1
TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
Tài liệu này thuộc sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng
nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục
đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh
sẽ bị nghiêm cấm.
2
LỜI GIỚI THIỆU
Đo lường điện đóng một vai trò quan trọng trong lĩnh vực dân dụng cũng như
Công nghiệp. Do đó, biên soạn giáo trình phục vụ cho việc đào tạo nghề Điện Công
nghiệp là một nhiệm vụ rất quan trọng của Trường Cao đẳng Công nghiệp Thanh
Hóa. Chính vì lẽ đó Khoa Điện – tự động hóa đã có nhiều cố gắng để biên soạn giáo
trình các môn học/modul nghề phục vụ cho việc đào tạo nghề, nhằm đáp ứng được
yêu cầu về dạy của giáo viên và học của Học sinh – sinh viên trong trường. Sau thời
gian nỗ lức hết mình của tập thể giảng viên bộ môn. Giáo trình “Trang bị điện trong
nghành cơ khí” đã được bộ môn và lãnh đạo khoa nhận xét, góp ý, chỉnh sửa.
Nội dung của giáo trình đã được biên soạn, xây dựng trên cơ sở kế thừa những
nội dung được giảng dạy ở các module và môn học khác, kết hợp với những kiến
thức, công nghệ mới nhằm đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng đào tạo, tương
xứng với cấp trình độ và gắn với nhu cầu người học. Giáo trình này biên soạn ngắn
gọn dễ hiểu bổ xung nhiều kiến thức mới. Đề cập những nội dung cơ bản, cốt yếu
theo tính chất của ngành nghề đào tạo cho phù hợp và theo quy định trong chương
trình khung đào tạo nghề của Bộ Lao động Thương binh Xã hội và Tổng cục Giáo dục
Nghề nghiệp phê duyệt.
Nội dung của giáo trình được biên soạn gồm:
Bài 1: Khí cụ điện đóng cắt.
Bài 2: Khí cụ điện bảo vệ.
Bài 3: Sử dụng các loại đồng hồ đo thông dụng.
Bài 4: Đấu lắp mạch điện khởi động động cơ không đồng bộ 3 pha dùng
khởi động từ đơn.
Bài 5: Đấu lắp mạch điện đảo chiều quay động cơ không đồng bộ 3 pha
dùng khởi động từ kép ( không liên động).
Bài 6: Đấu lắp mạch điện đảo chiều quay động cơ không đồng bộ 3 pha
dùng công tắc hành trình,
Trong biên soạn về trình độ cũng như kinh nghiệm trong giảng dạy của tác giả có
mức độ nhất định nên không thể tránh khỏi khiếm khuyết về chuyên môn, văn phạm.
Mong các thầy cô cùng đọc giả đóng góp ý kiến.
Thanh Hóa, ngày 25 tháng 5 năm 2025
Tham gia biên soạn
Th.S. Nguyễn Văn Tuyên
Th.S. Lê Văn Đạt
3
MỤC LỤC
ĐỀ MỤC TRANG
TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN................................................................................1
LỜI GIỚI THIỆU................................................................................................2
Tài liệu tham
khảo……………………………………………………………...............39............3
BÀI 3: SỬ DỤNG ĐỒNG HỒ ĐO THÔNG DỤNG.......................................24
2. Sử dụng Ampe kìm..........................................................................................29
BÀI 4: ĐẤU LẮP MẠCH ĐIỆN KHỞI ĐỘNG...............................................30
ĐỘNG CƠ KĐB 3 PHA DÙNG KHỞI ĐỘNG TỪ ĐƠN...............................30
Mục tiêu:..........................................................................................................30
BÀI 5: ĐẤU LẮP MẠCH ĐIỆN ĐẢO CHIỀU QUAY...................................32
ĐỘNG CƠ KĐB 3 PHA DÙNG KĐT KÉP (không liên động).......................32
Mục tiêu :..........................................................................................................32
Nội dung chính:.................................................................................................35
Tài liệu tham khảo……………………………………………………………...............39
BÀI 1: KHÍ CỤ ĐIỆN ĐÓNG CẮT
Mục tiêu:
- Trình bày được cấu tạo và nguyên lý hoạt động của các loại khí cụ điện
đóng cắt thường dùng trong công nghiệp và dân dụng.
- Sử dụng được thành thạo các loại khí cụ điện đóng cắt nói trên, đảm bảo an
toàn cho người và các thiết bị theo TCVN.
- Chọn được các loại khí cụ điện đóng cắt thông dụng theo yêu cầu kỹ thuật
cụ thể.
- Tháo lắp, phán đoán và sửa chữa được hư hỏng các loại khí cụ điện đóng cắt
đạt các thông số kỹ thuật và đảm bảo an toàn.
