SKKN năm học 2010-2011 GV: Lưu Quốc Hương - THPT Chuyên tỉnh Lào Cai
phÇn më ®Çu
I- Lý do chän ®Ò tμi:
NghÞ quyÕt héi nghÞ lÇn thø hai Ban chÊp hµnh Trung −¬ng §¶ng
kho¸ VIII ®· nhÊn m¹nh ®Õn viÖc “§æi míi m¹nh mÏ ph−¬ng ph¸p gi¸o dôc
- §µo t¹o, kh¾c phôc lèi truyÒn thô mét chiÒu, rÌn luyÖn thµnh nÕp t− duy
s¸ng t¹o cña ng−êi häc. Tõng b−íc ¸p dông c¸c ph−¬ng ph¸p tiªn tiÕn vµ
ph−¬ng tiÖn hiÖn ®¹i vµo qu¸ tr×nh d¹y häc…”.
Trong “LuËt gi¸o dôc” ®· nhÊn m¹nh tíi yªu cÇu vµ ®æi míi ph−¬ng
ph¸p gi¸o dôc lµ “Ph¶i ph¸t huy tÝnh tÝch cùc, tù gi¸c, chñ ®éng, t− duy
s¸ng t¹o cña häc sinh, båi d−ìng n¨ng lùc tù häc, lßng say mª häc tËp vµ ý
chÝ v−¬n lªn”.
Muèn ®¹t ®−îc hiÖu qu¶ gi¸o dôc cao nhÊt, viÖc gi¶ng d¹y v¨n häc
ph¶i tiÕn hµnh sao cho phï hîp víi ®Æc tr−ng cña bé m«n, võa mang b¶n
chÊt x· héi, v−µ lµ mét hiÖn t−îng thÈm mü, hiÖn t−îng nghÖ thuËt.
Lo¹i thÓ v¨n häc lµ mét vÊn ®Ò thuéc h×nh thøc nghÖ thuËt cña v¨n
häc, cã liªn quan kh¨ng khÝt ®Õn néi dung. Mçi t¸c phÈm v¨n häc ®Òu tån
t¹i d−íi h×nh thøc mét lo¹i thÓ nhÊt ®Þnh, ®ßi hái mét ph−¬ng ph¸p, mét
c¸ch thøc ph©n tÝch gi¶ng d¹y phï hîp víi nã. V× vËy, vÊn ®Ò lo¹i thÓ v¨n
häc trong thùc tÕ gi¶ng d¹y ë tr−êng phæ th«ng ®Æt ra kh«ng nh÷ng nh− mét
vÊn ®Ò tri thøc mµ chñ yÕu cßn lµ vÊn ®Ò vÒ ph−¬ng ph¸p.
Trong thùc tiÔn s− ph¹m chØ ra r»ng viÖc d¹y häc v¨n ë nhµ tr−êng
ViÖt Nam chóng ta hiÖn nay ®· béc lé kh«ng Ýt nh÷ng h¹n chÕ vÒ nhiÒu
mÆt. Thùc tr¹ng c¸c giê d¹y v¨n hiÖn nay cßn ®¬n ®iÖu, tÎ nh¹t, khiÕn häc
sinh kh«ng høng thó häc v¨n dÉn ®Õn chÊt l−îng c¸c giê häc v¨n ngµy cµng
gi¶m sót. C¸c t¸c phÈm v¨n häc thùc sù cã gi¸ trÞ ch−a cã ®−îc chç ®øng
xøng ®¸ng trong lßng nh÷ng ng−êi yªu v¨n ch−¬ng.
Mét trong nh÷ng nguyªn nh©n quan träng dÉn tíi thùc tr¹ng trªn lµ
khi ph©n tÝch t¸c phÈm v¨n häc chóng ta kh«ng x¸c ®Þnh ®óng “chÊt cña
- 1 -
lo¹i” trong thÓ. V× vËy, khi khai th¸c t¸c phÈm v¨n häc kh«ng nh÷ng kh«ng
lµm cho t¸c phÈm trë nªn sèng ®éng, giµu søc gîi mµ tr¸i l¹i lµm cho t¸c
phÈm kh« khan, t¸c phÈm chÕt cøng
T¸c gia Nam Cao trong nÒn v¨n häc ViÖt Nam hiÖn ®¹i vµ trong nhµ
tr−êng phæ th«ng. ¤ng lµ mét nhµ v¨n lín. C¸c t¸c phÈm cña Nam Cao ®·
thÓ hiÖn mét chñ nghÜa nh©n v¨n cao c¶, mét phong c¸ch nghÖ thuËt ®a
d¹ng, phong phó.
