khoa học, rõ ràng và dễ đọc ........................ 40
2.3. Lựa chọn chất liệu và công nghệ in ấn phù hợp ......................................... 41
Bài 4: Đóng gói và bảo quản sản phẩm ................................................................. 44
1. Khái niệm và vai trò của đóng gói, bảo quản sản phẩm từ ong. ....................... 44

