TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép
dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo.
Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh
thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm.
LỜI GIỚI THIỆU
Khí cụ điện là một trong những mô đun mang tính đặc trưng cao của nghề Tự
động hóa công nghiệp. Mô đun này có ý nghĩa quyết định đến kỹ năng cũng như kiến
thức của người học. Sau khi học tập mô đun này, người học có đủ kiến thức để học tập
tiếp các mô đun nâng cao như trang bị điện 1, trang bị điện 2.
Giáo trình này được thiết kế theo mô đun thuộc hệ thống mô đun/ môn học của
chương trình đào tạo nghề Tự động hóa công nghiệp để giảng dạy ở cấp trình độ cao
đẳng. Mô đun này được triển khai sau các môn học An toàn điện, mạch điện, và có thể
học song song với môn vật liệu điện. Việc tìm hiểu đặt tính, kết cấu, tính toán lựa chọn
sử dụng rất cần thiết cho sinh viên ngành Điện. Ngoài ra cần phải cập nhật thêm những
công nghệ mới đang không ngừng cải tiến và nâng cao các thiết bị điện
Môn đun này được thiết kế gồm 4 bài:
Bài mở đầu. Khái niệm và công dụng của khí cụ điện
Bài 1. Khí cụ điện đóng cắt
Bài 2. Khí cụ điện bảo vệ
Bài 3. Khí cụ điện điều khiển
Mặc dù đã hết sức cố gắng, song sai sót là khó tránh. Tác giả rất mong nhận được
các ý kiến phê bình, nhận xét của bạn đọc để giáo trình được hoàn thiện hơn.
Trà Vinh, ngày tháng năm 2022
Tham gia biên soạn
1. Chủ biên: Kim Thị Nguyệt Nhung
2. Thành viên :Nguyễn Chí Linh
3. Thành viên: Thạch Na Vi
MỤC LỤC
Trang
BÀI MỞ ĐẦU: KHÁI NIỆM VÀ CÔNG DỤNG CỦA KHÍ CỤ ĐIỆN...........................1
1. Khái niệm về khí cụ điện................................................................................................1
1.1. Khái niệm về khí cụ điện............................................................................................1
1.2. Sự phát nóng của khí cụ điện.......................................................................................1
1.3. Tiếp xúc điện...............................................................................................................4
1.4. Hồ quang và các phương pháp dập tắt hồ quang.......................................................10
1.5. Lực điện động............................................................................................................11
2. Công dụng và phân loại khí cụ điện.............................................................................15
BÀI 1: KHÍ CỤ ĐIỆN ĐÓNG CẮT................................................................................18
1. Cầu dao........................................................................................................................18
1.1. Cấu tạo:.....................................................................................................................18
1.2. Nguyên lý hoạt động:................................................................................................19
1.3. Tính chọn cầu dao:....................................................................................................20
1.4. Hư hỏng và các nguyên nhân gây hư hỏng cầu dao:..................................................21
1.5. Sửa chữa cầu dao.......................................................................................................21
2. Các loại công tắc và nút điều khiển..............................................................................21
2.1. Công tắc....................................................................................................................21
2.2. Công tắc hộp............................................................................................................22
2.3. Công tắc vạn năng.....................................................................................................23
2.4. Công tắc hành trình:.................................................................................................24
2.5. Nút điều khiển...........................................................................................................25
2.6. Sửa chữa công tắc và nút điều khiển.........................................................................26
3. Dao cách ly:.................................................................................................................26
3.1. Cấu tạo:.....................................................................................................................26
3.2. Nguyên lý hoạt động:................................................................................................27
3.3. Tính chọn Dao cách ly:.............................................................................................28
3.4. Hư hỏng và các nguyên nhân gây hư hỏng Dao cách ly:...........................................29
3.5. Sửa chữa Dao cách ly:...............................................................................................29
4. Máy cắt điện.................................................................................................................29
4.1. Cấu tạo:.....................................................................................................................30
4.2. Nguyên lý hoạt động:................................................................................................30
4.3. Tính chọn máy cắt điện:............................................................................................30
4.4. Giới thiệu một số máy cắt điện..................................................................................31
5. Áptômát:.......................................................................................................................33
5.1. Cấu tạo:.....................................................................................................................33
5.2. Nguyên lý hoạt động.................................................................................................36
5.3. Tính chọn Áptômát....................................................................................................36
5.4. Hư hỏng và nguyên nhân gây hư hỏng.....................................................................37
5.5. Sửa chữa Áptomat.....................................................................................................37
BÀI 2: KHÍ CỤ ĐIỆN BẢO VỆ......................................................................................39
1. Nam châm điện............................................................................................................39
1.1. Cấu tạo:.....................................................................................................................39
1.2. Nguyên lý làm việc và phân loại:..............................................................................40
