Hà R m Hà R cầ ạ
Thu x a có m t gia đình n , cha m ch t đ l i cho hai anh em m t c s kháở ư ộ ọ ẹ ế ể ạ ộ ơ ở
v ng vàng. Hai anh em vui s ng trong c nh hòa thu n và đ c s m n th ngữ ố ả ậ ượ ự ế ươ
c a bà con láng gi ng. Trong mái nhà m cúng, tình huynh đ bi u l đ m đà v iủ ề ấ ệ ể ộ ậ ớ
h ng khói th ph ng t tiên. ươ ờ ụ ổ
Nh ng ít lâu sau thì ng i anh l y v . T lúc ch dâu vào nhà thì m i tình gi aư ườ ấ ợ ừ ị ố ữ
hai anh em cũng b t đ u suy gi m. M t ngày n , do s xúi gi c c a ch dâu,ắ ầ ả ộ ọ ự ụ ủ ị
ng i anh b o v i ng i em : ườ ả ớ ườ
- Bây gi em đã l n r i, ph i t l p cánh sinh và đã đ n lúc anh em chúng ta chiaờ ớ ồ ả ự ậ ế
c a c i cho phân minh, đ em có ph ng ti n l p thân, l p nghi p trên đ ngủ ả ể ươ ệ ậ ậ ệ ườ
đ i mà xông pha v i thiên h . ờ ớ ạ
Nghe ch ng nói nh th , bà v bèn ph h a v i m y câu ca dao : ồ ư ế ợ ụ ọ ớ ấ
"Làm trai cho đáng nên trai :
Xu ng đông, đông tĩnh; lên đoài, đoài yên". ố
"Làm trai có chí l p thân ậ
R i ra g p h i phong vân có ngày...". ồ ặ ộ
Nghe bà ch dâu rao lên hai câu ca dao nghe cũng vui tai, ng i em li n th a : ị ườ ề ư
- D , anh ch d y th nào, em xin vâng theo. ạ ị ạ ế
Ng i anh dõng d c tuyên b nh sau : ườ ạ ố ư
- C a c i cha m chúng ta đ l i t u trung g m có ba gi ng : gi ng đ c, gi ngủ ả ẹ ể ạ ự ồ ố ố ự ố
cái và gi ng con. Mày bé nh , nên tao nh ng cho mày t t c nh ng đ đ cố ỏ ườ ấ ả ữ ồ ạ
gi ng đ c, còn nh ng gì gi ng cái và gi ng con thì ph n tao. ố ự ữ ố ố ầ
Bà ch dâu ph h a : ị ụ ọ
- Chú em nghĩ th nào ? Theo ch nghĩ thì chia ra âm d ng nh th là công b ngế ị ươ ư ế ằ
nh t, vì thu n l tr i đ t. ấ ậ ẽ ờ ấ
Ng i em v n hi n lành, ch t phác, ch a k p nghĩ gì c , nh ng vì b d n vào thườ ố ề ấ ư ị ả ư ị ồ ế
bí c a hai v ch ng đã đ ng lòng v i nhau t tr c, bèn tr l i : ủ ợ ồ ồ ớ ừ ướ ả ờ
- Xin vâng, anh ch đã có lòng th ng em út, em út đâu dám ch i cãi. Có nhi uị ươ ố ề
h ng nhi u, có ít h ng ít, đâu có sao. ưở ề ưở
Th là cu c chia c a b t đ u. D a vào quy n huynh th ph , ng i anh và bàế ộ ủ ắ ầ ự ề ế ụ ườ
ch dâu ch n đ m tr c tiên. Nh ng v t nào trong nhà, ngoài sân, ngoài v n,ị ọ ế ướ ữ ậ ườ
ngoài ru ng, đ u là cái là con, khi n cho ng i anh đ m mãi t sáng đ n chi u,ộ ề ế ườ ế ừ ế ề
m i c mi ng : cái nhà c a tao, cái gi ng c a tao, cái t c a tao, cái lu c a tao,ỏ ả ệ ủ ườ ủ ủ ủ ủ
cái n i c a tao... con trâu c a tao ; vân vân... ồ ủ ủ
Đ m nh th t sáng đ n chi u hôm, bi t bao nhiêu là c a chìm c a n i, cái nhế ư ế ừ ế ề ế ủ ủ ổ ớ
cái không, mà tuy t nhiên ch a th y m t v t nào thu c v gi ng đ c c ! Mãiệ ư ấ ộ ậ ộ ề ố ự ả
đ n lúc tr i t i, ng i em s t ru t quá, vì c a c i kê khai đã g n h t, bèn t sế ờ ố ườ ố ộ ủ ả ầ ế ỏ ự
