Đ TÀI : HÌNH NH VÀ VAI TRÒ C A HÌNHỀ Ả Ủ
NH TRONG TÁC PH M TRUY N HÌNH.Ả Ẩ Ề
A NH P MÔN TRUY N HÌNHẬ Ề
I. HÌNH NHẢ
1, Khái ni m v hình nhệ ề ả
Hình nh là nh ng gì chúng ta th y đ c thông qua th giác r i sauả ữ ấ ượ ị ồ
đó chuy n v não giúp ta c m nh n nh n hình nh đó m t cách chân th cể ề ả ậ ậ ả ộ ự
nh t t đó đ a ra nh ng ph n x ,c m nh n v hình nh mà ta v a thuấ ừ ư ữ ả ạ ả ậ ề ả ừ
nh nậ
2, Hình nh xu t hi n nh th nào ?ả ấ ệ ư ế
Khi loài ng i ch a có ch vi t ,con ng i đã bi t dung l i v làmườ ư ữ ế ườ ế ố ẽ
ph ng ti n thông tin.Trong các hang đ ng c x a có nhi u b c tranhươ ệ ộ ổ ư ề ứ
đ ng v t đ c kh c lên vách đá ,h thông báo cho nhau nh ng đi u c nộ ậ ượ ắ ọ ữ ề ầ
bi t .T tranh chuy n sang ch vi t là m t quá trình tr u t ng hoá;sauế ừ ể ữ ế ộ ừ ượ
d n ng i ta l c b các chi ti t c th ,ph c t p ,dung các đ ng nétầ ườ ượ ỏ ế ụ ể ứ ạ ườ
đ n gi n làm kí hi u ghi l i ngôn ng ,m r ng thông tin cho con ng i .ơ ả ệ ạ ữ ở ộ ườ
Cùng v i ch vi t ,tranh v d n d n đ c ph bi n .ớ ữ ế ẽ ầ ầ ượ ổ ế Đi u này th t dề ậ ễ
hi u ,b i con ng i c n thi t ph i s d ng giác quan đ tìm hi u th c t iể ở ườ ầ ế ả ử ụ ể ể ự ạ
và m r ng tri th c .Nh ng” trăm nghe không b ng m t th y “ nh đã raở ộ ứ ư ằ ộ ấ ả
đ i đ đáp ng nhu c u này .Không b ng lòng v i nh ng t m nh bìnhờ ể ứ ầ ằ ớ ữ ấ ả
th ng con ng i muón nh ng hình nh đó ph i th c s s ng đ ng ghiườ ườ ữ ả ả ự ự ố ộ
l i nh ng hành đ n vi c,hi n t ng s ki n di n ra m t cách th c tạ ữ ộ ợ ệ ệ ượ ự ệ ễ ộ ự ế
nh t.T đây hình nh đã b t đ u ra đ i.Nó đã đáp ngm t ph n khôngấ ừ ả ắ ầ ờ ứ ộ ầ
nh yêu c u nhìn,quan sát c a loài ng i.Nh v y,hình nh đã tr thànhỏ ầ ủ ườ ư ậ ả ở
m t lo i hình ngôn ng -ngôn ng hình nh .Nó có kh năng thông tinộ ạ ữ ữ ả ả
chính xác m t n i dung mang tính v t ch t nh t đ nh.Kh năng thông tinộ ộ ậ ấ ấ ị ả
b ng hình nh đã m r ng t m nhìn c a con m t ng i,giúp con ng iằ ả ở ộ ầ ủ ắ ườ ườ
hi u mình đ y đ h n,chin xác h n và sâu s c h n.Truy n hình s d ngể ầ ủ ơ ơ ắ ơ ề ử ụ
hình nh làm ph ng ti n thông tin,miêu t ,bình lu n cũng là vì tính xácả ươ ệ ả ậ
th c tr c ti p và tính nhanh chóng c a nó.ự ự ế ủ
L ch s phát tri n c a hình nh đã ghi nh n:Hình nh chuy n đ ng l nị ử ể ủ ả ậ ả ể ộ ầ
đ u tiên mà m i ng i nhìn th y đ u h t s c ng c nhiên.ầ ọ ườ ấ ề ế ứ ạ Đó là vào năm
1895 khi anh em nhà Luymiê cho chi u b phim “Chuýên xe l a đ n ga”ế ộ ử ế
