TRƯỜNG CAO ĐẲNG CƠ ĐIỆN HÀ NỘI
KHOA CÔNG NGHỆ THỰC PHẨM NÔNG NGHIỆP
ĐỀ CƯƠNG BÀI GIẢNG
-đun : Vận chuyển, thu nhận và bảo quản nguyên liệu sản xuất thực
phẩm
Nghề: Chế biến thực phẩm
Hà Nội, năm 2025
( Lưu hành nội bộ )
2
I. LỜI NÓI ĐẦU
-đun Vận chuyển, thu nhận và bảo quản nguyên liệu sản xuất thực phẩm được
biên soạn nhằm phục vụ cho giáo viên dạy trình độ cao đẳng, trung cấp nghề tốt
nghiệp đại học chuyên ngành, chưa đạt chuẩn kỹ năng nghề theo quy định. Tài liệu
này giúp cho giáo viên được các bước bản trong việc xây dựng một chương
trình ứng dụng cụ thể. Nội dung tài liệu gồm có 4 bài :
Bài 1: Vận chuyển nguyên liệu : Học viên nắm được những biến đổi lý hóa của
nguyên liệu trong quá trình vận chuyển; các yếu tố ảnh hưởng các thao tác trong
quá trình vận chuyển nguyên liệu.
Bài 2: Thu nhận nguyên liệu : Học viên nắm được cách phân loại nguyên liệu; biết
được các chỉ tiêu lý hóa của nguyên liệu.
Bài 3: Bảo quản nguyên liệu : Học viên nắm được sự biến đổi lý, hóa của nguyên liệu
trong quá trình bảo quản; biết được các phương pháp bảo quản nguyên liệu.
II. NỘI DUNG TỔNG QUÁT VÀ PHÂN BỔ THỜI GIAN CỦA MÔ-ĐUN
STT
Tên bài học
Thời gian đào tạo (giờ)
Tổng số
Trong đó
Thời gian học
1
Bài 1: Vận chuyển nguyên liệu
36
34
2
Bài 2: Thu nhận nguyên liệu
36
34
3
Bài 3: Bảo quản nguyên liệu
28
26
Tổng cộng
100
94
3
III. NỘI DUNG TÀI LIỆU
Bài 1: VẬN CHUYỂN NGUYÊN LIỆU
I. Mục tiêu
Sau khi học xong bài này học viên có khả năng :
- Nắm được những biến đổi lý hóa của nguyên liệu trong quá trình vận chuyển
- Phân tích được các yếu tố ảnh hưởng đến nguyên liệu trong quá trình vận
chuyển
- Nắm được các thao tác trong quá trình vận chuyển nguyên liệu
II. Nội dung
1. Xác định những yếu tố biến đổi hoá của nguyên liệu trong quá trình vận
chuyển
1.1. Khái niệm về nguyên liệu và sản phẩm thực phẩm
1.1.1. Thực phẩm :
Là vật phẩm tự nhiên ở dạng thô, đơn lẻ hoặc qua chế biến, phức hợp, ăn được,
thỏa mản nhu cầu của người sử dụng như :
- Cung cấp các chất dinh dưỡng: protein, gluxit, lipit, vitamin, khoáng …
- An toàn cho sức khỏe .
- Tạo cảm giác ngon, thú vị (văn hóa ẩm thực ).
- Phù hợp với thói quen, truyền thống: của nhân, gia đình, vùng, miền, quốc gia,
châu lục.
1.1.2. Nguyên liệu thực phẩm :
4
1.1.2.1. Đặc điểm ca nguyên liu sn xut thc phm :
Nguyeân lieäu dng ñeå cheá bieán thö ïc phaåm raát ña daïng, chuùng coù theå laø thö ïc
vaät n rau, quaû, haït, cuû...hoaëc caùc loaïi ñoäng vaät n gia sc, gia caàm...hoaëc caùc
loaïi thuûy haûi saûn...nhưng nhìn chung caùc loaïi nguyeân lieäu coù nhng ñaëc ñieåm sau :
Thu hoaïch theo thô øi vuï :
Taát caû caùc nguyeân lieäu thö ïc vaät ñeàu thu hoaïch theo t øi vuï do đó gaây khoù
khaên cho vieäc saûn xuaát lieân tuïc, nên caàn coù keá hoaïch ñeå baûo ñaûm ñ nguyeân lieäu
saûn xuaát hoaëc baûo ñaûm cho nhaø maùy hoaït ñng thö ô øng xuyeân.
