Sáng kiến kinh nghiệm: Một vài kinh nghiệm làm tốt công tác chủ nhiệm lớp nhằm giáo dục kĩ năng sống cho học sinh lớp 2,3 trường Tiểu học Hà Huy Tập
I. Phần mở đầu
I.1. Lý do chọn đề tài
Bác Hồ đã từng nói: “Khi ngủ ai cũng như lương, thiện
Tỉnh dậy phân ra kẻ dữ, hiền
Hiền, dữ phải đâu là tính sẵn
Phần nhiều do giáo dục mà nên”
Trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước theo hướng “Công
nghiệp hóa – hiện đại hóa” nhân tố con người là quan trọng nhất. Chính vì lẽ đó
mà giáo dục luôn được coi là quốc sách hàng đầu. Mục tiêu giáo dục là đào tạo
các em học sinh trở thành những con người phát triển toàn diện; có đạo đức, tri
thức, sức khỏe và thẩm mỹ nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước.
Để thực hiện được mục tiêu giáo dục thì trách nhiệm của người giáo viên
phải nâng cao và được đặt lên hàng đầu trong việc “trồng người”. Đặc biệt năm
học 2014 – 2015 là năm học đầu tiên thực hiện thông tư 30/2014/TT – BGDĐT
ngày 28 tháng 8 năm 2014 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định về
cách đánh giá học sinh tiểu học. Thời gian thực hiện từ 15/10/2014.
Như chúng ta đã biết “Nề nếp là mẹ đẻ của chất lượng”. Người thầy trong
giai đoạn giáo dục hiện nay, không còn giữ vai trò trang bị kiến thức cho học
sinh mà phải biết định hướng đúng đắn, giúp học sinh phát triển toàn diện về
năng lực và phẩm chất đạo đức. Đánh giá được sự tiến bộ của học sinh theo giai
đoạn về các mặt cụ thể: kiến thức, kĩ năng; năng lực; phẩm chất của từng em.
Cho nên trong quá trình dạy học, giáo viên chủ nhiệm có vai trò vô cùng quan
trọng trong việc quản lí và giáo dục học sinh phát triển một cách toàn diện. Để
góp một phần công sức nhỏ bé của bản thân vào công việc giáo dục học sinh trở
thành con ngoan, trò giỏi. Qua nhiều năm thực dạy và làm công tác chủ nhiệm
lớp. Trong quá trình quản lí các em và dạy các môn học ở Tiểu học, tôi mạnh
dạn xin trao đổi cùng các anh, chị em đồng nghiệp “Một vài kinh nghiệm làm
tốt công tác chủ nhiệm lớp nhằm giáo dục kĩ năng sống cho học sinh lớp 2,3
trường Tiểu học Hà Huy Tập”.
1
Sáng kiến kinh nghiệm: Một vài kinh nghiệm làm tốt công tác chủ nhiệm lớp nhằm giáo dục kĩ năng sống cho học sinh lớp 2,3 trường Tiểu học Hà Huy Tập
I.2. Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài
Đề tài chỉ rõ vai trò của giáo viên chủ nhiệm lớp phải làm gì, làm như thế
nào, trách nhiệm đặt ở vị trí nào, để giáo dục học sinh trở thành con người
không những có kiến thức tốt mà các em còn có phẩm chất đạo đức tốt, có được
kĩ năng sống tốt để làm vốn sống.
I.3. Đối tượng nghiên cứu
Nghiên cứu kĩ năng sống, kĩ năng giao tiếp… của học sinh lớp 2,3 trường
Tiểu học Hà Huy Tập huyện Krông Ana tỉnh Đắk Lắk, các năm học: 2011 –
2012, 2012 – 2013, 2013 – 2014 và học kì I năm học 2014 – 2015.
I.4. Giới hạn phạm vi nghiên cứu
Học sinh trường Tiểu học Hà Huy Tập, các năm học: 2011 – 2012, 2012 –
2013, 2013 – 2014 và học kì I năm học 2014 – 2015.
I.5. Phương pháp nghiên cứu
a. Phương pháp tích hợp
b. Phương pháp quan sát
c. Phương pháp đàm thoại
d. Phương pháp phỏng vấn
e. Phương pháp kiểm tra, đánh giá.
II. Phần nội dung
II.1.Cơ sở lí luận
Để góp một phần nhỏ của bản thân vào việc xây dựng nền giáo dục hướng
tới hiện đại, đào tạo ra con người lao động có đủ năng lực cả về kiến thức lẫn kỹ
năng sống. Để làm tốt nhiệm vụ cao cả đó trước hết người giáo viên phải luôn
luôn rèn luyện mình mới có được phẩm chất đạo đức tốt, thật sự xứng đáng là
tấm gương sáng cho học sinh noi theo. Là điểm sáng, là thần tượng, là người
bạn đồng hành cùng các em trong suốt quá trình học. Đặc biệt, ở cấp Tiểu học
tâm sinh lí lứa tuổi của các em còn non nớt nên cần sự định hướng của thầy
nhiều hơn. Cách hướng dẫn của thầy cũng phải cụ thể hơn. Làm thì dễ nhưng để
làm đúng, làm tốt thì không phải chỉ bằng suy nghĩ mà làm được. Người thầy
2
Sáng kiến kinh nghiệm: Một vài kinh nghiệm làm tốt công tác chủ nhiệm lớp nhằm giáo dục kĩ năng sống cho học sinh lớp 2,3 trường Tiểu học Hà Huy Tập
phải có được thái độ, trách nhiệm, hành động thiết thực mới làm cho các em dễ
tin, dễ nghe lời dạy của thầy cô góp phần hình thành và phát triển nhân cách của
các em một cách có hiệu quả.
