1
Ch biên: TS. Nguyễn Hùng Cường
GIÁO TRÌNH NI B:
TƯ DUY HỆ THNG
TRONG CÔNG VIC
2
MC LC
Li gii thiu ................................................................................................................. 1
Chương 1 Tư duy hệ thng ............................................................................................ 5
1.1 Khái nim ............................................................................................................. 5
1.2 Vai trò ................................................................................................................... 6
Chương 2 Các phần t của tư duy hệ thng ................................................................ 10
2.1 Các phn ca mt h thng ................................................................................ 10
2.2 Nhng thành phn quan trng nht ca mt h thng ....................................... 15
Chương 3 Các loại tư duy ............................................................................................ 17
3.1 Tư duy tuyến tính. .............................................................................................. 17
3.2 Tư duy theo định hướng s kin ........................................................................ 18
3.3 Tư duy ngoại biên ............................................................................................... 19
3.4 Tư duy phản bin ................................................................................................ 19
3.5 Tư duy hệ thng.................................................................................................. 20
Chương 4 Cách thức chuyển tư duy tuyến tính sang tư duy hệ thng ......................... 24
4.1. Xác định môi trường ......................................................................................... 24
4.2 Nhng rào cn triển khai tư duy hệ thng .......................................................... 25
Chương 5: Thiết kế duy hệ thng ............................................................................ 29
5.1 Năm giai đoạn tư duy hệ thng: ......................................................................... 29
5.2 Cu trúc .............................................................................................................. 31
5.3 Mô hình vòng lp nhân qu ................................................................................ 31
5.4 Mô hình động ..................................................................................................... 32
5.5 Lp kế hoch và mô hình hóa tình hung .......................................................... 35
Chương 6 Thấu hiu hành vi h thng......................................................................... 38
6.1 Hành vi h thng ................................................................................................ 38
6.2 Li h thng........................................................................................................ 47
6.3 H thng suy gim .............................................................................................. 53
6.4 Leo thang ............................................................................................................ 58
Chương 7 Tư duy hệ thng trong thc tế..................................................................... 62
7.1 Tại sao người giàu ngày càng giàu ..................................................................... 62
7.2 Tư duy hệ thng trong các mi quan h ............................................................. 66
7.3 Thông điệp quan trng t tư duy hệ thng ......................................................... 73
Kết lun ........................................................................................................................ 79
1
Li gii thiu
Bn có muốn tư duy một cách tỉnh vi hơn?
Bn mun tìm hiu xem ti sao mt s vic xy ra v ngu nhiên
nhưng mt s khác dường như lại theo quy lut? Hay bn có mun tr nên năng
suất hơn bằng vic tìm kiếm nhng cách làm đỡ tn thi gian, công sc? Vy ci
thin mi quan h bng cách thu hiu nguồn cơn các cuc tranh cãi thì sao? Bn
nghĩ nếu tôi nói vi bn rng bn th đạt đưc nhng điều này bng cách
làm vic thông minh hơn ch không phi vt v n? Không ai là không mun,
tôi cũng muốn đạt được tt c điều này trong cuc sng ca mình. Tôi s ch
cho bn cách làm thế nào để thay đổi tư duy của bn.
Mi th xoay quanh chúng ta mt phn ca h thng. H thng tng
hòa ca nhng th hình và hữu nh cũng như cách chúng tương tác vi nhau.
duy hệ thng có th kim tra, phân tích nhng gì din ra xung quanh chúng ta
để rôi ci thiện chúng. Nó đòi hỏi chúng ta phi quan sát và đ ý nhng th nh
hưởng ti mình, dù quan trng hay không quan trọng, sau đó sẵn sàng thc hin
các bước cn thiết đ vượt qua tr ngi trên con đường ca mình.
Toàn b cuc sng ca bn mt h thng. được to ra bi rt nhiu
phần tương tác với nhau. Đầu tiên, bn các phn hữu hình như th nhng
th xung quanh mà bn có th chm vào: ngôi nhà, chiếc xe, quần áo, điện thoi,
sách, v.v... Sau đó chúng ta sẽ thêm nhng th vô hình vào mnh ghép: nim tin,
ý tướng, giá tr - mi th mà bạn xác định bng cm giác khiến bn chính
mình. Cui cùng, chúng ta kết hp nhng th trong cuc sng mà không th kim
soát hoàn toàn, như các mi quan h, sc khe hay tài chính. Tt c nhng th
này phi hp cùng nhau để to thành h thng ca cuộc đời bn.
duy hệ thng giúp tạo ra c sơ đồ mà qua đó, chúng ta có thể hình dung
hiu tt n cách mi th tương tác phối hp cùng nhau trong c mt h
thng. Ch khi đó, chúng ta mi th phá v phân ch các h thng nhm
2
mục đích cải thiện chúng. duy h thng không din ra ngay lp tức đến mt
cách để dàng. Đó là cách xem xét thế gii, s mt thi gian để khai thác.
