Hoàn thiện pháp luật về chế độ tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp đối với người lao động tham gia Bảo hiểm xã hội

Bài viết giới thiệu về tầm quan trọng của lao động trong phát triển kinh tế - xã hội và những rủi ro tiềm ẩn trong quá trình làm việc, đặc biệt là tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp. Nó nhấn mạnh sự cần thiết của chính sách bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp (TNLĐ, BNN) như một phần thiết yếu của hệ thống an sinh xã hội tại Việt Nam. Bài viết cũng đề cập đến các quy định pháp luật hiện hành liên quan đến chế độ này, bao gồm định nghĩa về TNLĐ và BNN, các điều kiện để được hưởng bảo hiểm, cũng như các quyền lợi cơ bản mà người lao động được nhận.

Bài viết hướng đến các nhà nghiên cứu học thuật, nhà hoạch định chính sách, chuyên gia pháp luật, cơ quan bảo hiểm xã hội, người sử dụng lao động và người lao động quan tâm đến lĩnh vực an sinh xã hội, an toàn lao động và luật lao động tại Việt Nam.

Bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp (TNLĐ, BNN) là một chính sách an sinh xã hội bắt buộc, đóng vai trò then chốt trong việc bảo vệ quyền lợi và hỗ trợ người lao động khi đối mặt với rủi ro trong công việc. Chính sách này không chỉ là trách nhiệm của người sử dụng lao động mà còn là sự hỗ trợ thiết thực giúp người lao động ổn định cuộc sống. Hiện tại, chế độ TNLĐ, BNN được quy định bởi Luật An toàn vệ sinh lao động 2015 và Luật Bảo hiểm xã hội 2014, tạo nên một khung pháp lý tương đối hoàn chỉnh, và đã có những kết quả tích cực trong việc giải quyết chế độ cho hàng nghìn người lao động mỗi năm. Tuy nhiên, quá trình thực hiện chế độ này vẫn còn đối mặt với nhiều khó khăn và hạn chế đáng kể. Thực trạng cho thấy tình trạng nợ đọng và trốn đóng bảo hiểm xã hội, đặc biệt là ở các doanh nghiệp vừa và nhỏ, đang diễn ra phổ biến, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền lợi của người lao động và khả năng chi trả của quỹ bảo hiểm. Bên cạnh đó, việc thiếu khung pháp lý chuẩn mực, rõ ràng để xác định các trường hợp tai nạn lao động cụ thể (như tai nạn ngoài nơi làm việc, trên đường đi làm, hoặc trong các hoạt động đoàn thể) dẫn đến sự mập mờ, tranh cãi và chậm trễ trong quá trình xử lý. Ngoài ra, các bất cập về thời hạn điều tra tai nạn lao động và thiếu cơ chế ràng buộc trách nhiệm pháp lý đối với các cơ quan liên quan cũng là những vấn đề tồn tại, làm giảm hiệu quả quản lý và niềm tin của người lao động vào hệ thống. Để khắc phục những hạn chế này, bài viết đề xuất các giải pháp đồng bộ, bao gồm tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử phạt nghiêm minh các hành vi vi phạm, áp dụng các biện pháp cưỡng chế thu hồi nợ, đồng thời nâng cao nhận thức của người lao động và ứng dụng công nghệ số trong quản lý bảo hiểm. Ngoài ra, cần bổ sung và làm rõ các quy định pháp luật về xác định tai nạn lao động, đồng bộ hóa các văn bản pháp luật liên quan, và thiết lập cơ chế trách nhiệm rõ ràng hơn cho các đoàn điều tra. Việc hoàn thiện pháp luật và cơ chế thực hiện bảo hiểm TNLĐ, BNN là yêu cầu cấp thiết nhằm đảm bảo công bằng, minh bạch, bảo vệ tối đa quyền lợi người lao động, và góp phần xây dựng một hệ thống an sinh xã hội hiện đại, hiệu quả, bền vững.