hình nh đoàn tàu chuy n đ ng khi n cho ng i xem t ng đó là đoàn tàuả ể ộ ế ườ ưở
th t s và h t ho ng ch y ra kh i ch ng i.ậ ự ố ả ạ ỏ ỗ ồ
II.Đ C ĐI M C A HÌNH NHẶ Ể Ủ Ả
Hình nh có nh ng u th đ c bi t,ả ữ ư ế ặ ệ đó là tính ghi th c tr c ti p,raự ự ế
đ i nhanh và gây n t ng sâu s c.T n d ng đ c đi m này nghành truy nờ ấ ượ ắ ậ ụ ặ ể ề
hình và nh ng ng i làm báo hình đã s d ng chi c máy quay nh m tữ ườ ử ụ ế ư ộ
ph ng ti n đ l c và h u hi u .Bên c nh nh ng đ c đi m chung c aươ ệ ắ ự ữ ệ ạ ữ ặ ể ủ
ngh thu t t o c nh thì hình nh còn màng nh ng đ c đi m riêng.ệ ậ ạ ả ả ữ ặ ể
1.Hình nh là thông tin là s g n k t gi a y u t thôngả ự ắ ế ữ ế ố
tin và y u t ngh lu n.ế ố ị ậ
Trong t t c các lo i hình s d ng hình nh thì có l hình nh đ cấ ả ạ ử ụ ả ẽ ả ượ
s d ng trong báo truy n hình là mang tính thông tin nhi u nh t.Nh ngử ụ ề ề ấ ư
bên c nh đó nó cũng mang y u t ngh lu n và c y u t thông tin đâyạ ế ố ị ậ ả ế ố ở
cũng đ c bi u hi n m t cách ch t ch .V i lo i hình nh sang tác vìượ ể ệ ộ ặ ẽ ớ ạ ả
m c đích đ u tiên là miêu t cái đ p trên m t bình di n nào c a đ iụ ầ ả ẹ ộ ệ ủ ố
t ng,ho c là cái đ p v hình th c,ho c khai thác giá tr nhân văn c a đ iượ ặ ẹ ề ứ ặ ị ủ ố
t ng,vì v y”ng i ngh sĩ” có quy n dàn d ng,bài trí đ t o ra m tượ ậ ườ ệ ề ự ể ạ ộ
m u hình nh mang tính khái quát tr u t ng.Xét v b n ch t”hình nhẫ ả ừ ượ ề ả ấ ả
sáng tác “không nh n m nh v thông tin, nh ng xem hình nh ng i ta l iấ ạ ề ư ả ườ ạ
có th d n d t đ n y u t ý t ng nào đó khá đ c đáo,ta b o hình nh đóể ẫ ắ ế ế ố ưở ộ ả ả
mang tính ngh lu n nh t đ nh;dù nó không bao hàm tính tài li u.Còn v iị ậ ấ ị ệ ớ
hình nh trên báo truy n hình,do tính m c đích c a s ph n ánh,nên haiả ề ụ ủ ự ả
y u t thông tin và ngh lu n luôn g n k t ch t ch ngay trong b n thanế ố ị ậ ắ ế ặ ẽ ả
s ki n,s v t,hi n t ng.ự ệ ự ậ ệ ượ
Y u t thông tin theo cách hi u ph thông và đ n gi n chính là sế ố ể ổ ơ ả ự
t ng h p các chi ti t c u thành đ i t ng,s ki n,s vi c có ch a đ ngổ ợ ế ấ ố ượ ự ệ ự ệ ứ ự
nh ng n i dung c n thông báo đén ng i đ c ng i xem.Nói cáchữ ộ ầ ườ ọ ườ
khác,y u t thông tin mang đ n cho công chúng và đ c gi nh ng thôngế ố ế ộ ả ữ
s ,s nh n bi t,nh ng c li u xác đ nhv cu c s ng con ng òi,số ự ậ ế ữ ứ ệ ị ề ộ ố ư ự
ki n,s vi c dang di n ra tr c s ch ng ki n c a ng i c m máy và nóệ ự ệ ễ ướ ự ứ ế ủ ườ ầ