D b hư hng trong bo qun :
Caùc loaïi nguyeân lieäu dng ñeå saûn xuaát thö ïc phaåm chö ùa nhieàu chaát dinh
ng neân thuaän ïi cho sö ï xaâm nhaäp vaø phaùt trieån cuûa VSV. Nguyeân lieäu thö ïc
phaåm cũng chö ùa nhieàu loaïi enzim coù theå gaây caùc taùc ñng xaáu cho nguyeân lieäu
dẫn đến nguyeân lieäu raát d hoûng trong baûo quaûn.
Cho neân trong saûn xuaát thö ïc phaåm phaûi tìm bieän phaùp ñeå baûo quaûn nguyeân
lieäu sao cho kìm hm đưc hot lc ca enzim, c chế hoc tieâu dit VSV vaø caùc
loi coân truøng gaây haïi nhaèm gi ñö ô ïc chaát lö ô ïng cuûa nguyeân lieäu vaø baûo ñaûm cung
caáp nguyeân lieäu thö ô øng xuyeân cho saûn xuaát
Nhu caàu ngaøy caøng taêng vaø chaát lö ô ïng ngaøy caøng cao :
Daân soá ngaøy caøng taêng neân nhu caàu veà ô ng thö ïc vaø thö ïc phaåm ngaøy caøng
nhieàu. Vaø nhieàu khng nhng veà soá ô ïng maø caû chaát ô ïng, ñi hoûi nguyeân lieäu
phaûi cung caáp ngaøy caøng nhieâuø vaø chaát lö ô ïng caøng cao.
5
Chaát ô ïng cuûa saûn phaåm thö ïc phaåm ph thuoäc raát ùn vaøo chaát ô ïng cuûa
nguyeân lieäu. Cho neân neáu chaát ô ïng cuûa nguyeân lieäu keùm thì saûn phaåm s khng
ñaït yeâu caàu.
1.1.2.2. Phân loại :
A. NHÓM NGUYÊN LIỆU RAU QUẢ
* Thu hái và độ tươi:
- Thu hái: rau quả phải đúng độ chin của nó.
+ Độ chín thu hái : rau non ( xà lách, đậu hà lan
+ Độ chín sinh học : dùng để làm giống.
+ Độ chín kỹ thuật : chuối già xanh, đu đủ già xanh, cà chua già xanh.
Quá trình sống của rau quả sau khi thu hái :
+ Duy tđộ tươi sống: mặc nguồn cung cấp chất dinh dưỡng không còn nhưng
trong khoảng thời gian giới hạn nhất định, rau quả vẫn giữ được đtươi. Rau quả thu
hái càng non thì càng giữ được tươi lâu.
+ Sự mất nước: do tự nhiên (độ ẩm tương đối ϕ của không khí, nhiệt độ), do cưỡng
bức (làm héo), đều liên quan đến độ trương của tế bào thực vật sẽ dẫn đến hiện
tượng héo.Tùy theo dặc tính của rau quả thể héo hồi phục (độ tươi) được
héo không hồi phục (độ tươi). Rau quả héo trong một chừng mực nhất định thể sử
dụng được ( héo bắt buộc trong công nghệ chế biến chè, chần rau quả) tuy nhiên giá
trị nguyên liệu hay mặt hàng có thể không cao.
+ Sự hấp: trong quá trình chín của rau quả diễn ra s đường hóa tự nhiên:
(C6H10O5)n + n H2O n C6H12O6 (1)
Tiếp đó C6H12O6 + 6O2 6H2O + 6CO2 + Q1 (2)
C6H12O6 2C2H5OH + 2CO2 + Q2 (3)