b c t c, đ ng ph t d y, ch p l y cây dao r a d ng n i hè nhà, mà nói r ng : ự ứ ứ ắ ậ ụ ấ ự ự ơ ằ
- Đây là đ c r a thu c ph n em. ự ự ộ ầ
Nói xong, vác r a ra đi gi a đêm t i, trong lúc ng i anh còn đang ki m thêm đự ữ ố ườ ế ồ
đ c đ đ m, còn ng i v ch y ra ngoài sân nói v i m t câu ca dao : ạ ể ế ườ ợ ạ ớ ộ
"Làm trai đã quy t thì hành ế
Đã đ n thì vác c cành l n cây". ẵ ả ẫ
*
T ngày r i kh i mái nhà c a cha m đ l i, ng i em ngày ngày vác r a vàoừ ờ ỏ ủ ẹ ể ạ ườ ự
r ng ch t c i làm k sinh nhai. Vì không có nhà, nên ph i ăn nh đ u, nay đâyừ ặ ủ ế ả ờ ở ậ
mai đó, nh ng v n c g ng t l p, s ng v i m hôi n c m t, không mu n như ẫ ố ắ ự ậ ố ớ ồ ướ ắ ố ờ
v , ăn xin k khác. M t hôm trăng non v a m c, anh đang ng say thì có ti ngả ẻ ộ ừ ọ ủ ế
qu kêu, khi n anh th c d y, nhìn b u tr i bao la trong sáng, t ng nh tr i s pạ ế ứ ậ ầ ờ ưở ư ờ ắ
sáng, bèn v l y cây r a đi mi t lên r ng. Đ n đ u r ng m i bi t mình nh m,ớ ấ ự ế ừ ế ầ ừ ớ ế ầ
tr i v n còn khuya. Qu th t, đ i v i nh ng k màn tr i chi u đ t, c u s ngờ ẫ ả ậ ố ớ ữ ẻ ờ ế ấ ầ ươ
đi m c , thì dù là ban đêm h v n th y sáng và đó cũng là ni m an i duy nh tế ỏ ọ ẫ ấ ề ủ ấ
c a h . ủ ọ
Ng i ti u phu bèn n m du i chân d i m t g c c th mà ch sáng. R i ngườ ề ằ ỗ ướ ộ ố ổ ụ ờ ồ ủ
quên lúc nào không bi t, anh chàng không ng r ng n i đây là ch n nô đùa c aế ờ ằ ơ ố ủ
m t b y kh . Hôm y, nh th ng l , chúng kéo nhau đ n đây, nh ng ch t th yộ ầ ỉ ấ ư ườ ệ ế ư ợ ấ
d i g c cây có m t ng i l n m th ng đu n thì cho r ng đó là m t thâyướ ố ộ ườ ạ ằ ẳ ỗ ằ ộ
ng i. Chúng bèn xúm nhau khiên đi chôn, đ l y ch nh y nhót. Đang đ cườ ể ấ ỗ ẩ ượ
khiêng đi, chàng ti u phu b ng t nh gi c, toan la lên, nh ng th y chuy n hay hay,ề ỗ ỉ ấ ư ấ ệ
bèn c n m im đ xem b n kh khiêng mình t i đâu. H i lâu, anh nghe b y khứ ằ ể ọ ỉ ớ ồ ầ ỉ
đ ng l i nói v i nhau : ứ ạ ớ
"Hà r m hà r c, ầ ạ
Chôn vào h b c, ố ạ
Không chôn h vàng". ố
Nh ng trong b y kh , có con kh đ t đ ng đ u, b o chúng : ư ầ ỉ ỉ ộ ứ ầ ả
"Hà r m hà ràng, ầ
Chôn vào h vàng, ố
Không chôn h b c". ố ạ
Th là b y kh ti p t c khiêng ng i ti u phu t i m t ch khác xa h n. Đ n n i,ế ầ ỉ ế ụ ườ ề ớ ộ ỗ ơ ế ơ
chúng đ t anh ta xu ng đ t, r i kéo nhau v ch cũ, n i g c c th đ nh yặ ố ấ ồ ề ỗ ơ ố ổ ụ ể ả
múa. Anh chàng m to m t nhìn quanh mình, th y vô s vàng c c sáng chói c hở ắ ấ ố ụ ả ố
l n, thì m ng l m. Ch cho b n kh đi th t xa, anh ta m i l m c m đ ng d yớ ừ ắ ờ ọ ỉ ậ ớ ồ ồ ứ ậ
nh t đ y túi, mang v d u m t n i. R i m i b t đ u t o nhà c a, trâu bò, ru ngặ ầ ề ấ ộ ơ ồ ớ ắ ầ ạ ử ộ
tr a. Ru ng thì th p, tr a thì cao. Tr a đ gieo gi ng thành m , ru ng đ c y vàư ộ ấ ư ư ể ố ạ ộ ể ầ
c y lúc cho t i mùa g t hái.ấ ớ ặ
Lúc tr thành giàu sang, ng i ti u phu bèn nh th ng cha m ngày tr c đãở ườ ề ớ ươ ẹ ướ
