ðIHCðÀNNG
TRƯNGðIHCBÁCHKHOA
KHOAHOÁKTHUT
BMÔNCÔNGNGHTHCPHM
GIÁOTRÌNH
CÔNGNGHSINHHCTHCPHMII
THILƯ"NG45TI%T
ðÀNNG2007
M)ð*U
Côngnghsinhhclàmtngànhkhoahcñangñưcthgiiquanm.Giá
tr c!acôngnghsinhhclà"ch#ñólàmtcôngc%cóth&ápd%ngchonhi)ungành
kinhtnhưs*nxu,tlươngth.cth.cph/m,chănnuôithúy,côngnghipdưcvà
côngnghiphoáhc,chuy&nhoásinhkh5ithànhnănglưng,x6lýphliuvàph%
liucôngnôngnghip,phòngch5ngônhi9mvàvsinhmôitrư:ng…
< Công ngh sinh hc ñã giúp cho các chương trình c*i thin ng nghip,
ngh)vư:nvàngh)r?ngtăngnăngsu,tcâytr@ng,tăngch,tngdinhdưAngc!a
nôngph/m,chngi5ngch5ngch uvisâubnhvàvith:ititñ,tñaikhôngthuCn
livàtDoracácgi5ngthíchnghivicñi)ukinthFnhưAngvàkhíhCunh,tñ nh.
ð@ngth:inócũngtDoñi)ukinñ&duytrìmts.ñadDngditruy)nñ!rnggiIacác
gi5ngcâytr@ngvàgiIgìncácngu@ngenñãñưctDonênt?cáchhànghoangdDi
c!achúng.TínhñadDngditruy)nñưcth&hinthôngquamts5lưngc.clncác
ki&ukthpgencótrongmts5cáth&c!amtloàivàthôngquas.khácnhauv)
cáctính trDngc!acácgi5ngtrongcùngmtloài:ki&usinhtrư"ng,tínhkhángsâu
bnh, tính khángvingoDi c*nh (sươngmu5i,hDn,nóng…)và năng su,t.Saukhi
nghiêncRuktqu*c!anhi)utFhplaimtcáchc/nthCnvànghiêmtúc,cácnhà
chngi5ng d.avànhñadDngdi truy)nñ&chnra cácdòngcótínhtrDng mong
mu5n.ð&thànhcông,nhàchngi5ngph*icóñưctrongtayv5nditruy)ncàngln
càngt5t.V5nditruy)nnàybaog@mcácgi5ngcâytr@ng,cácgi5ngch5ngch u,các
gi5ngñ aphương(cácgi5ngnàythư:ngb bTquênvìdonăngsu,tth,pnhưngnór,t
quývìcótínhch5ngsâubnhvàcácñi)ukinngoDic*nhkhôngthuCnli).Trong
v5nditruy)ncònph*ik&ñncáccâyhoangdDicótácd%ngtăngsRcs5ngchocác
câygi5ngtr@ng.
TínhñañDngditruy)nlànhânt5b*oñ*mcâytr@ngkhôngb cáctaibinkhí
hCuhoUcsâubnhtiêudithoàntoàn.Câytr@ngcàngthuVnnh,tthìcàngd9b hDi
khicótaihoD.
<CôngnghsinhhcngñưcRngd%ngrngrãitronglĩnhv.cth.cph/m
vàdinhdưAng.NgànhcôngnghnmenlàmtbphCnc!acôngnghsinhhcñã
s*nxu,tranhi)us*nph/mr,tthúv chongànhth.cph/m.HoUcvics*nxu,tn,m
mencũngcómtZnghĩar,tquantrng.Ngư:itacóth&s6d%ngmtlưngnhTn,m
menñ&bFsungprotein,vitaminvàcácch,tkhoángchoth.cph/m.Ngoàira,sinh
kh5in,mmenlàngu@nthRcănbFsungtrongchănnuôir,tcóhiuqu*.
