BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP. HỒ CHÍ MINH
KHOA HÓA HỌC
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
Giáo viên hướng dẫn: Th.S Nguyễn Ngọc Hưng
Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thành Lộc
Lớp: Hóa 4C
Thành phố Hồ Chí Minh – tháng 5 năm 2013
XÁC ĐỊNH ĐỒNG THỜI
PARACETAMOL VÀ IBUPROFEN
TRONG CÁC DƯỢC PHẨM BẰNG
PHƯƠNG PHÁP SẮC KÝ LỎNG
HIỆU NĂNG CAO - HPLC
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .............................................................................................................. 2
Chương 1. TỔNG QUAN.................................................................................................... 3
1.1. Paracetamol ................................................................................................................. 3
1.1.1. Cấu tạo .............................................................................................................. 3
1.1.2. Tính chất vật lý và hóa học ........................................................................................ 3
1.1.3. Dược tính .............................................................................................................. 3
1.2. Ibuprofen .................................................................................................................. 3
1.2.1. Cấu tạo .............................................................................................................. 3
1.2.2. Tính chất vật lý và hóa học ........................................................................................ 4
1.2.3. Dược tính .............................................................................................................. 4
1.3. Các loại dược phẩm chứa Paracetamol và Ibuprofen ................................................... 4
1.4. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước .................................................................. 4
1.4.1. Phân tích Paracetamol ............................................................................................... 4
1.4.2. Phân tích Ibuprofen ................................................................................................... 5
1.4.3. Phân tích đồng thời Paracetamol và Ibuprofen. ........................................................ 6
1.5. Cơ sở lý thuyết về phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao ........................................ 7
1.5.1. Khái niệm .............................................................................................................. 7
1.5.2. Nguyên tắc của các quá trình sắc ký ......................................................................... 7
1.5.3. Phân loại sắc ký hấp phụ ........................................................................................... 8
1.5.4. Các đại lượng đặc trưng của sắc ký đồ ...................................................................... 9
1.5.5. Hệ thống HPLC ....................................................................................................... 13
1.5.6. Phương pháp chọn điều kiện sắc ký ........................................................................ 16
1.5.7. Các bước tiến hành sắc ký ....................................................................................... 19
Chương 2. THỰC NGHIỆM ............................................................................................. 21
2.1. Hóa chất và dụng cụ ................................................................................................... 21
2.1.1. Hóa chất ............................................................................................................ 21
2.1.2. Dụng cụ - Thiết bị .................................................................................................... 22
2.2. Nội dung nghiên cứu .................................................................................................. 23
2.2.1. Khảo sát điều kiện tối ưu cho hệ thống sắc ký HPLC ............................................. 23
2.2.2. Xây dựng phương pháp định lượng hỗn hợp Paracetamol và Ibuprofen. ............... 26
2.2.3. Ứng dụng quy trình phân tích các mẫu dược phẩm ................................................ 27
2.2.4. Phương pháp xử lý và đánh giá kết quả .................................................................. 29
Trang 1
Chương 3. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN ......................................................................... 31
3.1. Khảo sát điều kiện phân tích sắc ký ........................................................................... 31
3.1.1. Chọn cột và thể tích vòng mẫu ................................................................................ 31
3.1.2. Đặt bước sóng cho detector ..................................................................................... 31
3.1.3.Khảo sát nồng độ acid phosphoric............................................................................ 33
3.1.4. Khảo sát thành phần pha động................................................................................. 35
3.1.5. Khảo sát tốc độ dòng ............................................................................................... 37
3.2. Xây dựng phương pháp định lượng ............................................................................ 39
3.2.1. Xác định LOD và LOQ của thiết bị......................................................................... 39
3.2.2. Khảo sát khoảng nồng độ tuyến tính ....................................................................... 39
3.2.3. Khảo sát độ lặp lại của phép đo ............................................................................... 42
3.3. Ứng dụng quy trình phân tích mẫu thật ...................................................................... 43
3.3.1. Quy trình chiết mẫu ................................................................................................. 43
3.3.2. Xác định hệ số thu hồi của phương pháp ................................................................ 44
3.3.3. Định lượng Paracetamol và Ibuprofen trong một số mẫu dược phẩm .................... 44
Chương 4. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT ............................................................................ 48
4.1. Kết luận ................................................................................................................ 48
4.2. Đề xuất ................................................................................................................ 49
TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................................................. 50
Trang 2
MỞ ĐẦU
Ngày nay với tốc độ phát triển nhanh chóng của khoa học kỹ thuật, công nghệ bào
chế thuốc cũng không ngừng có những bước đột phá mới cả về số lượng cũng như chất
lượng. Cùng với xu thế hội nhập thế giới, ở Việt Nam các chế phẩm thuốc cơ bản chuyên
giảm đau, hạ sốt, kháng viêm… cũng được sản xuất rất đa dạng, thành phần không chỉ
chứa các dược chất có hoạt tính mà còn chứa nhiều loại tá dược nhằm tăng hiệu quả điều
trị. Dược phẩm là một loại hàng hóa đặc biệt nên khâu kiểm nghiệm chất lượng thuốc trở
nên hết sức quan trọng; điều này đem lại cho người bệnh hiệu quả và an toàn.