Víi t¸c phÈm “ChÝ PhÌo” trong ch−¬ng tr×nh THPT, ®©y lµ mét
truyÖn ng¾n hay. Nh−ng khi gi¶ng d¹y, phÇn lín gi¸o viªn chØ ®i s©u khai
th¸c, kh¸m ph¸ gi¸ trÞ hiÖn thùc chung nhÊt mµ ch−a chó ý ®Õn chiÒu s©u
kÞch tÝnh hiÖn thùc cña t¸c phÈm, ch−a khai th¸c ®−îc chiÒu s©u t− t−ëng
t¸c phÈm, gi¸ trÞ nghÖ thuËt rÊt riªng cña truyÖn.
Yªu cÇu cã tÝnh cÊp thiÕt hiÖn nay lµ ph¶i x¸c ®Þnh ®óng “chÊt cña
lo¹i” trong thÓ khi ph©n tÝch t¸c phÈm v¨n ch−¬ng. Bëi “Gi¶ng d¹y t¸c
phÈm v¨n ch−¬ng theo lo¹i thÓ chÝnh lµ mét ph−¬ng diÖn lín cña viÖc gi¶ng
d¹y t¸c phÈm v¨n häc trong sù thèng nhÊt gi÷a h×nh thøc vµ néi dung, mét
sù gi¶ng d¹y ®i ®óng víi quy luËt vµ b¶n chÊt cña v¨n häc, ®ång thêi b¶o
®¶m hiÖu qu¶ gi¸o dôc cao nhÊt” .
XuÊt ph¸t tõ nh÷ng lý do trªn chóng t«i quyÕt ®Þnh chän ®Ò tµi
“H−íng d¹y häc truyÖn ng¾n “ChÝ PhÌo” cña Nam Cao ë nhμ tr−êng
THPT theo ®Æc tr−ng lo¹i thÓ”. Hy väng r»ng tõ viÖc øng dông lý luËn hiÖn
®¹i trong thùc tiÔn gi¶ng d¹y t¸c phÈm “ChÝ PhÌo” cña Nam Cao ®¹t kÕt qu¶
tèt, gãp phÇn n©ng cao chÊt l−îng vµ hiÖu qu¶ d¹y häc t¸c phÈm v¨n ch−¬ng
trong nhµ tr−êng phæ th«ng. Mong muèn cña chóng t«i muèn t×m ra ph−¬ng
ph¸p, biÖn ph¸p d¹y häc thÝch hîp trong “ChÝ PhÌo” nãi riªng, tõ ®ã ¸p dông
vµo d¹y häc c¸c thÓ lo¹i truyÖn ng¾n kh¸c trong nhµ tr−êng phæ th«ng.
II. LÞch sö nghiªn cøu vÊn ®Ò:
Nam Cao xuÊt hiÖn trong ch−¬ng tr×nh phæ th«ng víi t− c¸ch lµ t¸c
gia, ®−îc kh¼ng ®Þnh lµ mét trong sè Ýt nh÷ng g−¬ng mÆt næi bËt cña v¨n
- 2 -
xu«i hiÖn ®¹i, lµ c©y bót tiªu biÓu nhÊt, xuÊt s¾c nhÊt cña giai ®o¹n v¨n häc
hiÖn thùc phª ph¸n ViÖt Nam (1930-1945). NhiÒu t¸c phÈm cña Nam Cao
®· ®¹t tíi “mÉu mùc”, “cæ ®iÓn” cho thÓ lo¹i truyÖn ng¾n còng nh− truyÖn
dµi. Do vËy, Nam Cao vµ c¸c t¸c phÈm cña «ng lu«n lµ mèi quan t©m tr¨n
trë cña nhiÒu gi¸o viªn d¹y v¨n vµ cña häc sinh.
VÒ tµi liÖu h−íng dÉn gi¶ng d¹y vµ häc tËp: Bªn c¹nh c¸c s¸ch gi¸o
khoa, s¸ch gi¸o viªn vµ s¸ch tham kh¶o còng cã mét sè cuèn s¸ch tham
kh¶o vµ h−íng dÉn cña mét sè nhµ ph−¬ng ph¸p nh−: Cuèn “Nam Cao –
mét ®êi v¨n” cña Lª TiÕn Dòng (Héi nghiªn cøu vµ gi¶ng d¹y v¨n häc TP.
HCM ph¸t hµnh n¨m 2001); “Ph©n tÝch t¸c phÈm Nam Cao trong nhµ
tr−êng” cña NguyÔn V¨n Tïng (NXBGD, H, 1997) “Nhµ v¨n vµ t¸c phÈm
trong nhµ tr−êng – Nam Cao” V¨n Gi¸ tuyÓn chän vµ biªn so¹n (NXBGD,
H, 1999); “Ph−¬ng ph¸p gi¶ng d¹y t¸c phÈm v¨n ch−¬ng theo lo¹i thÓ”
NguyÔn ViÕt Ch÷ (NXB §HSP 2002); … Cã thÓ nãi ®©y lµ nh÷ng tµi liÖu
bæ Ých vµ thiÕt thùc cho c«ng viÖc gi¶ng d¹y vµ häc tËp vÒ c¸c t¸c phÈm cña
Nam Cao trong nhµ tr−êng phæ th«ng.
