BÀI GIẢNG
CÔNG NGHỆ GIA CÔNG CƠ
 1 
Chương I
CƠ BN V CT KIM LOI TRÊN MÁY CÔNG C
1.1. Gii thiu
Máy và dng c là nhng thit b cn thit trong sn xu!t và gia công ch t$o
ra các chi tit, cơ c!u c&a máy móc và các sn ph*m dùng trong các ngành k- thu.t,
trong sn xu!t, qu0c phòng và phc v dân sinh.
Ch t$o là s4 tác ñ6ng ñn v.t li7u ñ8 t$o ra sn ph*m. Công ngh7 ch t$o có
nhi9u phương pháp khác nhau như công ngh7 ñúc, công ngh7 hàn, gia công ñnh
hình, gia công cơ.
 Công ngh7 ñúc: ðúc khuôn cát, ñúc áp l4c, ñ>c ly tâm, ñúc m?u chy,…
 Công ngh7 hàn: Hàn hB quang, hàn ñiên trD, hàn laser, plasma,…
 Gia công ñnh hình: Cán, ép, ñùn, d.p, ñ6t, u0n,…
 Gia công cơ: CHt gIt theo công ngh7 truy9n th0ng như ti7n, khoan, phay, bào, xIc,
chu0t,… và gia công theo công ngh7 tiên tin như gia công ñi7n, hóa, tia,…
Trong công ngh7 gia công bao gBm hàng lo$t các yu t0 cn ñưKc ñánh giá và
l4a chIn m6t cách hKp lý ñ8 ñm bo hi7u qu cao nh!t. Máy, dng c và ñB gá cn
xác ñnh cho quá trình gia công m6t sn ph*m vMi các kt qu ñ$t ñưKc là ñ6 chính
xác, ch!t lưKng b9 mOt cũng như năng su!t, hi7u qu kinh t và các tác ñ6ng nh
hưDng ñn môi trưRng. Hình 1.1 là tSng quan chung các yu t0 c&a công ngh7 gia
công.
Hình 1.1 Các yu t0 cơ bn c&a công ngh7 gia công
Máy công c
D
ng c v
à ñ
Công ngh7
gia công
Gia công cơ
Năng su!t/Kinh t
ð6 chính xác sn ph*m
Ch!t lưKng b9 mOt
Tác ñ6ng môi trưRng
Sn ph*m
t
hi
t k
Phôi
inputs outputs
 2 
1.2. Quá trình c't kim lo,i.
1.2.1. Cơ ch c&a quá trình cHt quá trình t$o phoi
a
f
a
O
ABCDE
N
P
I
II
γ
Hình 1.2 Sơ ñB hóa mi9n t$o phoi
Quá trình cHt kim lo$i là quá trình tác dng ngo$i l4c qua phn cHt dng c
vào lMp cHt. LMp cHt b bin d$ng ñàn hBi, dbo và ñ>t t$o thành phoi. DưMi tác dng
c&a l4c P, dao cHt bHt ñu nén v.t li7u gia công (lMp cHt) theo mOt trưMc. Khi tăng P
dao tip tc chuy8n ñ6ng (nén v.t li7u gia công), trong lMp cHt xu!t hi7n bin d$ng
ñàn hBi và nhanh sang bin d$ng dbo và lMp phoi có chi9u dày af ñưKc hình thành te
lMp kim lo$i b cHt có chi9u dày a dch chuy8n dIc theo mOt trưMc c&a dao. Qua
nghiên c>u th4c nghi7m bfng chp nh t vi khu v4c t$o phoi th!y rfng trưMc khi
bin thành phoi, lMp kim lo$i b cHt ñã tri qua m6t giai ño$n bin d$ng nh!t ñnh,
nghĩa là gia lMp kim lo$i b cHt và phoi có m6t vùng bin d$ng vùng này gIi là
mi9n t$o phoi. Mi9n này ñưKc sơ ñB hóa trên hình 1.2, nó có các mOt trưKt OA, OB,
OC, OD, OE. Mi9n t$o phoi ñưKc giMi h$n bDi ñưRng OA, dIc theo ñó phát sinh
nhng bin d$ng dbo ñu tiên và ñưRng OE ñưRng kt thúc bin d$ng dbo và ñ>t.
ðưRng AE n0i li9n khu v4c chưa bin d$ng c&a kim lo$i và phoi. Chi9u r6ng c&a
mi9n t$o phoi ph thu6c vào tính ch!t v.t li7u gia công, các ñi9u ki7n cHt và thông
s0 hình hIc phn cHt c&a dng c.
