http://vietjack.com/unix/index.jsp Copyright © vietjack.com
http://vietjack.com/ Trang chia sẻ các bài học online miễn phí Page 1
Bài hướng dẫn về Unix/Linux
Unix là một hệ điều hành máy tính mà có khả năng thực hiện nhiều hoạt động bởi nhiều người
trong cùng một thời gian.
Unix được ra đời năm 1969 bởi Ken Thompson và Dennis Ritche tại phòng thí nghiệm AT&T Bell
Labs. Phần hướng dẫn này cung cấp các kiến thức về Unix.
Loạt bài hướng dẫn của chúng tôi dựa trên nguồn tài liệu của: Tutorialspoint
Đối với độc giả
Phần hướng dẫn này được chuẩn bị cho người mới bắt đầu học về Unix, từ đó giúp họ hiểu được
các kiến thức cơ bản về các lệnh, Shell Scripts và các tiện ích khác của Unix.
Điều kiện tiền đề
Chúng tôi giả sử rằng bạn có một chút kiến thức về Hệ điều hành và các chức năng của nó. Một
kiến thức cơ bản về các khái niệm máy tính sẽ cũng giúp bạn trong việc hiểu các bài thực hành đa
dạng trong phần hướng dẫn này.
Tổng quan về Unix/Linux
Unix/Linux là gì?
Hệ điều hành Unix là tập hợp các chương trình mà thực hiện vai trò như một đường link giữa máy
tính và người sử dụng.
Các chương trình máy tính phân cấp các nguồn hệ thống và phối hợp tất cả các phần bên trong
của máy tính được gọi là Hệ điều hành hoặc kernel (hạt nhân).
Những người sử dụng giao tiếp với kernel thông qua một chương trình mà được biết như là shell.
Shell là một bộ biên dịch dòng lệnh, nó biên dịch các lệnh được nhập bởi người sử dụng và
chuyển đổi chúng thành một ngôn ngữ mà kernel có thể hiểu.
Unix/Linux được phát triển lần đầu tiên bởi một nhóm các nhân viên AT&T tại phòng thí
nghiệm Bell Labs, gồm có Ken Thompson, Dennis Ritchie, Douglas Mclloy và Joe
Ossanna.
http://vietjack.com/unix/index.jsp Copyright © vietjack.com
http://vietjack.com/ Trang chia sẻ các bài học online miễn phí Page 2
Có rất nhiều phiên bản Unix khác nhau trên thị trường. Solaris Unix, AIX, HP Unix và BSD
là một số ví dụ. Linux cũng là một phiên bản của Unix mà là miễn phí.
Nhiều người có thể sử dụng một máy tính Unix cùng một lúc; vì thế Unix được gọi là hệ
thống đa người dùng.
Một người sử dụng có thể chạy nhiều chương trình cùng một lúc; vì thế Unix được gọi là đa
nhiệm.
Cấu trúc Unix/Linux:
Sơ đồ dưới là cấu trúc của một hệ thống Unix:
Khái niệm chính mà được thống nhất trong tất cả các phiên bản Unix gồm 4 cơ sở sau:
Kernel: Kernel là trái tim của hệ điều hành. Nó tương tác với phần cứng và hầu hết nhiệm
vụ như quản lý bộ nhớ, quản lý file, lên chương trình nhiệm vụ.
Shell: Shell là một tiện ích mà xử lý các yêu cầu của bạn. Khi bạn gõ một lệnh tại terminal
của bạn, shell phiên dịch lệnh đó và gọi chương trình mà bạn muốn. Shell sử dụng cú pháp
http://vietjack.com/unix/index.jsp Copyright © vietjack.com
http://vietjack.com/ Trang chia sẻ các bài học online miễn phí Page 3
chuẩn cho tất cả các lệnh. C Shell, Bourne Shell và Korn Shell là những shell được biết đến
nhiều nhất và có sẵn trong hầu hết các phiên bản Unix.
Các lệnh và các tiện ích: Có rất nhiều lệnh và tiện ích mà bạn có thể sử dụng trong công
việc hàng ngày. cp, mv, cat và grep … là một số ví dụ của lệnh và tiện ích. Có trên 250
lệnh tiêu chuẩn cộng với một số lệnh khác được cung cấp bởi phần mềm thứ 3. Tất cả các
lệnh này đi cùng với các tùy chọn (chức năng) của nó.
Files và thư mục: Tất cả dữ liệu trong Unix được tổ chức trong các file. Tất cả các file
được tổ chức vào trong các thư mục. Những thư mục này được tổ chức trong một cấu trúc
dạng cây được gọi như là hệ thống file.
Khởi động hệ thống trong Unix/Linux
Nếu bạn có một máy tính mà đã cài đặt hệ điều hành Unix trên đó, thì sau đó đơn giản bạn chỉ cần
bật để khởi động hệ thống.
Ngay sau khi bạn bật hệ thống, hệ thống bắt đầu khởi động và cuối cùng nó nhắc bạn đăng nhập
vào trong hệ thống, mà hành động đăng nhập này được sử dụng cho các hoạt động thường ngày.
