1
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
KHOA TRIẾT HỌC
------------
TRẦN THỊ HỒNG NHUNG
MỐI QUAN HỆ GIỮA PHẬT GIÁO VỚI
TÍN NGƯỠNG THỜ MẪU CỦA NGƯỜI VIỆT
Ở ĐỒNG BẰNG BẮC BỘ
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
NGÀNH : TRIẾT HỌC
KHÓA : 60 (2015 - 2019)
HỆ : CHÍNH QUY
GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN: PGS. TS ĐẶNG THỊ LAN
Hà Nội - 2019
2
LỜI CẢM ƠN
Đề tài “Mối quan hệ giữa Phật giáo với tín ngưỡng thờ Mẫu của
người Việt vùng đồng bằng Bắc Bộ” là nội dung nghiên cứu và làm khóa
luận tốt nghiệp của tôi tại khoa Triết học - trường Đại học Khoa học Xã
hội và Nhân văn.
Để hoàn thành quá trình nghiên cứu và hoàn thiện khóa luận này, lời
đầu tiên tôi xin chân thành cảm ơn sâu sắc đến cô PGS.TS Đặng Thị Lan
thuộc Khoa Triết học – Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn. Cô
đã trực tiếp chỉ bảo và hướng dẫn tôi trong suốt quá trình nghiên cứu để tôi
hoàn thiện khóa luận này. Ngoài ra, tôi xin chân thành cảm ơn các Thầy, Cô
trong khoa Triết học và các Thầy, Cô trường Đại học Khoa học Xã hội và
Nhân văn đã tận tình truyền đạt kiến thức bổ ích, kinh nghiệm sống trong suốt
những năm em học tập.
Mặc dù đã có nhiều cố gắng để thực hiện đề tài một cách hoàn chỉnh
nhất. Nhưng do hạn chế về kiến thức và quá trình nghiên cứu nên không
tránh khỏi những thiếu sót nhất định mà bản thân chưa thấy được. Tôi rất
mong nhận được sự đóng góp của các Thầy, Cô để bài khóa luận được hoàn
chỉnh hơn.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, ngày 28 tháng 4 năm 2019
Sinh viên
Trần Thị Hồng Nhung
3
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan khóa luận này là kết quả nghiên cứu của riêng tôi
dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Đặng Thị Lan. Các kết quả nghiên cứu trong
khóa luận này hoàn toàn trung thực, đảm bảo tính khách quan. Các tài liệu
tham khảo có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng. Tôi xin chịu trách nhiệm về khóa
luận của mình.
Hà Nội, ngày 28 tháng 4 năm 2019
Sinh viên
Trần Thị Hồng Nhung
4
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ............................................................................................................ 1
CHƯƠNG I. KHÁI LƯỢC VỀ PHẬT GIÁO VÀ TÍN NGƯỠNG THỜ MẪU
CỦA NGƯỜI VIỆT Ở VÙNG ĐỒNG BẰNG BẮC BỘ .................................. 8
1.1. Qúa trình du nhập và phát triển Phật giáo ở Việt Nam............................ 8
1.1.1. Sự ra đời và phát triển Phật giáo ở Việt Nam .................................... 8
1.1.2. Giáo lý cơ bản của Phật giáo ........................................................... 13
1.1.3. Đặc trưng của Phật giáo Việt Nam .................................................. 15
1.1.4. Vai trò của phật giáo trong đời sống xã hội Việt Nam .................... 18
1.2. Khái quát về tín ngưỡng thờ Mẫu ở Đồng bằng Bắc bộ ........................ 21
1.2.1. Cơ sở hình thành tín ngưỡng thờ Mẫu ở Đồng bằng Bắc Bộ .......... 21
1.2.2. Đặc trưng của tín ngưỡng thờ Mẫu .................................................. 24
1.2.3. Nghi lễ, tổ chức, nơi thờ cúng của tín ngưỡng thờ Mẫu .................. 26
1.2.4. Vai trò của tín ngưỡng thờ Mẫu ...................................................... 30
CHƯƠNG II. MỘT SỐ BIỂU HIỆN CƠ BẢN CỦA MỐI QUAN HỆ GIỮA
PHẬT GIÁO VỚI TÍN NGƯỠNG THỜ MẪU CỦA NGƯỜI VIỆT Ở ĐỒNG
BẰNG BẮC BỘ ............................................................................................... 34
2.1 Cơ sở cho mối quan hệ giữa Phật giáo với tín ngưỡng thờ Mẫu của
người Việt ở đồng bằng Bắc Bộ ................................................................... 34
2.1.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế và cơ sở tâm lý cho mối quan hệ giữa
Phật giáo và tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt ...................................... 34
2.1.2 Cơ sở triết lý của Phật giáo và tín ngưỡng thờ Mẫu ......................... 36
2.2 Mối quan hệ giữa Phật giáo thời kỳ du nhập với tín ngưỡng thờ Mẫu của
người Việt ở đồng bằng Bắc bộ .................................................................... 37
2.2.1 Mối quan hệ giữa Phật giáo thời kỳ du nhập với tín ngưỡng thờ
Mẫu của người Việt vùng đồng bằng Bắc Bộ thông qua tục thờ Nữ thần 37
2.2.2 Mối quan hệ giữa Phật giáo với tín ngưỡng thờ Mẫu ở đồng bằng
Bắc bộ thể hiện thông qua việc thực hành tín ngưỡng Tam phủ. ............. 43
5
2.3 Mối quan hệ giữa tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt vùng đồng bằng
Bắc Bộ với quá trình phát triển của Phật giáo .............................................. 49
2.3.1 Mối quan hệ giữa tín ngưỡng thờ Mẫu với quá trình phát triển của
Phật giáo Việt Nam thể hiện qua không gian thờ cúng. ........................... 49
2.3.2 Mối quan hệ giữa tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt ở đồng bằng
Bắc Bộ với quá trình phát triển của Phật giáo được thể hiện qua thực hành
nghi lễ thờ cúng .......................................................................................... 52
2.4 Giá trị của mối quan hệ giữa Phật giáo với tín ngưỡng thờ Mẫu của
người Việt ở đồng bằng Bắc Bộ ................................................................... 56
KẾT LUẬN ...................................................................................................... 62
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. ........................................................ 64
PHỤ LỤC ẢNH