Giáo dục được học sinh có đủ năng lực và phẩm chất đạo đức là đã đào
tạo cho xã hội những chủ nhân tương lai. Đối với gia đình có được con ngoan.
Đối với nhà trường có được trò giỏi, đây là một niềm vui đối với người làm
công tác giáo dục.
II.2. Thực trạng
a. Thuận lợi và khó khăn
- Thuận lợi
Ban giám hiệu nhà trường chỉ đạo sâu sát, luôn quan tâm và tạo điều kiện
đến việc dạy và học của giáo viên - học sinh. Chính vì lẽ đó bản thân của mỗi
giáo viên càng ý thức sâu sắc hơn tầm quan trọng của công tác chủ nhiệm và
trách nhiệm của giáo viên chủ nhiệm. Mấy năm gần đây chất lượng giáo dục
cũng như chất lượng tham gia các phong trào của học sinh đã có những bước đột
phá đáng ghi nhận.
Nhu cầu học, nâng cao kiến thức của học sinh nhận được sự quan tâm và
ủng hộ nhiệt tình của các bậc phụ huynh ngày càng tăng. Hầu hết gia đình các
em đều có điện thoại tiện cho việc liên hệ giữa nhà trường và gia đình khi có vấn
đề cần trao đổi liên quan đến học sinh hoặc cần sự hỗ trợ của phụ huynh.
Nhà trường được đầu tư về cơ sở vật chất và mọi điều kiện xây dựng
trường chuẩn quốc gia mức độ một và cũng là trường may mắn được nằm trong
danh sách thực hiện mô hình trường học mới VNEN nhân rộng của phòng
GD&ĐT Krông Ana.
Học sinh hầu hết là dân tộc Kinh.
Các em còn nhỏ nên dễ vâng lời thầy cô.
Giáo viên chủ nhiệm cũng chính là giáo viên dạy các môn học nên việc
tiếp xúc, trao đổi với phụ huynh rất thuận lợi.
Giáo viên giảng dạy nhiệt tình, có uy tín, có trách nhiệm cao.
3
Sáng kiến kinh nghiệm: Một vài kinh nghiệm làm tốt công tác chủ nhiệm lớp nhằm giáo dục kĩ năng sống cho học sinh lớp 2,3 trường Tiểu học Hà Huy Tập
- Khó khăn
Đa số phụ huynh đều là dân kinh tế mới ruộng nương ít, phải đi làm thuê
nên việc quan tâm đến con của một số gia đình còn có phần hạn chế.
Một phần ba học sinh của lớp có hoàn cảnh khó khăn có em một mình mẹ
nuôi, em thì ông bà nuôi vì cả bố và mẹ đều có cuộc sống riêng. Đặc biệt có một
em bố mất mẹ đi lấy chồng phải ở với nhà chùa.
Các em còn nhỏ nên phải giám sát cụ thể hơn, mất nhiều công sức hơn so
với bậc trung học cơ sở.
b. Thành công, hạn chế
- Thành công
Học sinh đã làm chủ được mình trong các hoạt động, nề nếp tự quản rất
tốt, hội đồng tự quản của lớp đã điều khiển được lớp sinh hoạt đầu giờ đi vào nề
nếp và thực hiện các hoạt động học tập có hiệu quả.
Xây dựng được mối quan hệ giữa giáo viên và học sinh trở thành người
cùng đồng hành trong việc thực hiện mọi hoạt động giáo dục.
Hầu hết các em biết trình bày ý kiến của mình trước lớp một cách tự tin.
Kết quả học tập của từng em được nâng cao rõ rệt. Đặc biệt các em đều
biết mình phải làm gì khi đến lớp; luôn gần gũi, hòa nhã, thân thiện với bạn bè,
lễ phép với thầy cô và người lớn tuổi.
- Hạn chế
Mặc dù đã có được những thành công trong công tác chủ nhiệm lớp song
trong quá trình thực hiện do điều kiện hoàn cảnh gia đình khó khăn của một số
em và sự quan tâm của một số gia đình còn hạn chế nên tôi còn phải vất vả
nhiều trong việc giáo dục các em.
c. Mặt mạnh, mặt yếu
- Mặt mạnh
Ban giám hiệu luôn có kế hoạch chỉ đạo giáo viên làm tốt công tác chủ
nhiệm vì giáo viên chính là “Hiệu trưởng nhỏ” quản lí một lớp học do mình phụ
trách”.