1.3. Ứng dụng nam châm điện:........................................................................................41
1.4. Hư hỏng và các nguyên nhân gây hư hỏng................................................................42
1.5. Sửa chữa nam châm điện...........................................................................................43
2. Rơ le điện từ:................................................................................................................43
2.1. Cấu tạo:.....................................................................................................................43
2.2. Nguyên lý hoạt động:................................................................................................44
3. Rơle dòng điện:............................................................................................................47
3.1. Khái niệm:.................................................................................................................47
3.2. Nguyên lý làm việc:..................................................................................................47
3.3. Rơle điện áp:.............................................................................................................47
4. Rơle nhiệt:....................................................................................................................48
4.1. Cấu tạo:.....................................................................................................................48
4.2. Nguyên lý làm việc:..................................................................................................49
4.3 Tính chọn rơle nhiệt:..................................................................................................51
4.4. Hư hỏng và các nguyên nhân gây hư hỏng................................................................51
4.5. Sửa chữa rơle nhiệt:...................................................................................................52
5. Thiết bị chống dòng điện rò..........................................................................................52
5.1 Cấu tạo:......................................................................................................................52
5.2. Nguyên lý hoạt động và phân loại:............................................................................52
5.3. Tính chọn thiết bị chống rò điện:...............................................................................54
5.4. Hư hỏng và nguyên nhân gây hư hỏng:.....................................................................54
BÀI 3: KHÍ CỤ ĐIỆN ĐIỀU KHIỂN..............................................................................56
1. Công tắc tơ...................................................................................................................56
1.1. Cấu tạo......................................................................................................................56
1.2. Nguyên lý làm việc:..................................................................................................58
1.3. Tính chọn công tắc tơ................................................................................................59
1.4. Hư hỏng và các nguyên nhân gây hư hỏng................................................................59
1.5. Sửa chữa khí cụ điện điều khiển................................................................................60
2. Khởi động từ:...............................................................................................................60
2.1. Cấu tạo:.....................................................................................................................60
2.2. Tính chọn và lắp đặt:.................................................................................................61
2.3. Độ bền điện và cơ của các tiếp điểm:........................................................................61
3. Rơle trung gian và rơ le tốc độ.....................................................................................62
3.1. Rơ le trung gian:........................................................................................................62
3.2. Rơle tốc độ:...............................................................................................................63
4. Rơle thơi gian:..............................................................................................................64
4.1. Cấu tạo rơ le thời gian điện từ:..................................................................................64
4.2. Nguyên lý hoạt động của rơle thời gian kiểu điện từ:................................................65
4.3. Giới thiệu một số rơle thời gian điện tử.....................................................................65
4.4. Hư hỏng và các nguyên nhân gây hư hỏng................................................................67
5. Bộ khống chế................................................................................................................67
5.1. Công dụng và phân loại:............................................................................................67
5.2. Cấu tạo và nguyên lý hoạt động của bộ khống chế hình trống..................................68
5.3. Cấu tạo và nguyên lý hoạt động của bộ khống chế hình cam:...................................68
5.4. Một số thông số kỹ thuật của bộ khống chế...............................................................69
5.5. Tính chọn bộ khống chế............................................................................................69
5.6. Hư hỏng và các nguyên nhân gây hư hỏng................................................................70
GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN
Tên mô đun: Khí cụ điện
Mã mô đun: MĐ15
Vị trí, ý nghĩa, vai trò mô đun:
- Vị trí: Môn đun khí cụ điện được bố trí học trước các mô đun chuyên môn
nghề
- Tính chất : Là môn đun bắt buộc trong chương trình đào tạo
- Ý nghĩa và vai trò môn đun: Trang bị cho học viên những kiến thức cơ bản và
những kỹ năng cần thiết về cấu tạo, nguyên lý làm việc, đặc tính kỹ thuật và ứng dụng,
nắm được các hiện tượng, nguyên nhân hư hỏng và cách sữa chữa một số khí cụ điện cơ
bản nhằm ứng dụng có hiệu quả trong ngành nghề của mình.
Mục tiêu của mô đun.
Sau khi học xong mô đun này, học viên có năng lực:
- Về kiến thức:
+ Nhận dạng và phân loại được khí cụ điện.
+ Trình bày được cấu tạo và nguyên lý hoạt động của các loại khí cụ điện.
- Về Kỹ năng:
+ Sử dụng thành thạo các loại khí cụ điện.
+ Tính, chọn được các loại khí cụ điện.
+ Tháo lắp được các loại khí cụ điện.
+ Sửa chữa được các loại khí cụ điện.
- Về năng lực tự chủ và trách nhiệm:
+ Rèn luyện tính nghiêm túc trong học tập và trong thực hiện công việc.
Nôi dung chi tiết