
Hạ huyết áp tư thế
Hạ huyết áp tư thế là sự giảm huyết áp động mạch khi chuyển từ tư thế nằm sang
tư thế đứng sau 3 phút (huyết áp tâm thu giảm > 20 mmHg; huyết áp tâm trương
giảm > 10mmHg). Nguyên nhân là do bất thường về sự thích nghi huyết áp của
phản xạ tự nhiên.
Bệnh xảy ra trong trường hợp nào?
Trong đa số các trường hợp, hạ huyết áp chỉ xảy ra sau bữa ăn, hoặc khi đứng dậy
đột ngột, nhưng cũng có thể hạ huyết áp mạn tính. Hạ huyết áp tư thế hay gặp ở
người già hoặc có bệnh lý tim mạch, bệnh đái tháo đường, bệnh Parkinson, phụ nữ
có thai, giãn tĩnh mạch chi dưới, thiểu năng tuyến cận giáp không được điều trị.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ
Hạ huyết áp tư thế có thể do nguyên nhân thứ phát sau dùng một số thuốc như
thuốc an thần kinh, thuốc chống trầm cảm ba vòng, thuốc hạ huyết áp (thuốc ức
chế canxi, thuốc lợi tiểu, thuốc ức chế men chuyển); thuốc chống loạn nhịp,
phenothiazin; giảm thể tích tuần hoàn (chảy máu hoặc mất nước); giảm kali trong
máu hoặc do mắc các bệnh nội tiết: bệnh Addison, thiểu năng tuyến giáp, u tuyến

thượng thận; nằm liệt giường thời gian dài sẽ gây hạ huyết áp tư thế khi lần đầu
ngồi dậy. Ngoài ra, bệnh có thể gặp do các nguyên nhân khác như những bệnh gây
tổn thương hệ thống thần kinh: giang mai, rỗng ống tủy, Shy-Drager, đái tháo
đường, nhiễm khuẩn đường tiết niệu, tắc động mạch phổi; suy tim, loạn nhịp, suy
tĩnh mạch, nghiện rượu, thuốc phiện.Trong một số trường hợp hạ huyết áp tư thế
không tìm được nguyên nhân.
Triệu chứng bệnh
Khi có cơn hạ huyết áp tư thế, người bệnh có thể xuất hiện mất ý thức ngắn hoặc
choáng váng với chóng mặt và rối loạn thị trường. Trong hội chứng Shy-Drager
(teo não nhiều ổ, có thể tổn thương hệ thống ngoại tháp gây bệnh Parkinson hoặc
tổn thương hệ thống tháp gây liệt nửa người hoặc phối hợp cả hai), hạ huyết áp tư
thế phối hợp với bí tiểu, chóng mặt với mất ý thức, liệt dương (bất lực) và giảm
tiết mồ hôi, mất phản xạ đồng tử với ánh sáng.
Chẩn đoán bệnh dựa vào đo huyết áp nhiều lần ở tư thế nằm và tư thế đứng. Xét
nghiệm bổ trợ chỉ có tác dụng tìm nguyên nhân gây hạ huyết áp tư thế chứ không
có giá trị trong chẩn đoán bệnh.
Tiến triển của bệnh
Bệnh tiến triển tùy thuộc nguyên nhân. Trong hội chứng Shy-Drager, tiến triển
được đánh dấu bởi sự xuất hiện những triệu chứng gợi ý bệnh Parkinson. Sự tàn

phế sẽ trầm trọng hơn sau 5 – 10 năm tiến triển. Trong trường hợp không tìm được
nguyên nhân, bệnh tiến triển thay đổi, để lại di chứng ít nhiều tùy thuộc từng bệnh
nhân.
Có thể điều trị dự phòng hữu hiệu không?
Nếu xuất hiện hạ huyết áp tư thế, cần đến bác sĩ khám. Ngừng hoặc thay thuốc
khác trong trường hợp hạ huyết áp tư thế do thuốc. Khuyên bệnh nhân thay đổi tư
thế một cách từ từ, tránh ở tư thế nằm kéo dài, tránh dùng thuốc an thần và rượu.
Băng chun chân trong trường hợp giãn tĩnh mạch chi dưới (băng từ bàn chân lên
tận hông). Khuyên bệnh nhân ăn nhiều muối, nằm gối cao 20 cm. Dùng corticoid
trong trường hợp không có chống chỉ định. Trong trường hợp nặng, một vài thuốc
có thể sử dụng như ephedrin, levodopa.
Về dự phòng bệnh, không có phương pháp điều trị dự phòng hữu hiệu nhưng sau
đây là một số lời khuyên cho những người đã có cơn tụt huyết áp tư thế: Uống
nước đều đặn. Một số nghiên cứu nhận thấy sự tăng huyết áp tâm thu ở những
trường hợp uống một cốc nước sau khoảng nửa giờ. Hạn chế uống rượu. Băng
chun chân trong trường hợp giãn tĩnh mạch chi dưới. Nếu phải đứng im trong một
thời gian dài, cần cử động các ngón chân và co cơ bắp chân. Bệnh nhân nên ăn
mặn, tránh thay đổi tư thế đột ngột. Đối với những trường hợp hạ huyết áp sau bữa
ăn thì nên tránh ăn quá thịnh soạn và giàu chất đường.
Theo BS. Khúc Thị Nhẹn