4
Sáng kiến kinh nghiệm: Một vài kinh nghiệm làm tốt công tác chủ nhiệm lớp nhằm giáo dục kĩ năng sống cho học sinh lớp 2,3 trường Tiểu học Hà Huy Tập
Hàng tháng có sự đánh giá, xếp loại trong tổ khối. Cuối học kì, cuối năm
học được nhà trường xếp loại thi đua các lớp có khen thưởng, động viên khích lệ
kịp thời.
Nhiều năm liền lớp tôi chủ nhiệm đều được xếp loại xuất sắc. Được phụ
huynh tin yêu khi dạy con em họ.
- Mặt yếu
+ Trong lớp, điều kiện sống của các em không đồng đều. Cha mẹ các em
từ các vùng quê khác nhau đến sinh sống cùng địa bàn nên phong tục tập quán
của mỗi gia đình khác nhau. Việc tạo điều kiện cho các em thực hiện hoạt động
ở nhà của một số gia đình chưa thực sự tốt.
+ Một số phụ huynh khả năng hướng dẫn con thực hiện hoạt động ứng
dụng ở nhà còn gặp khó khăn.
+ Học sinh còn nhỏ, sống ở vùng nông thôn nên chưa mạnh dạn, tự tin
trong giao tiếp. Kĩ năng sống của các em còn hạn chế. Hầu hết các em chưa chủ
động trong quá trình thực hiện các hoạt động ở trường.
+ Một phần ba học sinh của lớp có hoàn cảnh khó khăn có em một mình
mẹ nuôi, em thì ông bà nuôi vì cả bố và mẹ đều có cuộc sống riêng. Đặc biệt có
một em bố mất mẹ đi làm xa không đủ điều kiện nuôi con nên em phải ở với nhà
chùa để nương tựa.
+ Qua thực tế và kết quả khảo sát đầu năm học cho thấy nề nếp tự quản, kĩ
năng giao tiếp, kĩ năng sống và chất lượng học tập của học sinh chưa cao.
d. Các nguyên nhân, các yếu tố tác động.
Trong công tác chủ nhiệm, được sự giúp đỡ ủng hộ nhiệt tình của hội cha
mẹ học sinh của lớp. Một số phụ huynh chăm sóc, tạo điều kiện để con em mình
học tốt.
Nhà trường cùng với giáo viên tháo gỡ những thắc mắc, phản hồi từ phía
học sinh và phụ huynh nếu có.
Đối tượng học sinh còn nhỏ nên thời gian đầu năm học giáo viên rất
vất vả.
5
Sáng kiến kinh nghiệm: Một vài kinh nghiệm làm tốt công tác chủ nhiệm lớp nhằm giáo dục kĩ năng sống cho học sinh lớp 2,3 trường Tiểu học Hà Huy Tập
Học sinh học theo hình thức tương tác lấy học sinh làm trung tâm nên việc
tổ chức lớp học cũng được thay đổi, đòi hỏi công tác chủ nhiệm phải năng động,
sáng tạo hơn.
Giáo viên chủ nhiệm năng nổ, nhiệt tình trong công tác có ý chí học hỏi
vươn lên, luôn biết lắng nghe có chọn lọc để hoàn thiện mình.
e. Phân tích, đánh giá các vấn đề về thực trạng mà đề tài đề ra.
Qua thực trạng cho thấy giáo viên làm công tác chủ nhiệm lớp có vai trò
vô cùng quan trọng, quyết định về chất lượng học cũng như việc rèn luyện kĩ
năng sống cho học sinh. Làm tốt việc này là định hướng đúng để các em dễ dàng
lựa chọn cái tốt, sống tích cực, nâng cao giá trị tinh thần, có trách nhiêm với
công việc được giao.
Về giáo viên, đây chính là việc “ Tự học –Tự rèn” cho bản thân hoàn thiện
mình về năng lực cũng như phẩm chất đạo đức, theo phương châm “Rèn thầy
trước – luyện trò sau”
Về học sinh, thấy được nề nếp tốt giúp cho các em rèn kĩ năng nghe có
hiệu quả, các hoạt động đạt hiệu quả cao, không khí lớp học thân thiện, các em
không phải nói gào lên vì sợ ban không nghe được khi trao đổi ý kiến, có được
kĩ năng sống tốt. Các em đều cảm nhận được “Mỗi ngày đến trường là một ngày
vui”
Về phía nhà trường, thấy được công tác chủ nhiệm chính là công tác quản
lí của “Hiệu trưởng nhỏ” trong phạm vi một lớp nhưng nếu giáo viên nào cũng
làm tốt thì chất lượng học cũng như mọi phong trào luôn đạt hiệu quả cao. Được
phụ huynh tin yêu khi con em học dưới mái trường Tiểu học Hà Huy Tập.