Hãy nghĩ về cuc sng ca bạn như một h thng. Khi bn bt đầu lên đồ
hoc lit các thành phn trong cuc sng ca bạn như một h thng, bt đầu
t những người bn tiếp xúc và nhng th bn làm hng ngày ảnh hưởng ln
tới tư duy hệ thng ca bn. Danh sách này có th bắt đầu như sau:
Bn (Cơ thể bn) Sếp/ Đẳng nghip Gic ng
Bn bè Ngh nghip Thức ăn
Gia đỉnh Động lc Tp th dc
Bi bn mt khởi đầu tốt đẹp, danh sách nhng th trong cuc sng
ca bn có v s không bao gi kết thúc. Bn s cn thêm nhiu hơn các phần t
vào danh sách như:
Vt nuôi Nim tín Đức tin
Xe ô Nhà Qun áo
Sc khe Giàu có Ni lo
Giá tr Đin thoi di động Máy Tính
Tivi Mua sâm Giao thông
Sách Báo Mng Internet
Giáo dc Hóa đơn Mng xã hi
Thi tiết Giá c/Chi phí Các s kin thế gii
Th trưởng ti chnh Ni s Đi chợ
Hai danh sách trên s kết hp cht chế nhau để th hin chính xác h
thng ca cui sống con người, nhưng không nghĩa Ì mt danh sách toàn
din. Mỗi người có mt h thng cuc sng riêng.
3
Mt khi bạn đã vẽ ra, viết ra, hoặc sơ đồ l danh sách ca mình, bn th
bắt đầu phân tích nó. Điu tuyt vời giò đây, bạn đã nhận biết hơn nhng
th đang ảnh hưởng ti thng trong cuc sng ca bn. Vy làm thế o để
bn th s dng thi gian ci thiện năng sut, giúp bạn đạt được mc tiêu
ca nh. Bn th nhn biết rõ hơn cách thức mà các phn trong h thng
tương tác với nhau và tác động đến cuc sng ca bn. Bn có th bắt đầu tc ra
những thay đổi ch cc không cn phi thay đổi cách bn quan sát thế gii
với tư duy h thng.
Đim chính của tư duy hệ thng là nhìn thng vào vấn đề theo cách mà bn
chưa từng làm trước đây. Đó là sự nhn ra rng vn vật được kết ni vi nhau, và
chúng ta nên quan sát mi th mt cách tng th thay mt nhóm các phn riêng
rẽ. duy hệ thống nghĩa nhìn vào bức tranh toàn cảnh trước, sau đó mới đi
su vào kim tra tng phn và tp trung vào các mi quan h gia chúng.
mt khung h tr giúp bn phát triển các thói quen. Các thói quen này đem đến
sc mnh năng lượng khiến bn hiu rng mình kh năng giải quyết khó
khăn ngay cả vi nhng vấn đề phc tp nht và to ra nhng thay đi tích cc.
Bt c khi nào th nh thành các thói quen cho mình, chúng ta đã tiết
kim thi gian, bi vì chúng ta có th làm mi th mà không cần suy nghĩ nhiều
v chúng, và do đó có nhiu thời gian hơn để tư duy về nhng th khác.
Chúng ta th tiết kim thi gian bng cách dành ngay khong thi gian
đầu để gii quyết vấn đề, hay thay đổi mt h thng không còn hiu qu hoc to
ra mt h thng mới. Điều này cũng đúng khi bạn đang c găng vươn tới mc
tiêu cá nhân hoc chuyên môn. Ch cn ng đụng tư duy hệ thng vào cuc sng
s th giúp bn ci thiện được vô s lĩnh vực.
Trong cun sách này, chúng ta s khám phá nn tng của duy hệ thng.
Chúng ta s xem xét các yếu t trong đó xem hoạt động như thế nào. Chúng
ta s phát trin các công c cn thiết để ng dụng duy hệ thng vào các mi
quan hcuc sng hng ngày. Cùng vi s thay đổi mnh m theo cách bn