ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH ĐỒNG NAI
TRƯỜNG CAO ĐẲNG KỸ THUẬT ĐỒNG NAI
GIÁO TRÌNH
MÔ ĐUN: TRANG BỊ ĐIỆN CƠ BẢN
NGHỀ: ĐIỆN CÔNG NGHIỆP
TRÌNH ĐỘ: TRUNG CẤP
Ban hành kèm theo quyết định số: /QĐ- ngày …… tháng …… năm ……
………………… của ………………………………
Đồng Nai, năm 2021
Khoa Điện – Điện Lạnh Trang bị điện cơ bản
Trang 1
LỜI GIỚI THIỆU
Trong những năm gần đây, với nhu cầu công nghiệp hoá hiện đại hoá dạy nghề đã
có những bước tiến nhằm thay đổi chất lượng dạy và học, để thực hiện nhiệm vụ đào
tạo nguồn nhân lực kỹ thuật trực tiếp đáp ứng nhu cầu xã hội. Cùng với sự phát triển
của khoa học công nghệ trên thế giới, lĩnh vực điện công ngiệp nói chung và ngành Điện
ở Việt nam nói riêng đã có những bước phát triển đáng kể.
Để tạo điều kiện thuận lợi cho các cơ sở dạy nghề trong quá trình thực hiện, việc
biên soạn giáo trình kỹ thuật nghề là cấp thiết hiện nay.
Trang Bị Điện Cơ Bản là môn học đào tạo nghề được biên soạn theo hình thức
mô đun. Trong quá trình thực hiện, nhóm biên soạn đã tham khảo nhiều tài liệu điện
công ngiệp, kết hợp với kinh nghiệm trong thực tế sản xuất.
Mặc dù đã có nhiều cố gắng, nhưng không tránh khỏi những thiếu sót, rất mong
nhận được sự đóng góp ý kiến của đồng nghiệp để giáo trình được hoàn thiện hơn.
Lời cảm ơn của các cơ quan liên quan, các đơn vị và cá nhân đã tham gia.
Xin chân thành cảm ơn!
……, ngày ….. tháng … năm ….
TM nhóm biên soạn
Bùi Tấn Huệ
Khoa Điện – Điện Lạnh Trang bị điện cơ bản
Trang 2
MỤC LỤC
LỜI GIỚI THIỆU ............................................................................................................ 1
DANH MỤC HÌNH ẢNH ............................................................................................... 8
DANH MỤC BẢNG BIỂU ........................................................................................... 11
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT ........................................................................................ 14
Bài mở đầu: TỔNG QUAN VỀ TRANG BỊ ĐIỆN ...................................................... 15
1. Phân loại nguồn điện ......................................................................................... 16
1.1. Nguồn điện một pha ......................................................................................... 16
1.1.1. Khái niệm ..................................................................................................... 16
1.1.2. Tính chất ....................................................................................................... 16
1.1.3. Phạm vi ứng dụng ......................................................................................... 17
1.2. Nguồn điện 3 pha ............................................................................................. 17
1.2.1. Khái niệm ..................................................................................................... 17
1.2.2. Tính chất ....................................................................................................... 17
1.2.3. Phạm vi ứng dụng ......................................................................................... 18
2. Giới thiệu khí cụ điện ........................................................................................ 18
2.1. Tổng quan về khí cụ điện ................................................................................. 18
2.1.1. Phân loại khí cụ điện .................................................................................... 18
2.2. Khí cụ điện đóng cắt ........................................................................................ 19
2.2.1. Nút nhấn nhấn tự phục hồi (Push Button) .................................................... 19
2.2.2. Công tắc xoay (Hand-off-automatic Switch) ............................................... 21
2.2.3. Nút dừng khẩn cấp (Emergency Stop) ......................................................... 22
2.2.4. Công tắc hành trình (Limit Switches) .......................................................... 22
2.3. Khí cụ điện bảo vệ ........................................................................................... 24
2.3.1. Cầu chì (Fuse) ............................................................................................... 24
2.3.2. Áp tô mát (CB_Circuit Breaker) .................................................................. 25
2.3.3. Rơ le nhiệt (Overload Relay) ........................................................................ 26
2.3.4. Thiết bị bảo vệ quá áp, thấp áp ..................................................................... 27
2.3.5. Thiết bị bảo vệ mất pha ................................................................................ 28
2.4. Khí cụ điện điều khiển ..................................................................................... 28
2.4.1. Rơ le trung gian ............................................................................................ 28
2.4.2. Rơ le thời gian .............................................................................................. 30
2.4.3. Khởi động từ (Contactor) ............................................................................. 31
3. Giới thiệu động cơ KĐB rotor lồng sóc ............................................................ 34
3.1. Động cơ 1 pha .................................................................................................. 34
Khoa Điện – Điện Lạnh Trang bị điện cơ bản
Trang 3
3.1.1. Sử dụng tụ thường trực ................................................................................. 35
3.1.2. Sử dụng tụ khởi động ................................................................................... 35
3.1.3. Sử dụng tụ khởi động và thường trực ........................................................... 36
3.2. Động cơ 3 pha .................................................................................................. 36
3.2.1. Loại 2 cấp điện áp ......................................................................................... 37
3.2.2. Loại 2 cấp tốc độ .......................................................................................... 39
Bài 1: BẤM ĐẦU NỐI (COSSE) ................................................................................. 41
1. Giới thiệu đầu cosse .......................................................................................... 42
2. Phân loại và cấu tạo đầu cosse .......................................................................... 42
2.1. Phân loại ........................................................................................................... 42
2.2. Cấu tạo ............................................................................................................. 43
3. Bấm đầu cosse từ 0.5 - 2.5 mm ......................................................................... 46