đ c tái hi n b ng hình nh trong tác ph m.L ng thông tin trong hìnhượ ệ ằ ả ẩ ượ
nh đ c chuy n t i qua n i dunghình nh l n hình th c th hi n c aả ượ ể ả ộ ả ẫ ứ ể ệ ủ
nó;qua c ph n hình nh và ph n l i nói c a m t tác ph m.ả ầ ả ầ ờ ủ ộ ẩ
V i hình nh dù b t kì th lo i nào:Tin,phóng s ,t ng thu t,tàiớ ả ấ ể ạ ự ườ ậ
li u,th m chí c th lo i hình nh bình lu n thì y u t thông tin cũng làệ ậ ả ể ạ ả ậ ế ố
cáí có tr c;nó mang tính tr c ti pvà th hi n ngay t ng nh n th c thướ ự ế ể ệ ầ ậ ứ ứ
nh t.Xét trên m t khía c nh nào đó,nó đ c”bày ra”tr c m t đ cấ ộ ạ ượ ướ ắ ộ
gi thông qua các chi ti t đ c mô t trong hình nh và nh ng l i bìnhả ế ượ ả ả ữ ờ
lu n.ậ Đây là đi m m nh riêng bi t mà ch có hình nh m i có.Và,n u hàmể ạ ệ ỉ ả ớ ế
l ng thông tin y mang đ n cho ng i xem càng nhi u thông đi p,càngượ ấ ế ườ ề ệ
gi i đáp đ c nhi u câu h i c a đ c gi thì hình nh đó càng có giá tr .ả ượ ề ỏ ủ ộ ả ả ị
Nh ng thông tin trong hình nh và chú thích đ c tác gi ph n ánhữ ả ượ ả ả
m t cách trung th c khách quan,b n ch tth hi n đúng thao tác đ cộ ự ả ấ ể ệ ặ
tr ng,th i đi m đi n hình c a đ i t ng,s vi c,hi n th c.ư ờ ể ể ủ ố ượ ự ệ ệ ự
Vì thông tin là tính th nh t,cái có tr c nên hình nh không cóứ ấ ướ ả
thông tin không ph i là hình nh đúng nghĩa.Nh ng n u ch thu n tuýả ả ư ế ỉ ầ
thông tin thôi thì ch a đ mà v n đ đ t ra đ ng sau hình nh đó là v nư ủ ấ ề ặ ằ ả ấ
đ chúng ta ph i quan tâm.ề ả Đó chính là thông tin mang tính đ nh h ng-ị ướ
thông tin mang tính l p lu n.ậ ậ
Y u t ngh lu n chính là”t ng nh n th c th hai”nh ng thông tinế ố ị ậ ầ ậ ứ ứ ữ
mang tính tri t lu n.ế ậ Đó là y u t lí tính nó ph n ánh “t duy chi u sâu”ế ố ả ư ề
c a ng i c m máy và tác ph m.ủ ườ ầ ẩ Đây là y u t mang màu s c duy lý.Nóế ố ắ
chính là k t qu c a quan đi m t t ng,là l p tr ng,thái đ c a ng iế ả ủ ể ư ưở ậ ườ ộ ủ ườ
phóng viên tr c các s ki n,s vi c,hi n t ng trong đ i s ng xã h i.ướ ự ệ ự ệ ệ ượ ờ ố ộ
Hình nh là hi n th c cu c s ng đ c miêu t thông qua m t látả ệ ự ộ ố ượ ả ộ
c t, nh ng cái quy t đ nh cho m t lát c t đó có ý nghĩa không ph i làlàắ ư ế ị ộ ắ ả
chi c máy mà là lý trí,tình c m,s lay đ ng tâm h nc a con ng i tr cế ả ự ộ ồ ủ ườ ướ
hi n th c đ c ph n ánh .ệ ự ượ ả
Y u t ngh lu n không ph i ch bi u hi n thông qua ngôn ngế ố ị ậ ả ỉ ể ệ ữ
vi t,l i bình trong tác ph m,mà thông qua c cách th c th hi n hìnhế ờ ẩ ả ứ ể ệ