Về phía phụ huynh học sinh, họ thấy được con họ đến trường không chỉ
được học chữ mà còn được học cách làm người, rèn được kĩ năng sống tốt. Từ
đó họ sẵn sàng hợp tác trong việc giáo dục học sinh.
Về xã hội có được một thế hệ trẻ đủ đức lẫn tài để phục vụ Tổ quốc.
II.3. Giải pháp, biện pháp
a. Mục tiêu của giải pháp, biện pháp
6
Sáng kiến kinh nghiệm: Một vài kinh nghiệm làm tốt công tác chủ nhiệm lớp nhằm giáo dục kĩ năng sống cho học sinh lớp 2,3 trường Tiểu học Hà Huy Tập
Giáo viên chủ nhiệm là “cầu nối” giữa nhà trường với gia đình và các tổ
chức xã hội. Là người tổ chức phối hợp, liên kết các lực lượng trong quá trình
thực hiện mục tiêu giáo dục nhằm mục đích tạo ra sản phẩm giáo dục phát triển
toàn diện.
Thúc đẩy phong trào dạy và học theo hướng đổi mới đạt mục tiêu đề ra.
Thực hiện tốt Thông tư 30/2014/TT – BGDĐT ngày 28 tháng 8 năm 2014
của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định về cách đánh giá học sinh tiểu
học. Thời gian thực hiện từ 15/10/2014.
Rèn luyện cho học sinh phát huy được tiềm năng vốn có đồng thời khắc
phục yếu điểm còn mắc phải.
Giáo viên không ngừng rèn luyện để hoàn thiện mình. Luôn biết cập nhật
thông tin kịp thời để có biện pháp giáo dục phù hợp, khoa học. Nâng cao lòng
yêu nghề, mến trẻ.
b. Nội dung và cách thực hiện giải pháp, biện pháp
- Nội dung
Công tác chủ nhiệm là một việc làm từ trước đến nay nhưng người làm
công tác chủ nhiệm ít đặt ra câu hỏi như thế nào là công tác chủ nhiệm. Quá
trình làm công tác này chúng ta tạm quy định với nhau: Công tác chủ nhiệm là
hệ thống những kế hoạch, những biện pháp mà người giáo viên đưa ra nhằm tổ
chức hướng dẫn học sinh thực hiện tốt các hoạt động ở trường. Hơn thế nữa giúp
học sinh có được phẩm chất đạo đức tốt; hoàn thiện về phẩm chất, năng lực và
kiến thức, kĩ năng.
Hưởng ứng thực hiện mô hình trường Tiểu học mới VNEN tại Việt Nam
mà trường đang thực hiện năm thứ hai. Người làm công tác chủ nhiệm phải thực
sự năng động về mọi mặt và bắt buộc phải thay đổi cách làm truyền thống đã
được coi là lạc hậu thì mới thực hiện chương trình có hiệu quả đúng như mục
tiêu đã đặt ra. Làm tốt công tác chủ nhiệm giúp các em được làm theo suy nghĩ
của minh, vận dụng vốn sống để giải quyết vấn đề trong cuộc sống, phát huy được
7
Sáng kiến kinh nghiệm: Một vài kinh nghiệm làm tốt công tác chủ nhiệm lớp nhằm giáo dục kĩ năng sống cho học sinh lớp 2,3 trường Tiểu học Hà Huy Tập
tính tích cực trong mọi hoạt động mà các em tham gia; luôn có thái độ thân thiện
với mọi người.
- Cách thực hiện giải pháp, biện pháp
Vai trò của giáo viên chủ nhiệm
Trước hết, chúng ta phải khẳng định vai trò của người giáo viên vô cùng
quan trọng, chi phối toàn bộ quá trình phát triển của học sinh. Chính lẽ đó mà
người thầy phải thực sự là một tấm gương tự học và sáng tạo để các em noi theo.
Có như vậy mới xứng đáng là người định hướng, là nơi các em đặt niềm tin, là
người bạn cùng đồng hành đáng tin cậy của các em. Từ đó các em sẽ làm tốt bổn
phận của người học mà không cần phải nhắc nhở nhiều. Là người thầy cần xem
con trẻ như con của mình thì bất kì khó khăn nào cũng vượt qua. Chúng ta tuyệt
đối không được coi nhẹ tinh thần trách nhiệm của người thấy. Biết sử dụng
nhiều hình thức, biện pháp phong phú phù hợp với lứa tuổi của các em. Trong
quá trình giáo dục phải vừa dạy, vừa dỗ nhưng phải có tính kỉ luật để giáo dục
có hiệu quả mà không làm tổn thương đến thể xác và tinh thần học sinh, có sự
thỏa thuận giữa giáo viên - học sinh và phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí của
từng em. Thường xuyên khích lệ các em thi đua với các lớp khác về kết quả học,
kết quả tham gia các phong trào và nề nếp tự quản của lớp.
Có khả năng vạch ra kế hoạch hoạt động cụ thể, phù hợp với tình hình của
lớp dựa trên kế hoạch chung của trường. Có năng lực quản lí, tổ chức thực hiện
các hoạt động đạt mục tiêu.