Trên thị trường hiện nay, các chế phẩm trong và ngoài nước có tác dụng điều trị
các bệnh thông thường như cảm cúm, nhức đầu, giảm đau, kháng viêm, hạ sốt… thường
có thành phần chính là Paracetamol, Ibuprofen và Caffein…. Vì thế nhu cầu phân tích
định tính cũng như định lượng các dược chất này rất được quan tâm. Ở Việt Nam, các
nhà phân tích đã nghiên cứu ứng dụng nhiều phương pháp phân tích hiện đại như trắc
quang, điện di mao quản, sắc ký lỏng, sắc ký khí… để xây dựng quy trình phân tích cho
mỗi loại dược phẩm khác nhau. Trên xu hướng đó, nhiều công trình nghiên cứu định tính
và định lượng Paracetamol, Ibuprofen và Caffein trong các loại dược phẩm đã được thực
hiện. Trong dược điển Mỹ USP30 (United State Pharmacy), phương pháp sắc ký lỏng
hiệu năng cao (viết tắt là HPLC) là phương pháp được quy định cho phép định lượng
đồng thời Paracetamol và Ibuprofen trong các chế phẩm hai thành phần có chứa đồng
thời hai dược chất này cũng như các chế phẩm một thành phần chỉ chứa Paracetamol
hoặc Ibuprofen. Tuy nhiên những nghiên cứu ứng dụng phương pháp HPLC để phân tích
các dược phẩm có chứa hai thành phần này còn hạn chế, chưa được nghiên cứu sâu.
Cùng với những trang thiết bị hiện đại và cơ sở vật chất vốn có của phòng thí
nghiệm Bộ môn Hóa Phân Tích – Trường Đại học Sư phạm Tp. Hồ Chí Minh, chúng tôi
quyết định chọn đề tài: “Xác định đồng thời Paracetamol và Ibuprofen trong các dược
phẩm bằng phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC)” để nghiên cứu xây dựng
quy trình phân tích các mẫu dược phẩm có chứa Paracetamol hoặc Ibuprofen hoặc chứa
cả hai thành phần.
Trang 3
Chương 1. TỔNG QUAN
1.1. Paracetamol [1]
Paracetamol (còn gọi là Acetaminophen) là một trong những dược chất phổ biến
nhất ở nước ta có tác dụng giảm đau, hạ sốt nhanh… .
1.1.1. Cấu tạo
Công thức phân tử: C8H9NO2.
Khối lượng phân tử: 151,17 g/mol.
Danh pháp IUPAC: N-(4-hydroxyphenyl)acetamide
1.1.2. Tính chất vật lý và hóa học
Tỷ trọng: 1,263 g/cm3.
Nhiệt độ nóng chảy: 1690C (3360F).
Độ hòa tan trong nước: 0,1 – 0,5 g/100 ml ở 200C.
Paracetamol là một chất không mùi, có vị hơi đắng, tinh thể dạng bột màu trắng.
Nó hòa tan trong các dung môi hữu cơ như methanol và ethanol nhưng ít tan trong nước
và ether. Dung dịch bão hòa có pH = 5,5 – 6,5.
1.1.3. Dược tính
Paracetamol là thuốc giảm đau, hạ sốt nhưng có tác dụng chống viêm như aspirin.
So với các loại thuốc khác, Paracetamol ít có tác dụng phụ theo liều điều trị và được phép
bán không cần kê đơn.
Điều trị nhanh chóng hiệu quả các cơn đau đầu, hạ sốt, các triệu chứng cảm cúm,
đau sau khi tiêm vaccin, đau răng và khi mọc răng nhưng không trị viêm.
1.2. Ibuprofen [1]
Ibuprofen là một loại dược chất cơ bản trong danh mục thuốc thiết yếu của tổ chức
Y tế Thế giới, được biết đến như một loại thuốc chống viêm dùng ở liều thấp nhưng có
hiệu quả cao trong điều trị.
1.2.1. Cấu tạo
Công thức phân tử: C13H18O2.
Khối lượng phân tử: 206,28 g/mol.
Danh pháp IUPAC: 2-[4-(2-methylpropyl)phenyl]propanoic acid.