Kiểng ăn trái - Một xu hướng
mới
Như để khẳng định khả năng sáng tạo trong nghệ thuật bonsai là
vô tận, người trồng kiểng ở Bình Định gần đây đã trình làng một
số tác phẩm bonsai mà chất liệu sáng tạo là những giống cây ăn
trái. Kiểng ăn trái với giá trị kinh tế cao đang phát triển khá
mạnh.
Trong giới chơi kiểng bonsai, nhiều người đã từng chiêm ngưỡng
một cây phượng vĩ chiều cao 7 tấc nở hoa màu rực đỏ trong chậu
đã làm cho ta có cảm giác như chủ nhân của nó muốn "bê" cả
mùa hè của thế gian đưa vào trong phòng! Đưa cả "một mùa hè"
vào trong chậu kiểng con con, có đủ đế, chi cành, tàng... đã là tài.
Khiển sao cho cây ra hoa còn tài hơn. Nhưng đẩy thêm một bước
nữa với các loại cây ăn trái (ra hoa, kết trái) thì có thể nói những
nghệ nhân bonsai đang đưa biên giới sáng tạo lên một đẳng cấp
mới. Ban đầu các nghệ nhân sử dụng các loại cây dễ tạo dáng
thân, cành đẹp như: mãng cầu, vú sữa, mận, nhãn… Gần đây một
số người đã "sờ" đến các loại cây khó hơn như sam-bu-chê, xoài,
chôm chôm, và phát triển cây dừa theo hướng đa thân sau khi đã
đưa được cây đơn thân vào chậu! Một nghệ nhân kiểng bonsai
phân tích: "Với mai, sanh, sung, quế... người ta có thể tốn công
một chút là có thể tạo ra những bộ đế đẹp, tán tàng, chi chủ hoàn
chỉnh, cây nào chơi lá, dáng thì cứ thế mà chơi; nếu chơi hoa thì
chăm sóc công phu một chút và cứ thế đến mùa hoa sẽ đơm như
một lẽ tự nhiên. Cây ăn trái lại khác, trừ một vài cây quen thuộc
như ổi, khế, me, những loại cây như: mận, vú sữa, dừa... rất khó
tạo được một bộ đế đẹp, rất khó khiển cho nó ra hoa, kết trái.
Nhưng chính vì những cái khó ấy mà giới nghệ nhân lại hăm hở
tìm cách chinh phục. Thú vị là ở chỗ đó."
Thật ra trồng cây ăn quả trong chậu không phải là loại hình nghệ thuật
mới phát triển. Nhưng ở địa phương có truyền thống trồng hoa như
Bình Định, đây thật sự là một nét mới. Chúng tôi có dịp dạo qua và
tiếp xúc với các miền đất có "chuyên canh" cây kiểng và nhận thấy
nuôi cây ăn trái trong chậu quả là lĩnh vực đòi hỏi nhiều công phu
chăm sóc. Ngoài những kỹ thuật thông thường của người biết tạo
dưỡng cây đẹp từ gốc rễ đến thân cành và chiều cao (nhất đế, nhì thân,
tam cành, tứ lá), người nuôi trồng còn cần am tường về "sợi dây vô
hình" giữa mùa màng với thời tiết, tuổi tác hay sức khỏe của cây với
thích nghi thời điểm bón phân, ổn định số lá với phòng trừ sâu bệnh,
v.v… Và nguyên lý "xuân sinh, hạ trưởng, thu thâu, đông tàn" vẫn
luôn là yếu tố bất dịch được người trồng kiểng kết hợp quan tâm hài
hòa.
Ông Huỳnh Thế - chủ nhân một vườn kiểng trên đường Trần Phú
(Quy Nhơn) giới thiệu: "Nuôi làm sao để một cây ăn trái vốn to lớn
dềnh dàng phải bó mình trong chậu kiểng nhỏ xíu, sau đó lại đơm
bông kết trái là chuyện cực khó. Tôi đang o bế một cây mãng cầu
mini, "luyện" để nó có được tàn lá đẹp, chi chủ đầy đủ, cân đối và ra
hoa đã là chuyện khó. Khiển làm sao để những chùm hoa đó kết thành
trái và trái lớn, dĩ nhiên không phải chuyện dễ dàng. Bởi thế, cây
kiểng ăn trái giá trị đã cao, nhưng nếu bán lúc nó đang kết trái thì giá
còn cao bội phần.". Người viết bài này đã được chiêm ngưỡng một
"bộ sưu tập" hiếm thấy về cây dừa. Ở Quy Nhơn, dừa kiểng đang
được nhiều người hâm mộ. Giới sưu tầm của Quy Nhơn hiện đã đưa
về những cây dừa 1 thân, dừa 2 thân và gần đây có cả dừa 3 thân…
Dừa kiểng thường được trồng trong đĩa mỏng, dáng cây thấp, nhỏ
nhắn và đẹp bồi hồi như một hoài niệm của quê hương tuổi thơ… Anh
Lâm Khánh - một chuyên gia về kiểng ăn trái của Bình Định cho biết:
"Thử hình dung một cây vú sữa với lớp da nứt nẻ được trồng theo
dạng bonsai, trưng bày trong dịp lễ hội hoặc tết nhất, đang cho trái lúc
lỉu và căng tròn trong ngôi nhà nhỏ của bạn... Đó quả là một ấn tượng
phát đạt, sung mãn khó phai. Dù đã đạt được một số thành công nhất
định nhưng trong lĩnh vực kiểng ăn trái, giới sinh vật cảnh Quy Nhơn
vẫn còn khá thận trọng, nhiều người đang tìm tòi nghiên cứu để tìm ra
bí quyết riêng."
Tạo ra những chậu kiểng ăn trái thật đẹp hoàn toàn không đơn giản
nhưng đây là lĩnh vực có nhiều hứa hẹn đối với giới sinh vật cảnh
Bình Định vì lẽ, lợi ích kinh tế của nhóm kiểng này rất cao.