Luôn công tâm với học sinh, không được phân biệt đối xử học sinh theo
cảm tính. Phải biết “ Mềm nắn, rắn buông”, không cứng nhắc đồng loạt đối với
tất cả các đối tượng.
- Thường xuyên trao đổi vời các giáo viên dạy bộ môn và giáo viên Tổng
phụ trách để nắm bắt tình hình của lớp đồng thời trao đổi ý kiến để có được cách
giáo dục phù hợp đối với từng đối tượng học sinh của lớp có hiệu quả cao.
Phản ánh những ý kiến, nguyện vọng của gia đình học sinh về sự đồng
tình hay chưa đồng tình đối với những chủ trương, quy định của nhà trường
8
Sáng kiến kinh nghiệm: Một vài kinh nghiệm làm tốt công tác chủ nhiệm lớp nhằm giáo dục kĩ năng sống cho học sinh lớp 2,3 trường Tiểu học Hà Huy Tập
trong các hoạt động giáo dục để ban giám hiệu có sự xem xét, giải đáp hoặc sửa
đổi cho phù hợp với thực tế.
Có khả năng phát hiện ra mặt mạnh của từng em để bồi dưỡng.
Các biện pháp thực hiện
* Khảo sát đối tượng học sinh để đưa ra cách giáo dục phù hợp.
- Khảo sát đối tượng học sinh thông qua hồ sơ học bạ, qua giáo viên chủ
nhiệm cũ, qua học sinh trong lớp, qua phụ huynh học sinh của lớp, qua việc thực
hiện các hoạt động.
- Tiến hành phân loại đối tượng học sinh để có kế hoạch chủ nhiệm cụ thể:
+ Học sinh có hoàn cảnh gia đình khó khăn.
+ Học sinh còn rụt rè.
+ Học sinh có năng lực và ý thức tự giác.
+ Học sinh cá biệt.
* Họp phụ huynh lớp đầu năm để thông báo tình hình chung của lớp. Tình
hình cụ thể từng em qua thời gian thực dạy các em đầu năm học. Thông qua mục
tiêu và nhiệm vụ cụ thể của lớp phải thực hiện trong năm học. Từ đó cùng với
phụ huynh có kế hoạch phối kết hợp để giáo dục các em đạt mục tiêu, nhiệm vụ
đề ra. Nếu phụ huynh không biết họ phải làm gì thì khi đó giáo viên phải đặt
mình là phụ huynh của con để chia sẻ tránh ho nghĩ rằng cô chỉ đạo họ làm.
Giáo viên phải có cách thuyết phục để gỡ bỏ được mọi rào cản làm cho cô và
cha mẹ là những người cùng đồng hành trong quá trình giáo dục nói chung và
giáo dục con em họ nói riêng. Khi đó giáo viên không còn phải tự gánh nặng
trách nhiệm một mình mà sẽ được sẻ chia, ủng hộ từ phía phụ huynh.
- Kĩ năng tổ chức cuộc họp phải thể hiện được đây là một buổi trao đổi để
nắm bắt tình hình học tập và sinh hoạt của các em ở trường cũng như ở nhà.
Đồng thời trao đổi kinh nghiệm về cách giáo dục trẻ trong giai đoạn hiện nay.
- Bầu ban đại diện cha mẹ học sinh của lớp (giáo viên định hướng để phụ
huynh bầu ra những người năng nổ, nhiệt tình, có khả năng nắm bắt điều kiện và
9
Sáng kiến kinh nghiệm: Một vài kinh nghiệm làm tốt công tác chủ nhiệm lớp nhằm giáo dục kĩ năng sống cho học sinh lớp 2,3 trường Tiểu học Hà Huy Tập
nơi ở của từng học sinh, biết bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của học sinh,
sẵn sàng hỗ trợ lớp và trường khi thực hiện các phong trào)
- Thông qua thời khóa biểu học ở lớp để các bậc phụ huynh nắm bắt được
các môn học cụ thể của từng ngày, tiện cho việc nhắc nhở và kiểm tra con em ở
nhà.
- Hướng dẫn phụ huynh cùng với con lập thời gian biểu phù hợp với thời
gian sinh hoạt của từng gia đình. Nhằm giúp các em thực hiện tốt các hoạt động
ở nhà tiện cho việc kiểm tra, đôn đốc của cha mẹ.