Đăng nhập Unix/Linux
Khi bạn lần đầu kết nối với một hệ thống Unix, bạn thường nhìn thấy một dòng nhắc như sau:
login:
Đăng nhập hệ thống Unix/Linux:
1. Chuẩn bị sẵn sàng ID sử dụng và mật khẩu. Liên hệ với người quản lý nếu bạn chưa có nó.
2. Nhập ID tại dòng nhắc đăng nhập, sau đó nhấn Enter. ID của bạn là phân biệt chữ hoa-
thường, vì thế chắc chắn rằng bạn đã nhập chính xác như người quản lý đã chỉ dẫn.
3. Nhập mật khẩu vào ô mật khẩu và nhấn Enter. Mật khẩu của bạn cũng phân biệt kiểu chữ.
4. Nếu bạn cung cấp ID và mật khẩu chính xác thì sau đó bạn sẽ được cho phép để vào hệ
thống. Bạn đọc qua thông tin và các thông báo mà hiện trên màn hình như hình dưới đây:
login : amrood
amrood's password:
Last login: Sun Jun 14 09:32:32 2009 from 62.61.164.73
http://vietjack.com/unix/index.jsp Copyright © vietjack.com
http://vietjack.com/ Trang chia sẻ các bài học online miễn phí Page 4
$
Bạn sẽ được cung cấp với một lệnh nhắc (đôi khi được gọi là lệnh $) mà tại đó bạn sẽ nhập tất cả
các lệnh của bạn. Ví dụ để kiểm tra lịch, bạn cần nhập lệnh cal như sau:
$ cal
June 2009
Su Mo Tu We Th Fr Sa
1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30
$
Thay đổi mật khẩu trong Unix/Linux
Tất cả các hệ điều hành Unix đều yêu cầu mật khẩu để đảm bảo cho các dữ liệu và file của bạn và
cũng đảm bảo an toàn cho chính hệ thống chống lại sự thâm nhập của hacker hoặc cracker. Dưới
đây là các bước để thay đổi mật khẩu:
1. Để bắt đầu, soạn passwd tại dòng nhắc lệnh như hình dưới.
2. Nhập mật khẩu cũ
3. Nhập mật khẩu mới mà bạn muốn đổi. Luôn luôn giữ cho mật khẩu càng phức tạp càng tốt
để mà không ai có thể đoán được nó. Nhưng chắc chắn rằng bạn nhớ nó.
4. Bạn cần xác nhận lại mật khẩu bằng cách nhập nó thêm lần nữa
$ passwd
Changing password for amrood
(current) Unix password:******
New UNIX password:*******
Retype new UNIX password:*******
passwd: all authentication tokens updated successfully
http://vietjack.com/unix/index.jsp Copyright © vietjack.com
http://vietjack.com/ Trang chia sẻ các bài học online miễn phí Page 5
$
Ghi chú: Tôi đã đặt dấu * vào vị trí chỉ cho bạn địa điểm bạn cần nhập mật khẩu cũ và mới. Ngoài
ra tại hệ thống của bạn, nó sẽ không hiển thị bất cứ ký tự nào khi bạn gõ mật khẩu vào.
Liệt kê thư mục và file trong Unix/Linux:
Tất cả dữ liệu trong Unix được tổ chức vào trong các file. Tất cả các file được tổ chức vào trong
các thư mục. Những thư mục này được tổ chức vào trong một cấu trúc cây được gọi là hệ thống
file.
Bạn có thể sử dụng lệnh ls để liệt kê tất cả các file hoặc thư mục có trong một thư mục. Dưới đây
là ví dụ về cách sử dụng lệnh ls với tùy chọn -l.
$ ls -l
total 19621
drwxrwxr-x 2 amrood amrood 4096 Dec 25 09:59 uml
-rw-rw-r-- 1 amrood amrood 5341 Dec 25 08:38 uml.jpg
drwxr-xr-x 2 amrood amrood 4096 Feb 15 2006 univ
drwxr-xr-x 2 root root 4096 Dec 9 2007 urlspedia
-rw-r--r-- 1 root root 276480 Dec 9 2007 urlspedia.tar
drwxr-xr-x 8 root root 4096 Nov 25 2007 usr
-rwxr-xr-x 1 root root 3192 Nov 25 2007 webthumb.php
-rw-rw-r-- 1 amrood amrood 20480 Nov 25 2007 webthumb.tar
-rw-rw-r-- 1 amrood amrood 5654 Aug 9 2007 yourfile.mid
-rw-rw-r-- 1 amrood amrood 166255 Aug 9 2007 yourfile.swf
$
Ở đây phần nhập bắt đầu với d…… biểu diễn các thư mục. Ví dụ như uml, univ và urlspedia là các
thư mục và phần còn lại là file.
Bạn là ai trong Unix/Linux?
Trong khi bạn đăng nhập vào hệ thống, bạn có thể sẵn lòng để biết : Who am I?
Cách đơn giản nhất là tìm kiếm “bạn là ai” là nhập lệnh whoami :