<CôngnghsinhhcgiúpchochănnuôithúytDorañưcnhInggi5ng
nuôimongmu5nvàs*nxu,tracácloDivacxinñ&phòngch5ngbnhtCtchocácvCt
nuôi.Víd%:vicc,ychuy)nhpt6bòñãtDorañưcgi5ngbòt5t,cósRcch uñ.ng
cao.KZthuCtc,ychuy)nñưcth.chinnhưsau:gâys.r%ngtrRng"mtconbòcái
có các ñUcñi&m mà ngành chăn nuôi cVnñn và ñem th% tinh nhân tDo b\ng tinh
trùngc!amtconbòñ.ccónhIngñUcñi&mnhưngư:itamongmu5n.Cáchpt6
hayphôiñưcthunhCnb\ngcáchrIadDcon.LàmñônglDnhphôitrongnitơlTng"
<179
o
Cvàth&vCnchuy&n"trDngtháinày:1000phôiñônglDnhkhôngnUngquá
50kg.Phôiñưcc,yvàobòcáichIañdh.Bêconpháttri9nlênt?cácphôinàysf
rañ:itrongmôitrư:ngs5ngsaunàyc!achúngvàkhôngph*iñươngñVuvinhIng
s. b,t li c!a môi trư:ng mà các súc vCt nhCp hay gUp ph*i. S. b*o v b\ng các
khángth&c!abòmgvành:búsIac!abòmgmàsaukhirañ:ibêsơsinhcóth&
ch uñ.ngt5thơnñ5ivicácloDibnhtCtthôngthư:ng.
<Côngnghsinhhccòntíchc.cgiúpñAngànhytñ&b*ovsRckhodc!a
cngñ@ng.Ngư:itanóir\ngyhcd.phòng(vàlâudàihơnlàyhcd.báod.atrên
hi&ubitv)ñUcñi&mditruy)nm#icáth&)sfmanglDiliíchnhi)uhơncácphương
phápñi)utr .Mtlĩnhv.cc!acôngnghsinhhccóth&gópphVnquantrngtrong
gi*i quyt các v,n ñ) y t, trong khuôn khF mt chính sách ưu tiên cho yhc d.
phòng,ñólàc*itincácvacxinhinchtDoracácvacxinmi.ð@ngth:i
còngiúpíchtrongvics*nxu,tcácloDikhángsinh,vitaminvàcácthu5cchIabnh
khác.NhIngnămgVnñây,nh:okZthuCtditruy)nngư:itañãtìmcáchtáchchit
cáchoDtch,tc!ath.cvCtbCccaoñ&làmvCtliuxu,tphátchohàngloDtloDithu5c.
<CôngnghsinhhccòngópphVntrongvics*nxu,tranănglưngnhư:s*n
xu,tc@nb\ngconñư:nglênmen,chươngtrìnhbiogas…vàchínhcácngu@nnăng
lưngnàylDiñiph%cv%chocácquátrìnhs*nxu,tkhác.
<Côngnghsinhhcnthamgiavàovicchuy&nhoácácch,tvàngănchUn
s. ô nhi9m môi trư:ng. S*n ph/m ph% và các ch,t th*i chRa hydratcacbon có th&
ñưcchuy&nhoáb\ngcáchlênmennh:cácvisinhvCtthôngthư:nghayb\ngcác
quitrìnhcôngnghsinhhc.HoUccáckZthuCttáitFhpANDcũngsfgópphVn
tíchc.cñ&táchñưccácgi5ngvikhu/nthíchhpnh,tchovict5iưuhoánhIngs.
chuy&nhoáñó.Víd%:chuy&ngenmãhoácácenzymxenlulozavàhemixenlulozac!a
thànhnhIngloàikháccóth&ñi)ukhi&nñưc
s.chuy&nhoáxenlulozavàhemixenlulozathànhetanol,axeton,butanol,axítaxetic
vàaxítlactic.Dùngmtvàigi5ngưanhit(t
oop
=65<75
o
C)cólilàcnt
gi*mñưcchiphítrongvicchưngc,tvàsfhDñưcgiáthànhs*nph/m.