Thời gian biểu dành cho lớp học hai buổi/ ngày để phụ huynh tham khảo
Thời gian Công việc thực hiện
Từ thứ hai đến thứ sáu
* 6 giờ - Thức dậy, tập thể dục, vệ sinh cá nhân, ăn sáng
* 6 giờ 30 phút - Đi học
* 11 giờ - Ăn trưa
* 11 giờ 30 phút - Ngủ trưa
* 13 giờ 15 phút - Thức dậy
* 13 giờ 30 phút - Đi học
* 17 giờ - Giải trí hoặc giúp bố mẹ như quét nhà, …, tắm
gội
* 18 giờ - Ăn cơm tối
* 18 giờ 30 phút - Giải trí
* 19 giờ - Chuẩn bị đồ dùng, sách vở ngày mai
* 20 giờ 30 phút - Đánh răng, đi ngủ
- Hướng dẫn công việc cùng các em thực hiện bài tập ứng dụng ở nhà và
cách xử lý vướng mắc nếu gặp. Nhắc nhở phụ huynh nên hướng dẫn để các em
biết tự làm những công việc vừa sức chứ không nên làm thay các em. Liên hệ
10
Sáng kiến kinh nghiệm: Một vài kinh nghiệm làm tốt công tác chủ nhiệm lớp nhằm giáo dục kĩ năng sống cho học sinh lớp 2,3 trường Tiểu học Hà Huy Tập
kịp thời với giáo viên khi gia đình gặp khó khăn trong việc giáo dục các em ở
nhà.
- Lấy thông tin về chỗ ở, số điện thoại của từng phụ huynh. Đồng thời
cho phụ huynh biết số điện thoại của giáo viên để liên lạc khi cần thiết.
GIỚI THIỆU VỀ BẢN THÂN
1. Họ và tên học sinh:…………………………………
2. Năm sinh:…………………………………
3. Dân tộc:…………….
4. Đặc điểm gia đình (con thương binh – liệt sĩ, có công với cách mạng,
con hộ nghèo)………………………………
5. Gia đình có mấy con…………..Em là con thứ mấy…………
6. Sống chung:…………………………..
7. Họ tên cha, mẹ hoặc người thân………………………………………
8. Địa chỉ của gia đình:……………………………………………..
9. Số điện thoại để liên lạc:………………………………….
10. Kết quả học tập năm lớp 2:…………………………….
11. Môn học yêu thích:…………………………………………
12. Môn học cảm thấy khó:……………………………………..
13. Góc học tập ở nhà (có, không)………………………………
14. Em sợ nhất điều gì?:……………………………………………..
15. Những người bạn thân nhất của em:………………………………
16. Sở thích:……………………………………………………..
* Trao đổi tâm sự với các em để nắm bắt tâm tư, nguyện vọng cụ thể của
từng học sinh. Đồng thời tìm hiểu về nguyên nhân thông qua gia đình. Khi làm
việc này giáo viên phải biết cách đồng cảm, chia sẻ và hết sức tế nhị tránh làm
các em bị tổn thương.
11
Sáng kiến kinh nghiệm: Một vài kinh nghiệm làm tốt công tác chủ nhiệm lớp nhằm giáo dục kĩ năng sống cho học sinh lớp 2,3 trường Tiểu học Hà Huy Tập
Sau khi nắm bắt được hoàn cảnh, năng lực và tâm tư, nguyện vọng của
từng em. Giáo viên thực hiện theo cách sau:
+ Đối với học sinh có hoàn cảnh gia đình khó khăn giáo viên động viên,
chia sẻ hỏi xem các em cần giúp gì không? Nếu thiếu đồ dùng, giáo viên có thể
liên hệ với thư viện để hỗ trợ các em. Phát động các phong trào “Giúp bạn
nghèo vượt khó”, “Lá lành đùm lá rách”. Tận dụng đồ con, cháu không mặc nữa
cho các em. Thường xuyên quan tâm theo dõi giúp đỡ các em khi các em gặp
phải khó khăn. Gặp riêng phụ huynh để bàn bạc và khuyên họ khắc phục khó
khăn, tạo điều kiện tốt nhất để các em học tập. Đặc biệt giao việc tập thể phù
hợp với năng lực để các em thực hiện, tránh làm các em phải mặc cảm hoàn
cảnh khó khăn của mình.
VD: Em Đặng Thị Thúy Trinh , Trinh là con thứ ba trong gia đình có sáu
người con. Gia đình có hoàn cảnh rất đặc biệt. Tuy bố mẹ em còn trẻ, năm 2007
đi làm ăn ở Gia Lai không may cháy rừng nên đã dẫn tới nhà bị cháy không còn
gì nữa. Trở lại Đắk Lắk sinh sống hoàn cảnh gia đình lại càng khó khăn hơn.