Nghiªn cøu, kh¸m ph¸ nh÷ng t¸c phÈm cña Nam Cao. PGS – TS
NguyÔn ThÞ Thanh H−¬ng cã bµi “Nh÷ng t¸c ®éng thÈm mÜ tiÒm tµng trong
t¸c phÈm cña Nam Cao” ®· ®Ò cËp tíi nh÷ng t¸c ®éng thÈm mü rÊt quan
träng trong c¸c s¸ng t¸c cña Nam Cao: “C¸ch thÓ hiÖn thùc tiÔn rÊt míi cña
Nam Cao tr−íc hÕt lµ do kÕt qu¶ cña sù nhËn thøc vÒ x· héi, vÒ ®iÒu kiÖn
sèng cña quÇn chóng nh©n d©n… Kh¶ n¨ng t¸c ®éng tiÕp theo cßn thÓ hiÖn
ë chç «ng ®· gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò vÒ sè phËn con ng−êi, quyÒn sèng,
quyÒn lµm ng−êi, kh¸t väng ®êi th−êng, quan ®iÓm nghÖ thuËt s©u s¾c…
Mét kh¶ n¨ng t¸c ®éng thÈm mü n÷a lµ c¸ch x©y dùng nh©n vËt cña «ng.
Nh©n vËt cña Nam Cao thËt cô thÓ, sinh ®éng, ®a d¹ng, cã c¸ tÝnh ®éc ®¸o
vµ rÊt “l¹”. Nh©n vËt ChÝ PhÌo trong truyÖn ng¾n cïng tªn lµ mét vÝ dô cã
tÝnh chÊt ®iÓn h×nh…”. Bªn c¹nh ®ã, t¸c gi¶ bµi viÕt cßn nhÊn m¹nh: “D¹y
t¸c phÈm cña Nam Cao ë phæ th«ng lµ ph¶i gióp häc sinh lÜnh héi ®−îc gi¸
- 3 -
trÞ nh©n v¨n, nh©n b¶n, chñ nghÜa nh©n ®¹o vµ nh÷ng t¸c ®éng gi¸o dôc
thÈm mü trong t¸c phÈm. Trªn c¬ së ®ã, häc sinh sÏ nh×n l¹i qu¸ khø, hiÓu
hiÖn t¹i, x©y dùng mét x· héi tèt ®Ñp h¬n.
§Ó d¹y häc truyÖn ng¾n “ChÝ PhÌo” trong ch−¬ng tr×nh THPT ®óng
h−íng vµ khoa häc th× tÊt yÕu cÇn ph¶i t×m ra c¸c ph−¬ng ph¸p, biÖn ph¸p
thÝch hîp ®Ó d¹y häc truyÖn ng¾n thùc sù ®óng lµ mét truyÖn ng¾n giµu
kÞch tÝnh. Vµ ®ã lµ mét viÖc lµm hÕt søc cÇn thiÕt cã ý nghÜa lín nh»m n©ng
cao chÊt l−îng d¹y häc truyÖn ng¾n nãi riªng vµ d¹y häc v¨n nãi chung ë
nhµ tr−êng phæ th«ng hiÖn nay.
III. NhiÖm vô nghiªn cøu:
NhiÖm vô nghiªn cøu cña ®Ò tµi lµ t×m ra h−íng d¹y häc truyÖn ng¾n
“ChÝ PhÌo” theo ®Æc tr−ng thi ph¸p lo¹i thÓ, nh»m n©ng cao chÊt l−îng vµ
hiÖu qu¶ cña viÖc d¹y häc truyÖn ng¾n nµy trong ch−¬ng tr×nh THPT. §Ò tµi
gi¶i quyÕt c¸c nhiÖm vô sau:
Nghiªn cøu thi ph¸p t− t−ëng cña Nam Cao trong truyÖn ng¾n “ChÝ
PhÌo” theo h−íng t×nh huèng kÞch tÝnh cña truyÖn ng¾n giµu gi¸ trÞ hiÖn thùc.
Qua ®ã kh¸m ph¸ gi¸ trÞ hiÖn thùc, chiÒu s©u nghÖ thuËt, t− t−ëng cña t¸c phÈm.
Kh¶o nghiÖm thùc tr¹ng d¹y vµ häc t¸c phÈm “ChÝ PhÌo” hiÖn nay
trong nhµ tr−êng THPT.