ð&ngănchUns.ônhi9mitrư:ngngư:itacóth&dùngcácloDivisinhvCt
khácnhau.CáckZthuCttáitFhpANDñãtDoranhIngch!ngvikhu/ncóth&phân
huovàh,pth%mts5lncácch,tdocôngnghiphoách,tth*ira.
NhưvCycôngnghsinhhccóliênquanñnnhi)ulĩnhv.cvàbaog@mcác
ngànhnhư:
<Côngnghditruy)n
<Côngnghnuôic,ymôvàtbào
<Côngnghenzyme
<CôngnghvisinhvCt…
TronghcphVnnàysfnghiêncRuv)mts5phVnc!acôngnghvisinhvCt.
Cácquátrìnhvisinhñưcs6d%ngrngrãitrongcáclĩnhv.ckhácnhauc!an)n
kinht.NhIngthànht.ukhoahckZthuCtvàsinhhoáchophéptDoranhIngquá
trìnhs*nxu,tcónăngsu,tcaod.atrêncácphươngphápcôngnghñãñưcñi)u
chqnhñ&mts5s*nph/mth.cph/m,chănnuôi,thu5cchIabnhvàcácch,thIu
cơ.

CHƯƠNGI:
NH-NGNGUYÊNT0CHOÁSINHTRONG
CÔNGNGHVISINHVT
ð&tDorab,tkìmts*nph/mlênmennàoñ)uph*iquacácbưcsau:
<Chu/nb môitrư:ng
<Chu/nb gi5ng
<Lênmen
<Thuh@ivàtinhchs*nph/m
ð&tDoras*nph/mcóch,tlưngt5tvànăngsu,tcaothìcVnhi&urõcác
v,nñ)sau.
1.1Phânlo9is<nph>mcAacôngnghEvisinhvGt
Cács*nph/mlênmencôngnghipñưcphânloDitheocáctiêuchu/n
sinhlítraoñFich,t.S.phânloDinàyd.avàos*nph/mchínhc!aquátrìnhlên
menvìcácquátrìnhs*nxu,tnh: visinh vCtluônluôntDothànhnhi)us*n
ph/m.
1.1.1VGtchItIbào(sinhkhNi)
Cơch,ttbào
Víd%:+proteinñơnbào(trDngtháicht)
+vikhu/nc5ñ nhñDm(s5ng):,VKtr?sâu
 
 VictFnghpsinhkh5ihayvCtch,ttbàoñ@ngnh,tvisinhtrư"ng
c!avisinhvCt.Sinhtrư"ngvàsinhs*ngnnli)nvinhau.Sinhtrư"nglàtăng
kh5ilưng,cònsinhs*nlàtăngs5lưng.
1.1.2Cács<nph>mtraoñSichTt
Cơch,ts*nph/m+tbào
1.Cács*nph/mcu5icùngc!as.traoñFinănglưng(cács*nph/mlên
men)
Víd%:etanol,axítlactic,axeton<butanol…
Lên men là quá trình ym khí c!a s. thu nhCn năng lưng, trong ñó
hydrotáchrañưcchuy&nñncácch,tnhCnhIucơ(nókhôngñ@ngnghĩavi
s.lênmentrongngônngIqu5ct <nóñưchi&ulàcácquátrìnhs*nxu,t
côngnghipnh:visinhvCt)
Mts5cơth&tinhànhlênmenkhikhôngcóoxymch,tnhCnhydro
cu5icùng(ktkhítuỳtin), nhIngnhómcơth&lênmenbntbucthìkhông
chRacácenzymhôh,p.Cáchpch,thIucơnhCnhydrolànhInghpch,t
ñưchinhthànhtrongquátrìnhtraoñFich,td hoá.SaukhinhCnhydro,các
hpch,tnàyth*irangoàitbàogi5ngnhưcács*nph/mcu5ingc!as.hô
h,p.T?ñón*yrav,nñ)làtrongs*nxu,tcVnchncñi)ukinnuôisaocho
càngnhi)ucơch,tñưcchuy&nthànhcács*nph/mlênmencàngt5t.