Hiện nay, bố mẹ đi sang Gia Lai tiếp tục làm thuê để kiếm tiền nuôi các con ăn
học, một năm về hai lần. Sáu chị em ở nhà với nhau, tự chăm sóc nhau. Khi tìm
hiểu biết hoàn cảnh của em tôi đã gọi điện cho bố mẹ em trước hết là để chia sẻ
những khó khăn trong cuộc sống của gia đình, sau đó trao đổi về tình hình học
tập của Trinh và cần sự quan tâm của bố mẹ trong cuộc sống hàng ngày khi mà
các em phải tự lo mọi sinh hoạt mà không có bố mẹ ở gần. Đối với em tôi luôn
gần gũi, thân thiện, tôi thường hỏi em những câu chuyện vui để tạo cho em
mạnh dạn trong giao tiếp. Trong học tập tôi luôn chỉ cho em nhẹ nhàng để từ đó
giúp em tự tin hơn trong học tập. Thỉnh thoảng giờ ra chơi tôi tết tóc cho em, để
dạy em biết gọn gàng sạch sẽ. Lâu lâu tôi mua một ít quà ghé nhà em chơi vừa
xem tình hình của em ở nhà, vừa để động viên mấy chị em Trinh cố gắng trong
cuộc sống. Khi cô thư viện thông báo nộp sổ hộ nghèo tôi biết là bố mẹ đi vắng,
chị gái lớn nhất học lớp 8, buổi sáng đi bán hàng thuê đến 11h mới về nấu cơm
12
Sáng kiến kinh nghiệm: Một vài kinh nghiệm làm tốt công tác chủ nhiệm lớp nhằm giáo dục kĩ năng sống cho học sinh lớp 2,3 trường Tiểu học Hà Huy Tập
chị em ăn, buổi chiều đi học. Tôi đã ra nhà lấy sổ hộ nghèo, lên xã phô tô công
chứng để nộp cho em kịp thời.
+ Đối với những em thiếu tình yêu thương của bố mẹ giáo viên phải là
người gần gũi để các em chia sẻ vui buồn trong cuộc sống.
VD: Em Võ Trung Nguyên hoàn cảnh đặc biệt nên em phải ở chùa để
nương tựa. Đây cũng là một học sinh khá đặc biệt của lớp 2A năm học 2013-
2014 do giáo viên khác chủ nhiệm. Nhận lớp đầu năm biết là em thiếu tình yêu
thương của gia đình và tính tình hơi ngang ngược. Tôi nghiêm khắc để xem thái
độ của em như thế nào. Em vẫn không thay đổi và hình như em vẫn cho những
việc mình làm đêu tốt nên chẳng có gì phải ngại. Tôi trực tiếp sang gặp sư thầy
đầu tiên là để giới thiệu cô giáo chủ nhiệm của Nguyên để tiện cho các lần gặp
gỡ trao đổi về tình hình học tập của Nguyên tiếp theo. Sau khi gặp tôi đã được
sư thầy cho biết cách sinh hoạt và dạy dỗ của nhà chùa. Từ đó tôi gặp riêng em
trò chuyện và hỏi để biết tâm tư nguyện vọng của em. Nghe các bạn của Nguyên
kể, có lần mẹ Nguyên về chùa thăm em nhưng em không chào mẹ, mặc dù sư
thầy có bảo em. Tôi cho em biết mẹ của em chính là học trò cũ của cô, Nguyên
làm mẹ buồn, cô cũng cảm thấy buồn vì trước đây mẹ con cũng khổ và cô cũng
rất thương mẹ con. Qua câu chuyện em hỏi tôi “ Cô ơi mẹ của con cũng học cô
hả” và tôi cảm nhận được lúc đó em rất vui. Tôi phân tích để em thấy được mẹ
em cũng rất buồn khi phải đi làm ăn xa, gửi em cho nhà chùa và em đã hứa với
tôi sẽ không làm mẹ buồn nữa. Tôi hỏi xem em thích gì nhất. Em nói, em thích
trời mưa để được thầy đội dù đưa em đi học như các bạn được bố mẹ đưa đón.
Từ đó tôi thường xuyên gần gũi và chia sẻ với em như một người mẹ. Khi em có
lỗi tôi gặp riêng em để giáo dục, luôn động viên khen ngợi kịp thời. Thỉnh
thoảng tôi mua cho em cái bút hoặc cuốn vở nháp …Đối với trường hợp này tôi
luôn chủ động gặp sư thầy thường xuyên để thông báo tình hình học tập và rèn
luyện của em ở trường. Đồng thời nắm bắt tình hình tự rèn luyện của em, có
biện pháp phối kết hợp để giáo dục em tốt hơn.
13
Sáng kiến kinh nghiệm: Một vài kinh nghiệm làm tốt công tác chủ nhiệm lớp nhằm giáo dục kĩ năng sống cho học sinh lớp 2,3 trường Tiểu học Hà Huy Tập
+ Đối với những học sinh rụt rè, giáo viên phân công mỗi em một việc.
Hàng ngày kiểm tra nhắc nhở các nhóm trực nhật, báo cáo kết quả thực hiện cho
lớp phó lao động. Tạo điều kiện để các em có cơ hội thể hiện mình trước lớp,
qua việc trả lời những câu hỏi đơn giản của bài học… Lôi kéo vào các hoạt động
phù hợp, không để các em đứng ngoài lề. Tuyệt đối không sử dụng phương pháp
trách phạt. Kịp thời uốn nắn, khen ngợi khi các em có biểu hiện tiến bộ.
+ Đối với học sinh cá biệt dùng phương châm “Mềm nắn, rắn buông”, gần
gũi để theo dõi và động viên kịp thời khi em có biểu hiện tốt, tuyệt đối không để
các em đứng ngoài lề, lôi kéo các em vào các hoạt động phù hợp với khả năng.
