1
TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được
phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo.
Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng mục đích kinh doanh
thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm.
2
LỜI GIỚI THIỆU
Môn học/Module Vật liệu - Khí cụ điện là môn học chuyên môn nghề bắt
buộc, được biên soạn trên cơ sở chương trình đào tạo nghề điện Công nghiệp do
Bộ Lao động Thương binh Xã hội và Tổng cục Giáo dục Nghề nghiệp phê duyệt.
Việc chỉnh sửa và biên soạn cuốn giáo trình Vật liệu - Khí cụ điện để phục vụ cho
đào tạo nghề điện Công nghiệp thuộc cấp trình độ cao đẳng và Trung cấp của
Trường Cao Đẳng Công nghiệp Thanh Hóa là cần thiết trong giai đoạn Công
nghiệp hóa, hiện đại hóa hiện nay.
Căn cứ đề cương trong chương trình khung và những kinh nghiệm rút ra từ
thực tế giảng dạy, nhóm tác giả đã biên soạn giáo trình môn học/module Vật liệu -
Khí cụ điện trên cơ sở chỉnh sửa lần thứ nhất nội dung môn học/module Vật liệu
điện và Khí cụ điện đang giảng dạy cho hệ Cao đẳng và Trung cấp. Cuốn giáo
trình này là tài liệu để phục vụ cho công tác giảng dạy và làm liệu học tập của sinh
viên trong nhà trường, đồng thời là tài liệu tham khảo hữu ích cho đông đảo bạn
đọc quan tâm đến lĩnh ngành điện.
Cuốn giáo trình này được biên soạn và chỉnh sửa với nội dung gồm có 2 phần,
với các nội dung:
Phần I: Vật liệu điện
Bài 1: Khái niệm chung về vật liệu điện
Bài 2 : Vật liệu cách điện
Bài 3: Vật liệu dẫn điện
Bài 4 : Vật liệu dẫn từ
Phần 2: Khí cụ điện
Bài 5: Khái niệm chung về khí cụ điện
Bài 6: Khí cụ điện đóng cắt
Bài 7: Khí cụ điện bảo vệ
Bài 8: Khí cụ điện điều khiển
Mặc dù nhóm tác giả đã có nhiều cố gắng trong công việc chỉnh sửa, biên
soạn nhưng chắc chắn không thể tránh khỏi khiếm khuyết. Nhóm tác giả rất mong
nhận được sự đóng góp ý kiến quý báu của quí Thầy, Cô và bạn đọc để cuốn sánh
được hoàn thiện hơn trong những lần tái bản sau.
Mọi góp ý xin gửi về Khoa Điện – Trường Cao Đẳng Công nghiệp Thanh
Hóa, Số 64 Đ. Đình Hương – P. Đông Cương – TP. Thanh Hóa.
Thanh Hóa, ngày tháng năm 2025
Tham gia biên soạn:
1. Nguyễn Thị Định
2. Trịnh Anh Phương
3
MỤC LỤC
ĐỀ MỤC TRANG
Tuyên bố bản quyền
1
Lời giới thiệu
2
Mục lục
3
4
5
PHẦN 1: VẬT LIỆU ĐIỆN 6
BÀI 1: KHÁI NIỆM CHUNG VỀ VẬT LIỆU ĐIỆN 6
1. Khái quát chung về vật liệu điện. 6
1.1. Khái niệm 6
1.2. Cấu tạo của vật liệu 6
2. Phân loại vật liệu điện 7
BÀI 2: VẬT LIỆU CÁCH ĐIỆN 8
1. Khái niệm và phân loại vật liệu cách điện 8
1.1. Khái niệm 8
1.2. Phân loại vật liệu cách điện 8
2. Tính chất chung của vật liệu các điện 9
2.1. Các tính chất 9
2.2. Hiện tượng đánh thủng điện môi và độ bền cách điện 10
2.3. Hư hỏng thường gặp 13
3. Một số vật liệu cách điện thông dụng. 13
Bài 3: VẬT LIỆU DẪN ĐIỆN 20
1. Khái niệm và tính chất của vật liệu dẫn điện. 20
1.1. Khái niệm về vật liệu dẫn điện. 20
1.2. Tính chất của vật liệu dẫn điện. 20
2. Một số vật liệu dẫn điện thông dụng. 22
3. Dây dẫn và cáp dẫn điện 26
BÀI 4: VẬT LIỆU DẪN TỪ 30
1. Khái niệm và tính chất vật liệu dẫn từ. 30
1.1. Khái niệm. 30
1.2. Tính chất vật liệu dẫn từ. 30
2. Một số vật liệu dẫn từ thông dụng. 30
PHẦN 2: KHÍ CỤ ĐIỆN 33
BÀI 5: KHÁI NIỆM CHUNG VỀ KHÍ CỤ ĐIỆN 33
1. Khái niệm và phân loại. 33
2. Yêu cầu đối với khí cụ điện. 33
3. Sự phát nóng của khí cụ điện 34
4
4. Tiếp xúc điện 35
5. Hồ quang điện 36
BÀI 6: KHÍ CỤ ĐIỆN ĐÓNG CẮT 38
1. Cầu dao 38
2. Các loại công tắc 41
3. Nút ấn 42
4. Áp-tô-mát. 44
BÀI 7: KHÍ CỤ ĐIỆN BẢO VỆ 48
1. Nam châm điện 48
2. Rơ le điện từ 49
3. Rơ le nhiệt 52
4. Cầu chì. 54
5. Thiết bị chống rò. 55
BÀI 8: KHÍ CỤ ĐIỆN ĐIỀU KHIỂN 59
1. Công tắc tơ. 59
2. Khởi động từ. 61
3. Rơle trung gian. 62
4. Rơle tốc độ. 63
5. Rơle thời gian. 63
6. Bộ khống chế. 65
Tài liệu tham khảo
69
5
GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN
Tên mô đun: Vật liệu – Khí cụ điện
Mã mô đun: MH11
Vị trí, ý nghĩa, vai trò mô đun:
- Vị trí: Mô đun này được học sau môn học An toàn điện, mạch điện và học
song song với môn học Vẽ điện.
- Tính chất: Là mô đun kỹ thuật cơ sở, thuộc các mô đun đào tạo nghề bắt
buộc.
- Vai trò: Trang bị cho người học những kiến thức cơ sở, nền tảng để học tập
và nghiên cứu các môn học chuyên ngành.
Mục tiêu của mô đun:
- Kiến thức:
+ Nêu được các tính chất chung của các loại vật liệu điện thông dụng.
+ Trình bày được cấu tạo, nguyên lý hoạt động của các khí cụ điện thông
dụng.
- Kỹ năng:
+ Nhận biết và phân loại các loại vật liệu điện và khí cụ điện thông dụng.
+ Sửa chữa các dạng hư hỏng thường gặp trên khí cụ điện đảm bảo kỹ thuật.
+ Hình thành kỹ năng làm việc nhóm.
- Về năng lực tự chủ và trách nhiệm:
+ Rèn luyện tính nghiêm túc, chính xác và tư duy khoa học.
+ Đảm bảo an toàn và vệ sinh công nghiệp.
Nội dung chính của mô đun:
Phần I: Vật liệu điện
Bài 1: Khái niệm chung về vật liệu điện
Bài 2 : Vật liệu cách điện
Bài 3: Vật liệu dẫn điện
Bài 4 : Vật liệu dẫn từ
Phần 2: Khí cụ điện
Bài 5: Khái niệm chung về khí cụ điện
Bài 6: Khí cụ điện đóng cắt
Bài 7: Khí cụ điện bảo vệ
Bài 8: Khí cụ điện điều khiển