nh;c u trúc c a n i dung thông tiíg l a ch n hình nh và vi c s d ngả ấ ủ ộ ự ự ọ ả ệ ử ụ
các y u t hình ho khác nh ;ế ố ạ ư ánh sang,máu s c,ắ đ ng nét,s t ngườ ự ươ
ph n…ả
Nh v y y u t ngh lu n m t m t mang đ ncho ng i xem sư ậ ế ố ị ậ ộ ặ ế ườ ự
nh n đ nh,thái đ c a h v s ki nhi n t ng bao hàm trong hìnhậ ị ộ ủ ọ ề ự ệ ệ ượ
nh.M t khácnó giúp ng i xemnh n bi t đ c thé g i quan,nhân sinhả ặ ườ ậ ế ượ ớ
quan c a ng i làm truy n hình.ủ ườ ề
Trong các tác phaamr truy n hình thì y u t thông tin và y u t nghề ế ố ế ố ị
lu n luôn th ng nh t bi n ch ng không tách r i.N u thi u v ng y u tậ ố ấ ệ ứ ờ ế ế ắ ế ố
thông tin nh đã nói trênthì hình nh s không còn nguyên giá tr c a nóư ở ả ẽ ị ủ
n a.Nh ng n u xem th ng y u t ngh lu n-y u t mang đ n choữ ư ế ườ ế ố ị ậ ế ố ế
ng i xem nh ng giá tr ti m n c a và chi u sâu t t ng c a tác ph m –ườ ữ ị ề ẩ ủ ề ư ở ủ ẩ
hình nh ch còn là nh ng lát căt t m th ngvà nó vô cùng t nh t s m bả ỉ ữ ầ ườ ẻ ạ ớ ị
lãng quên.Ng c l i,n u quá nh n m nh ho c ch chú trong y u t nghượ ạ ế ấ ạ ặ ỉ ế ố ị
lu n không xem xét đ n hàm l ng thông tin c n thi t,b c nh mangậ ế ượ ầ ế ứ ả
n ng tính áp đ t,dàn d ng theo ý t ng riêng ch c ch n nó s m t đi đặ ặ ự ưở ắ ắ ẽ ấ ộ
tin c y,tính thuy t ph c;không ph n ánh đúng h i th c a cu c s ng.ậ ế ụ ả ơ ở ủ ộ ố
Y u t thông tin,m c dích tr c nh t là trang b cho đ c gi m tế ố ụ ướ ấ ị ộ ả ộ
kh i l ng thông tin,tri th c,s nh n bi tnh t đ nh v đ i t ng số ượ ứ ự ậ ế ấ ị ề ố ượ ự
ki n.Còn y u tó ngh lu n chính làthông qua s nh n th c lý tính đ đ nhệ ế ị ậ ự ậ ứ ể ị
h ng t ng,ướ ưở đ nh h ng cách nhìn,cách nghĩ,cách hành đ ng đ i v i b nị ướ ộ ố ớ ạ
đ c;ho c làm chuy n đ i nh n th c cũ thành nh n th c m iđ y đ h n,ọ ặ ể ổ ậ ứ ậ ứ ớ ầ ủ ơ
đúng đ n h nv v n đ mà ph n ánh.ắ ơ ề ầ ề ả
Tóm l i có th kh ng đ nh:Th c ch t hình nh trong tác ph mạ ể ẳ ị ự ấ ả ẩ
truy n hình không là cái gì kh c mà là thông qua nh ng hình nh xácề ầ ữ ả
th c,ghi l i nh ng c nh tiêu bi u c a hi n th c cu c s ng,v i đ chínhự ạ ữ ả ể ủ ệ ự ộ ố ớ ộ
xác cao v m i ph ng di n,nó cung c p cho ng i xem m t l ngề ọ ươ ệ ấ ườ ộ ượ
thông tin,m t giá tr t t ng m t s nh n đ nh v m t s ki n.m t v nộ ị ư ưở ộ ự ậ ị ề ộ ự ệ ộ ấ
đ x y ra,c n đ c thông báo.ề ả ầ ượ
2.Hình nh có s tác đ ng t ng h gi a ngôn ng hình nhả ự ộ ươ ỗ ữ ữ ả
và phát thanh
V i báo in đ thông tin v m t con ng i,s ki n, hi nớ ể ề ộ ườ ự ệ ệ