3.1. Chuẩn bị ........................................................................................................... 46
3.2. Tuốt vỏ cách điện dây dẫn ............................................................................... 48
3.3. Bấm ép đầu cosse ............................................................................................. 49
3.4. Kiểm tra............................................................................................................ 50
3.4.1. Kiểm tra vị trí ép: .......................................................................................... 50
3.4.2. Kiểm tra khoảng hở cho phép: ..................................................................... 52
3.4.3. Kiểm tra độ ép chặt ....................................................................................... 52
3.4.4. Kiểm tra lực kéo cơ học ................................................................................ 53
Bài 2: ĐẤU DÂY ĐỘNG CƠ ĐIỆN 3 PHA ROTOR LỒNG SÓC ............................. 55
1. Giải thích sơ đồ đấu dây .................................................................................... 56
1.1. Loại 2 cấp điện áp ............................................................................................ 57
1.1.1. Sơ đồ hình Y ................................................................................................. 58
1.1.2. Sơ đồ hình ∆ ................................................................................................. 58
1.2. Loại 2 cấp tốc độ .............................................................................................. 58
1.2.1. Sơ đồ đổi nối ∆/YY, YY/∆ và Y/YY ........................................................... 58
1.2.2. Sơ đồ đổi nối 2 cuộn riêng biệt Y/Y, / và /Y .................................... 60
2. Đấu dây động cơ ................................................................................................ 60
2.1. Loại 2 cấp điện áp ............................................................................................ 60
2.1.1. Đấu nối hình Y ............................................................................................. 60
2.1.2. Đấu dây hình ∆ ............................................................................................. 60
2.2. Loại 2 cấp tốc độ .............................................................................................. 61
2.2.1. Đấu dây ∆/YY, YY/∆ và Y/YY ................................................................... 61
2.2.2. Đấu dây Y/Y ................................................................................................. 62
3. Vận hành động cơ .............................................................................................. 62
Khoa Điện – Điện Lạnh Trang bị điện cơ bản
Trang 4
3.1. Loại 2 cấp điện áp ............................................................................................ 64
3.1.1. Nối dây kiểu Y .............................................................................................. 64
3.1.2. Nối dây kiểu ∆ .............................................................................................. 65
3.2. Loại 2 cấp tốc độ .............................................................................................. 65
3.2.1. Sơ đồ hình Y/Y ............................................................................................. 65
3.2.2. Sơ đồ hình ∆/YY .......................................................................................... 66
Bài 3: ĐẤU DÂY MẠCH ĐIỀU KHIỂN ĐỘNG CƠ QUAY MỘT CHIỀU .............. 68
1. Đấu dây mạch khởi động trực tiếp .................................................................... 69
1.1. Sơ đồ nguyên lý ............................................................................................... 69
1.2. Nguyên lý hoạt động ........................................................................................ 70
1.3. Đấu dây mạch khởi động trực tiếp ................................................................... 70
1.3.1. Kiểm tra thiết bị ............................................................................................ 70
1.3.2. Đấu dây mạch ............................................................................................... 71
1.3.3. Đo kiểm ........................................................................................................ 74
1.3.4. Vận hành mạch ............................................................................................. 74
1.4. Hư hỏng, nguyên nhân và cách khắc phục ...................................................... 75
2. Đấu dây mạch khởi động trực tiếp mở nhiều vị trí ........................................... 76
2.1. Sơ đồ nguyên lý ............................................................................................... 76
2.2. Nguyên lý hoạt động ........................................................................................ 76
2.3. Đấu dây mạch khởi động trực tiếp mở nhiều vị trí .......................................... 76
2.3.1. Kiểm tra thiết bị ............................................................................................ 76
2.3.2. Đấu dây mạch ............................................................................................... 77
2.3.3. Đo kiểm ........................................................................................................ 78
2.3.4. Vận hành mạch ............................................................................................. 79
2.4. Hư hỏng, nguyên nhân và cách khắc phục ...................................................... 79
3. Đấu dây mạch khởi động trực tiếp dừng nhiều vị trí......................................... 80
3.1. Sơ đồ nguyên lý ............................................................................................... 80
3.2. Nguyên lý hoạt động ........................................................................................ 80
3.3. Đấu dây mạch khởi động trực tiếp dừng nhiều vị trí ....................................... 81
3.3.1. Kiểm tra thiết bị ............................................................................................ 81
3.3.2. Đấu dây mạch ............................................................................................... 81
3.3.3. Đo kiểm ........................................................................................................ 83
3.3.4. Vận hành mạch ............................................................................................. 83
3.4. Hư hỏng, nguyên nhân và cách khắc phục ...................................................... 83
4. Đấu dây mạch khởi động trực tiếp mở và dừng nhiều vị trí ............................. 84
4.1. Sơ đồ nguyên lý ............................................................................................... 84