ThiÕt kÕ gi¸o ¸n gi¶ng d¹y t¸c phÈm ChÝ PhÌo theo h−íng lµ mét
truyÖn ng¾n tù sù nhiÒu kÞch tÝnh giµu gi¸ trÞ hiÖn thùc ,®Ò xuÊt mét sè biÖn
ph¸p nh»m n©ng cao chÊt l−îng vµ hiÖu qu¶ cña viÖc d¹y häc t¸c phÈm ChÝ
PhÌo trong ch−¬ng tr×nh THPT.
VI. Môc ®Ých nghiªn cøu:
Môc ®Ých nghiªn cøu cña ®Ò tµi nµy lµ t×m ra nh÷ng ph−¬ng ph¸p vµ
biÖn ph¸p tèi −u nhÊt gãp phÇn n©ng cao chÊt l−îng, hiÖu qu¶ cña viÖc d¹y
– häc t¸c phÈm ChÝ PhÌo ë nhµ tr−êng THPT. Tõ ®ã ¸p dông vµo viÖc d¹y –
häc c¸c t¸c phÈm hiÖn thùc nhiÒu kÞch tÝnh kh¸c trong ch−¬ng tr×nh THPT.
VII. §ãng gãp cña s¸ng kiÕn:
- 4 -
Tõ viÖc t×m ra nh÷ng ph−¬ng ph¸p, biÖn ph¸p thÝch hîp ®Ó d¹y häc
truyÖn ng¾n “ChÝ PhÌo” thµnh c«ng. §Ò tµi cßn më ra nh÷ng h−íng tiÕp
cËn, nh÷ng biÖn ph¸p cã tÝnh kh¶ thi trong viÖc vËn dông vµo d¹y häc c¸c
truyÖn ng¾n hiÖn thùc nhiÒu kÞch tÝnh cña Nam Cao ë nhµ tr−êng THPT nãi
riªng vµ c¸c truyÖn ng¾n hiÖn thùc cña c¸c t¸c gi¶ kh¸c trong ch−¬ng tr×nh
THPT.
VIII: giíi h¹n cña ®Ò tμi:
ë ®Ò tµi nµy chØ tËp trung nghiªn cøu vµo viÖc x¸c ®Þnh ®Æc tr−ng lo¹i
thÓ truyÖn ng¾n “ChÝ PhÌo” mµ cô thÓ lµ chÊt tù sù giµu kÞch tÝnh trong
truyÖn ®Ó ®i tíi c¸ch tiÕp cËn, gi¶ng d¹y ®óng h−íng vµ ®¹t hiÖu qu¶. Qua
®ã, vËn dông c¸c ph−¬ng ph¸p, biÖn ph¸p phï hîp trong viÖc d¹y häc t¸c
phÈm ChÝ PhÌo cña Nam Cao ë nhµ tr−êng THPT.
néi dung
Ch−¬ng I - Cë së lÝ luËn
I. X¸c ®Þnh lo¹i thÓ v¨n häc lμ vÊn ®Ò mÊu chèt khi d¹y
häc t¸c phÈm v¨n ch−¬ng.
1. ThÓ lo¹i t¸c phÈm v¨n ch−¬ng.
§Ó viÖc tiÕp nhËn ®óng h−íng, chÝnh x¸c vµ gi¶ng d¹y ®¹t hiÖu qu¶
mét t¸c phÈm v¨n ch−¬ng th× sù hiÓu biÕt nh÷ng kiÕn thøc vÒ lo¹i thÓ lµ rÊt
cÇn thiÕt. Bëi lÏ, cã nh÷ng hiÓu biÕt kiÕn thøc ®óng vÒ lo¹i thÓ chóng ta míi
cã nh÷ng c¨n cø ®Ó x¸c ®Þnh ®−îc nh÷ng tÝnh chÊt cña lo¹i ë trong mét thÓ
nhÊt ®Þnh nµo ®ã vµ khai th¸c “tróng” “®óng” träng t©m néi dung t¸c phÈm
vµ t− t−ëng cña nhµ v¨n göi g¾m ë trong t¸c phÈm ®ã.
Kh¸c víi t¸c phÈm tr÷ t×nh, t¸c phÈm tù sù ®−îc t¸i hiÖn qua nh÷ng
c¶m xóc, t©m tr¹ng, ý nghÜ cña con ng−êi, ®−îc thÓ hiÖn trùc tiÕp qua
nh÷ng lêi lÏ béc b¹ch, thæ lé, t¸c phÈm tù sù ph¶n ¸nh ®êi sèng trong tÝnh
kh¸ch quan cña nã, qua con ng−êi, hµnh vi, sù kiÖn ®−îc kÓ l¹i bëi mét
ng−êi kÓ chuyÖn nµo ®ã. §óng nh− Arixtot nhËn xÐt: “ThÕ giíi cña t¸c
phÈm tù sù lµ thÕ giíi tån t¹i bªn ngoµi ng−êi trÇn thuËt. Ng−êi trÇn thuËt
- 5 -