t ng,ng i vi t th ng ph i mô t l i toàn b nh ng gì c n thông báoượ ườ ế ườ ả ả ạ ộ ữ ầ
thông qua các chi ti t đ c c u trúc trong bài vi t.Nh v y,dù bài báo vi tế ượ ấ ế ư ậ ế
có ng n đ n đâu,cô đ ng và h p d n đ n đâu đ c gi v i nh ng trình đắ ế ọ ấ ẫ ế ộ ả ớ ữ ộ
nh n th c khác nhau r t có th hình dung ra s vi c khác nhau.ậ ứ ấ ể ự ệ Đi u nàyề
th t d hi u b i ngôn ng văn t -ngôn ng vi t b n thân nó v n mangậ ễ ể ở ữ ự ữ ế ả ẫ
tính tr u t ng,bu c đ c gi ph i v a đ c v a liên t ng đ két n i cácừ ượ ộ ộ ả ả ừ ọ ừ ưở ể ố
m i liên h mà hi n th c c a bài báo ph n ánh.V i truy n hình thì hoànố ệ ệ ự ủ ả ớ ề
toàn khác.Ngôn ng trong tác ph m là ngôn ng hình nh.ữ ẩ ữ ả Đã là ngôn ngữ
hình nh thì ng i xem tin t ng hình nh c a tác ph m.S ti p nh nả ườ ưở ở ả ủ ẩ ự ế ậ
n i dung thông tin qua tác ph m ch y u ph n hình nh.Do v y ph nộ ẩ ủ ế ở ầ ả ậ ầ
hình nh đây ph i ph n ánh đúngcác th c tr ng c a hi n th c,các m iả ở ả ả ự ạ ủ ệ ự ố
liên h c a đ i t ng,s ki n thông qua nh ng lát c t tiêu bi u,chân th cệ ủ ố ượ ự ệ ữ ắ ể ự
sinh đ ng,di n ra trong kho ng th i gian không gian đ c xác đ nh.Nhộ ễ ả ờ ượ ị ờ
vào nh ng hình nh đómà ng i xem dù không tr c ti p ch ng ki n sữ ả ườ ự ế ứ ế ự
ki n,hi n t ng,v n d dàng nh n bi t đ cđ i t ng đang làm gì vàệ ệ ượ ẫ ễ ậ ế ượ ố ượ
làm nh th nào,ư ế đúng v i n i dung mà hình nh thông b ôtng tác ph m.ớ ộ ả ả ẩ
Tuy nhiên xét v m t c u trúc thông tin,m i tác ph m dù là hìnhề ặ ấ ỗ ẩ
nh đ c quay trong m t th i gian ng n hay dài thông th ng bao g mả ượ ộ ờ ắ ườ ồ
hai thành ph n;ầ đó là ph n hình nh và ph n phát thanh đ làm rõ h n choầ ả ầ ể ơ
ph n hình nh.Hình nh làm nhi m v cung c p thông tin chính,thông tinầ ả ả ệ ụ ấ
c b n còn phát thanh làm nhi m v g i tên con ng i,s ki n,s vi cơ ả ệ ụ ọ ườ ự ệ ự ệ
tránh hi u l m.M t khác nó b sung nh ng thông tin mà hình nh khôngể ầ ặ ổ ữ ả
th truy n đ t đ c .L i phát thanh còn có nhi m v gi i thích,bình lu nể ề ạ ượ ờ ệ ụ ả ậ
xây d ng m i liên h gi a hình nh và phát thanh cho ch t ch ,giúpự ố ệ ữ ả ặ ẽ
ng i xem hi u m t cách đúng nh t v hình nh.ườ ể ộ ấ ề ả
“Hình nh sáng t o” v i ch c năng c b n là th m m ,nên đ đ tả ạ ớ ứ ơ ả ẩ ỹ ể ạ
đ c m c đích “ng i đ o di n “có th dàn d ng, bài trí b ng nh ng thượ ụ ướ ạ ễ ể ự ằ ữ ủ
pháp riêng.H không nh t thi t ph i gi i thích tính đa nghĩa c a hình nhọ ấ ế ả ả ủ ả