Ví d%: trong s*n xu,t rưu ñ& tăng hàm lưng u thì cVn tăng hàm
lưngñư:ngvàgi*mcácyut5quantrngchosinhtrư"ng.
2.Cácch,ttraoñFibCc1
Víd%:axítamin,nucleotit,vitamin,axítxitric.
Cácch,ttraoñFibCcmtlànhIngviêngDchc,utrúc cótrnglưng
phânt6th,pc!acáccaophânt6sinhhcc!atbàoch,t:axítamin,nucleotit,
nucleozit,ñư:ng,axítbéo,vitamin…Ngoàiracács*nph/mtrunggianc!aquá
trìnhtraoñFich,t(cácaxíthIucơtrongchutrìnhATC)cũnglàcácch,ttrao
ñFibCc1.Cáccơchñi)uhoàpháttri9ntrongquátrìnhtinhoáb*oñ*msao
chocácch,ttraoñFibCc1chqñưctFnghpñnmRcñcVnthit.
3.Cácch,ttraoñFibCc2
Víd%:khángsinh,alcaloit
Cácch,ttraoñFibCc2lànhIngch,ttraoñFicótrnglưngphânt6
th,p,khônggUp"micơth&,s.phânb5c!achúngchqgiihDn"nhIngñơn
v phânloDinh,tñ nh.ChúngkhôngcóchRcnăngchungtrongtraoñFich,t
c!atbàovàtbàocũngth&t@ntDimàkhôngcVnñnchúng.Tuynhiên,
cácch,ttraoñFibCc2cóth&cóýnghĩavis.sinhtrư"ngvàcáccơth&s*n
sinhrachúng.ChxnghDnmts5ch,ttraoñFibCc2cóvaitròtrongs.h,pth%
sntkhithiunguyênt5này.Thư:ngcácch,tbCc2ñưctDothànhkhis.sinh
trư"ngñãktthúc.Cácch!ngt@ntDitrongt.nhiênthư:ngchqtDothànhr,tít
ch,t trao ñFi bCc 2, nhIng ch,t này ñưc tích luZ trong t bào hoUc th*i ra
ngoài.
4.Cácenzym
Víd%:enzymngoDibào:proteaza,amylaza
enzymnibào:asparaginaza,penixilinaza.
TbàovisinhvCtchRakho*ng1000enzymkhácnhau.Mts5enzyme
chqcómUtvis5lưngvàiphânt6nhưngnhi)uenzymcómUtvis5lưng
ln.ChqnhIngenzymch utráchnhimphânhuocáccơch,tkhônghoàtan
nhưtinhbt,xenlulo,protein…miñưctitt?tbàovàomôitrư:ng.Visinh
vCtcókh*năngs6d%ngcáccơch,tkhácnhauchosinhtrư"ngvàthíchRng
vicácñi)ukinsinhtrư"ngr,tkhácnhau.Trongs.giihDnc!ath&tícht
bàochqtFnghpnhIngenzymmànócVn.Trongcôngnghs*nxu,tenzym
cVnph*iñi)ukhi&ntraoñFich,tsaochoenzymmàtamongmu5nñưctFng
hpcàngnhi)ucàngt5t.
1.1.3Cács<nph>mcAasVchuyYnhoáchTt
Víd%:s.oxyhoákhônghoàntoànñ&tDothànhaxitaxeticsoboza.
Trongquátrìnhchuy&nhoácáctbàohoDtñngnhưnhInghth5ng
xúctácchomthoUcnhi)ubưcchuy&nhoách,t.V)mUtlíthuytnhIngph*n
Rngnàycũngx*yranh:cácenzymcôlCp,tuynhiênconñư:ngnàykhôngth&
th.chinñưchoUckhôngkinht(víd%vicácph*nRngenzymph%thuc
nănglưng).Cácenzymchuy&nhoácácch,ttheocáchr,tñUchiu.Víd%:s.