Néi dung chính:
1. CẦU DAO (CD, SW)
4
1.1. Khái niệm chung
Cầu dao là khí cụ điện dùng để đóng cắt mạch điện bằng tay sử dụng trong
các mạng điện có điện áp tới 500VAC và 440 VDC
Cầu dao thường được dùng để đóng ngắt và đổi nối mạch điện, với công suất
nhỏ và những thiết bị khi làm việc không cần thao tác đóng cắt nhiều lần. Nếu điện
áp cao hơn hoặc mạch điện có công suất trung bình và lớn thì cầu dao thường chỉ
làm nhiệm vụ đóng cắt không tải. Vì trong trường hợp này khi ngắt mạch, hồ
quang sinh ra sẽ rất lớn, tiếp xúc sẽ bị phá hỏng trong một thời gian rất ngắn và
khơi mào cho việc phát sinh hồ quang giữa các pha, từ đó vật liệu cách điện sẽ bị
phá hỏng, gây nguy hiểm cho thiết bị và người thao tác.
1.2. Phân loại
Có nhiều cách phân loại khác nhau:
- Phân loại theo số cực: 1 cực, 2 cực, 3 cực, 4 cực
- Phân loại theo điện áp định mức: 250V, 380V, 500V...
- Phân loại theo dòng định mức: 10A, 15A, 25A, 60A, 75A….
- Phân loại theo vật liệu cách điện: nhựa, đá, sứ…
- Phân loại theo kiểu bảo vệ: loại có nắp và loại không có nắp.
- Phân loại theo yêu cầu sử dụng: loại cầu dao có cầu chì và loại không có cầu
chì.
1.3. Ký hiệu và cấu tạo
a. Ký hiệu
Ký hiệu cầu dao
a -Cầu dao 1 pha; b - Cầu dao 1 pha đảo chiều;
c - Cầu dao 3 pha; d - Cầu dao 3 pha đảo chiều
b. Cấu tạo
Các bộ phận của cầu dao
ab
c
d
5
Cầu dao được cấu tạo bởi các thành phần chính sau:
- Lưỡi dao chính (1)
- Lưỡi dao phụ (3)
- Ngàm tiếp xúc (tiếp xúc tĩnh) (2)
- Đế cách điện
- Nắp cầu dao
- Lò xo bật nhanh (4)
- Cực đấu dây…
Trong cầu dao thì các bộ phận tiếp xúc là rất quan trọng. Theo cách hiểu
thông thường, chỗ tiếp xúc điện là nơi gặp gỡ chung hai hay nhiều vật dẫn để dòng
điện đi từ vật dẫn này sang vật dẫn khác. Mặt tiếp xúc giữa các vật gọi là bề mặt
tiếp xúc.
Mỗi một cực của cầu dao có bu lông hoặc lỗ để đấu nối dây vào.
Tay nắm được làm bằng vật liệu cách điện tốt có thể là bằng sứ, phíp hoặc mi
ca.
Nắp che chắn được làm bằng nhựa hay phíp.
Đế được làm bằng sứ, nhựa hoặc phíp. Có một số cầu dao do công dụng của
từng thiết bị mà người ta gắn thêm dây chảy (cầu chì) để bảo vệ ngắn mạch.
1.4. Nguyên lý làm việc
Muốn đóng cầu dao ta đưa tay nắm cầu dao lên phía trên, lưỡi dao chính số 1
và lưỡi dao phụ thứ 3 tiếp xúc với điểm tĩnh số 2 của các pha tương ứng, nối thông
mạch giữa nguồn với mạch phía sau cầu dao. Muốn cắt điện ta đưa tay nắm cầu
dao xuống dưới,ban đầu lưỡi dao chính số 1 mở ra kéo lò so bật nhanh số 4 dãn ra,
lò xo số 4 dãn ra đến một mức độ nào đó, lực kéo của lò xo số 4 thắng lực ma sát
giữa tiếp điểm phụ số 3 và tiếp điểm tĩnh số 2 làm cho lưỡi dao phụ thứ 3 bật
nhanh tách khỏi tiếp điểm tĩnh số 2 làm cắt điện mạch giữa nguồn với mạch phía
sau cầu dao.
1.5. Tính chọn cầu dao
Chọn cầu dao theo dòng điện định mức và điện áp định mức.
Gọi Itt là dòng điện tính toán của mạch điện.
Unguồn là điện áp nguồn của lưới điện sử dụng.
Dòng điện định mức (A) : Iđm = (1,21,5)Iu
Điện áp làm việc (V) : Uđm > Ulưới điện
1.6. Giới thiệu dao Cách Ly
(DS: disconnecting Switch)(Tham khảo)
Dao cách ly là khí KCĐ dùng để đóng cắt mạch điện trong mạng điện áp cao
khi không tải hay khi có tải nhỏ. Tạo khoảng hở cách điện trông thấy được giữa bộ
phận mang điện và bộ phận cắt điện nhằm mục đích đảm bảo an toàn, tạo tâm lý
yên tâm cho nhân viên sữa chữa.