b ng ngôn ng văn t hay ngôn ng phát thanh,ằ ữ ự ữ đi u này hoàn toàn phề ụ
thu c vào kh năng c m nh n cái đ p c a đ c gi .Nh ng v i nh truy nộ ả ả ậ ẹ ủ ộ ả ư ớ ả ề
hình thì ng c l i n u hình nh đ a lên mà không đúng thì không t oượ ạ ế ả ư ạ
đ c ni m tin cho ng i xem.ượ ề ườ
Nh v y có th nói v i đ c tr ng v n có,hình nh truy n hình baoư ậ ể ớ ặ ư ố ả ề
gi cũng có tác đ ng tr c ti p qua con m t ng i xem.Hình nh là m tờ ộ ự ế ắ ườ ả ộ
lo i thông tin đ c bi t,sinh đ ng,d hi u và gây n t ng m nh đói v iạ ặ ệ ộ ễ ể ấ ượ ạ ớ
đ c gi b i”trăm nghe không b ng m t th y”.Chính đ c đi m này là m tộ ả ở ằ ộ ấ ặ ể ộ
trong nh ng y u t làm tăng giá tr và m c đ tác đ ng c a hình nh đ iữ ế ố ị ứ ộ ộ ủ ả ố
v i công chúng.Và vì th nó làm quá trình thu nh n thông tin c a côngớ ế ậ ủ
chúng đ t hi u qu cao h n,có ni m tin h n.ạ ệ ả ơ ề ơ
3.Hình nh ph n ánh con ng i,s ki n,s vi c,hi n t ngả ả ườ ự ệ ự ệ ệ ượ
trong tr ng thái đ ngạ ộ .
Hành đ ng là trung tâm ph ng pháp lu n c a hình nh.N u tĩnh sộ ươ ậ ủ ả ế ẽ
làm thi u đ y đ y u t thông tin.Nh ng làm th nào đ hình nh quayế ầ ủ ế ố ư ế ể ả
đ c m t cách chân th c s ng đ ng nh t mang giá tr bi u c m nh t.ượ ộ ự ố ộ ấ ị ể ả ấ
Đi u này l i hoàn toàn ph thu c vào cách nhìn,cách th hi n c a ng iề ạ ụ ộ ể ệ ủ ườ
c m máy.B i thông th ng tr c khi b m máy quay thì ng i c m máyầ ở ườ ướ ấ ườ ầ
ph i đ ng não t duy đ n cao đ tr c hàng trăm hành nghìn c nh đ n iả ộ ư ế ộ ướ ả ể ố
l i v i nhau mà nh ng hình nh đó c l n l t xu t hi n.Th nh ng giáạ ớ ữ ả ứ ầ ượ ấ ệ ế ư
tr đích th c c a v n đ mà ng i c m máy quan tâm đôi khio l i ch di nị ự ủ ấ ề ườ ầ ạ ỉ ễ
ra trong kho nh kh c nh t đ nh;kho nh kh c mà b c l cái th n c a đóiả ắ ấ ị ả ắ ộ ộ ầ ủ
t ng,s ki n,hi n t ng.N u không quay đúng lúc đúng ch thì s mượ ự ệ ệ ượ ế ỗ ả
ph m thu đ c s ch là nh ng b c nh vô h n g ng ép và nh tẩ ượ ẽ ỉ ữ ứ ả ồ ượ ạ
nh o.Nh v y hình nh chính là m t tài li u s ng vè hi n th c.Nó tácẽ ư ậ ả ộ ệ ố ệ ự
đ ng r t m nh m và sâu s c đ n nh n th c lý trí và tình c m c a ng iộ ấ ạ ẽ ắ ế ậ ứ ả ủ ườ
xem.
Th c t đã cho th y có r t nhi u tác ph m mà hình nh đ c ghi l iự ế ấ ấ ề ẩ ả ượ ạ
trong m t th i gian ng n nh ng mang giá tr l n.Nói đ n hình nh s ngộ ờ ắ ư ị ớ ế ả ố
đ ng cũng chính là nói cái chuy n đ ng th c c a cu c s ng thành hìnhộ ể ộ ự ủ ộ ố
nh mang giá tr cao trên tác ph m.Thông qua nh ng hình nh đó đã giúpả ị ẩ ữ ả