t o t n nuôi d ng hai anh em nên vai nên v . Anh th ng ti c cha m nh th yả ầ ưỡ ế ươ ế ẹ ư ầ
T L ngày x a, lúc thành đ t hi n vinh thì cha m ch ng còn đ ph ng d ng "ử ộ ư ạ ể ẹ ẳ ể ụ ưỡ
"Cây mu n l ng mà gió ch ng d ng, ố ặ ẳ ừ
Con mu n ph ng d ng cha m mà cha m ch ng còn". ố ụ ưỡ ẹ ẹ ẳ
Anh cũng không quên ng i anh và bà ch dâu, m c d u h đ i x v i anh r t t iườ ị ặ ầ ọ ố ử ớ ấ ồ
t , nh ng anh s n sàng tha th mà quên chuy n cũ. T ngày tr nên giàu có, ti ngệ ư ẵ ứ ệ ừ ở ế
lành đ n xa, ti ng d đ n dài, r i cũng t i tai ng i anh bà ch . H bán tín bánồ ế ữ ồ ồ ớ ườ ị ọ
nghi, vì h nghĩ r ng : v n v n ch có m t cái đ c r a thì làm nên trò tr ng gì ? ọ ằ ỏ ẹ ỉ ộ ự ự ố
M t ngày kia, nhân ngày gi cha, ng i em bèn tìm đ n nhà ng i anh, m i anhộ ỗ ườ ế ườ ờ
v nhà ăn gi , vì anh ta nghĩ r ng dù sao cũng là m t th t, ch c anh mình b nhề ỗ ằ ộ ị ắ ị ả
h ng c a bà v , ch đâu đ n n i t nh th .... Đ c m i, ng i anh v i vã điưở ủ ợ ứ ế ỗ ệ ư ế ượ ờ ườ ộ
theo em, tr c là đ báo hi u v i cha m và t tình huynh đ , sau là đ dò xét sướ ể ế ớ ẹ ỏ ệ ể ự
tr ng nhà c a em mình ra sao. Khi đ n nhà, ng i anh không ng em mình giàuạ ử ế ườ ờ
đ n th : nhà cao c a l n, v n ru ng cò bay th ng cánh, kho đ n đ y m p,ế ế ử ớ ườ ộ ẳ ụ ầ ặ
v n ru ng cò bay th ng cánh, gia nhân k c m y m i.... Ng i anh bèn h iườ ộ ẳ ể ả ấ ươ ườ ỏ
ng i em : ườ
- T d o y đ n gi , chú em làm th nào mà phát tài d v y ? ừ ạ ấ ế ờ ế ữ ậ
Ng i em, b m tính l ng thi n và đ i l ng, bèn k t m cho anh nghe câuườ ẩ ươ ệ ạ ượ ể ỉ ỉ
chuy n, t khi đ c anh ch chia cho cây r a nh a, lên r ng đ n c i nuôi thân,ệ ừ ượ ị ự ự ừ ố ủ
g p b y kh , và t h b c đ c chuy n sang h vàng... ặ ầ ỉ ừ ố ạ ượ ể ố
V a nghe em k xong câu chuy n, hai v ch ng ng i anh quên c cúng vái, bènừ ể ệ ợ ồ ườ ả
m n em cái đ c r a, ch y m t m ch lên r ng, tìm đ c g c c th theo l i chượ ự ự ạ ộ ạ ừ ượ ố ổ ụ ờ ỉ
d n c a em, r i n m du i c ng ng m trăng non và ch b y kh . Qu nhiên, m tẫ ủ ồ ằ ỗ ẳ ắ ờ ầ ỉ ả ộ
lát sau, có m t b y kh đ n nh y nhót xung quanh g c cây. Chúng th y có ng iộ ầ ỉ ế ẩ ố ấ ườ
l n m choán ch chúng vui đùa, bèn xúm l i khiêng đi chôn, vì chúng t ng đóạ ằ ỗ ạ ưở
là m t thây ng i ch t. ộ ườ ế
Gi a đ ng đi chon, đi qua m t cái v c sâu, b y kh nói v i nhau : ữ ườ ộ ự ầ ỉ ớ
"Hà r m hà r c, ầ ạ
Chôn vào h b c, ố ạ
Không chôn h vàng". ố
Khi nghe b y kh nói nh v y, ng i anh v i ng ng đ u lên cãi : ầ ỉ ư ậ ườ ộ ử ầ
- Chôn vào h vàng ch ! Chôn vào h vàng ch ! ố ứ ố ứ
B y kh không ng cái thây ng i v n còn s ng, cu ng cu ng qu ng h n xu ngầ ỉ ờ ườ ẫ ố ố ồ ẳ ắ ố
v c r i b ch y. hai v ch ng h n b lăn xu ng s n núi, đ u va vào đá, v sự ồ ỏ ạ ợ ồ ắ ị ố ườ ầ ỡ ọ
mà ch t.ế