LMp kim lo$i b cHt sau khi b bin d$ng trong mi9n t$o phoi, khi chuy8n
thành phoi còn chu bin d$ng thêm do ma sát mOt trưMc c&a dao và phoi (vùng I).
Ngoài ra do ñOc ñi8m quá trình bin d$ng dư trên v.t li7u gia công D dưMi ñưRng
ON (vùng II) cũng b bin d$ng dbo (bin d$ng c&a lMp b9 mOt).
T0c ñ6 cHt có nh hưDng lMn ñn mi9n t$o phoi. Khi tăng t0c ñ6 cHt V v.t
li7u gia công sj chuy8n qua mi9n t$o phoi vMi t0c ñ6 nhanh hơn. Khi ñó mi9n t$o
phoi có th8 xem gn ñúng quá trình bin d$ng dbo xy ra lân c.n mOt OF ñi qua lưli
 3 
cHt và làm vMi phương chuy8n ñ6ng c&a dao m6t góc θ. MOt OF ñưKc gIi là mOt
trưKt và góc θ là góc trưKt. Góc trưKt có th8 ñưKc xác ñnh như sau:
P
O
af
a
f
a'
A
A'
FE'
γ
θ
E
Hình 1.3 Mi9n t$o phoi vMi t0c ñ6 cHt khác nhau
θ
γ
Faf
a
OL
L1
θ−γ
C
B
Hình 1.4 Sơ ñB hóa tính góc trưKt
→
−
=
−
==
θ
γθ
θ
γθ
sin
)cos(
sin
.
)cos(.
OF
OF
a
a
Kf
γ
γ
θ
sin
cos
−
=K
tg
1.2.2. Các d$ng phoi: Tùy theo ch ñ6 cHt, v.t li7u gia công và thông s0 hình hIc
phn cHt c&a dao mà hình thành các d$ng phoi như hình 1.5.
a) b) c)
Hình 1.5 Các d$ng phoi
 4 
Phoi vn (h 1.5a): Có d$ng các h$t nhr. Khi cHt các lo$i v.t li7u giòn (gang, ñBng
thau c>ng giòn,…) vMi t0c ñ6 cHt th!p. Khi cHt ra phoi này, rung ñ6ng quá trình cHt
lMn, ch!t lưKng b9 mOt gia công gim.
Phoi xp (h 1.5b): Phoi cHt ra có d$ng các h$t xp vMi nhau thành teng ño$n ngHn
(5÷6mm). Phoi xp có ñưKc khi cHt các lo$i v.t li7u dbo ( ñBng, thép,…) D t0c ñ6
cHt th!p, chi9u dày cHt và góc cHt lMn. Ch!t lưKng b9 mOt khi cHt ra phoi xp th!p.
Phoi dây (h1.5c): Phoi cHt ra có d$ng dây dài liên tc. Lo$i này có ñưKc khi cHt
các lo$i v.t li7u dbo vMi t0c ñ6 cHt cao. Khi cHt ra phoi dây, l4c cHt ñơn v nhr và ít
thay ñSi, ít rung ñ6ng và ch!t lưKng b9 mOt cao hơn khi cHt ra phoi xp.
1.2.3. Nhi7t ñ6 khi cHt.
Nhi7t lưKng sinh ra khi cHt nung nóng các b6 ph.n D vùng cHt (phoi, chi tit và
dao). Nhi7t lưKng sinh ra trong quá trình cHt là do công ma sát trong gia các phân
tt c&a v.t li7u trong quá trình bin d$ng (nhi7t bin d$ng), công ma sát ngoài gia
phoi và mOt trưMc c&a dao, công ma sát ngoài gia chi tit và mOt sau c&a dao. S4
nung nóng phoi, chi tit và dao vMi tình tr$ng nhi7t ñ6 khác nhau. TrưRng nhi7t ñ6
trên dao, phoi và chi tit như hình 1.6. Th!y rfng nhi7t ñ6 không gi0ng nhau D các
ñi8m khác nhau trên dao, phoi và chi tit. ðưRng ñung nhi7t trong phoi nfm song
vMi mOt trưKt, còn trong dao hu như t.p trung D xung quanh lưli cHt. ðưRng truy9n
nhi7t theo hưMng vuông góc vMi ñưRng ñung nhi7t. Kt qu nghiên c>u th4c nghi7m
ch>ng tr rfng nhi7t ñ6 cao nh!t D vùng cHt nfm D khu c4c tip xúc c&a phoi và dao
(trung tâm áp l4c), t$i ñi8m cách lưli cHt m6t khong bfng 0,3÷0,5 chi9u dài tip
xúc c&a phoi trên mOt trưMc.
Hình 1.6 TrưRng nhi7t ñ6 D khu v4c cHt