Trao đổi với gia đình để có cách giáo dục thống nhất và phù hợp.
+ Đối với những học sinh có năng lực và ý thức tự giác, đây là một yếu tố
vô cùng thuận lợi cho giáo viên nhưng nếu giáo viên sử dụng không khéo thì nó
không còn là mặt mạnh nữa. Cho nên, khi phát hiện ra những học sinh này, giáo
viên bồi dưỡng về năng lực bằng cách có thêm câu hỏi, bài tập nâng cao dần so
với kiến thức chuẩn nhằm kích thích các em tìm tòi, khám phá. Tránh sự nhàm
chán vì bài quá dễ. Ví dụ: Khi dạy bài “Tìm số chia” giáo viên có thể cho thêm
bài như sau: “Một phép chia có số bị chia bằng 75, thương bằng 9, số dư bằng 3.
Tìm số chia”. Tư vấn với phụ huynh mua sách tham khảo “các bài toán khó,
những bài văn mẫu, …”để các em tham khảo. Động viên khích lệ các em tham
gia giải Toán và Tiếng Anh qua mạng. Hướng dẫn cách ứng xử với bạn, với thầy
cô. Từ đó các em thực sự trở thành cánh tay phải hỗ trợ đắc lực trong việc giúp
giáo viên hướng dẫn, đôn đốc, kiểm tra các bạn trong quá trình thực hiện các
hoạt động ở trường. Không được làm giúp bạn mà chỉ có thể làm cùng bạn. Các
em là tấm gương sáng để học sinh khác noi theo. Giáo viên không được lấy học
sinh này làm chuẩn để đánh giá học sinh khác.
* Xây dựng ban cán sự được tập thể lớp tín nhiệm dưới sự định hướng
đúng đắn của giáo viên. Giao nhiệm vụ dựa vào khả năng và năng lực của từng
em.
14
Sáng kiến kinh nghiệm: Một vài kinh nghiệm làm tốt công tác chủ nhiệm lớp nhằm giáo dục kĩ năng sống cho học sinh lớp 2,3 trường Tiểu học Hà Huy Tập
- Chủ tịch hội đồng tự quản chọn học sinh có uy tín; mạnh dạn; có kĩ năng
nói to, rõ ràng, lưu loát trước lớp; được các bạn cả lớp yêu mến; có tinh thần
trách nhiệm cao trong công việc.
- Trưởng ban học tập chọn học sinh có kiến thức kĩ năng tốt.
- Trưởng ban lao động chọn học sinh có ý thức tự giác, yêu lao động.
- Trưởng ban văn thể mỹ chọn học sinh có năng khiếu về văn nghệ và
năng nổ nhiệt tình trong các hoạt động tập thể.
- Các nhóm trưởng chọn học sinh có khả năng hướng dẫn được các bạn
trong nhóm thực hiện tốt nhiệm vụ được giao.
* Hướng dẫn các em kẻ sổ theo dõi hàng ngày cụ thể như sau:
TT Họ và tên Ngày Nội dung theo dõi Ghi chú
1 Nguyễn Văn A 12/9/2014 Đi học muộn, chưa làm Gia đình bạn có
bài tập ở nhà. chuyện buồn.
… …
Nhắc các em theo dõi chính xác, có hiệu quả nhằm đôn đốc bạn học để
cùng nhau tiến bộ chứ không chỉ theo dõi để đánh giá bạn. Đồng thời có chứng
cứ để bình bầu khen thưởng.
* Cùng học sinh xây dựng nội quy thực hiện ở trường.
* Phối kết hợp chặt chẽ cùng với tổng phụ trách Đội để đôn đốc các em
tham gia các phong trào tích cực, sôi nổi đạt hiệu quả cao nhằm nâng cao ý thức
tự giác, tinh thần tập thể, tình đồng đội.
* Chú trọng việc trang trí lớp học thân thiện mang tính giáo dục về tình
yêu thiên nhiên, quê hương đất nước và một số kĩ năng khác.
* Sử dụng bảng đo tiến độ để đánh giá khen ngợi đối với nhóm, cá nhân
theo từng tuần.
* Lấy phong trào đôi bạn cùng tiến để thi đua, có khen thưởng mỗi năm
hai lần vào cuối học kì I và cuối năm học.
15
Sáng kiến kinh nghiệm: Một vài kinh nghiệm làm tốt công tác chủ nhiệm lớp nhằm giáo dục kĩ năng sống cho học sinh lớp 2,3 trường Tiểu học Hà Huy Tập
* Giáo dục các em luôn biết quan tâm, giúp đỡ lẫn nhau trong học tập
hoặc khi bạn gặp khó khăn trong cuộc sống như bạn bị đau không đi học được
(nếu ở gần bạn thi sang hỏi thăm động viên bạn và nhắc bạn học bài…)
* Chú trọng việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh thông qua các bài tập
đọc, đạo đức, …, thông qua các hoạt động ngoài giờ lên lớp. Đặc biệt thông qua
hành động thực hiện nhiệm vụ và cách ứng xử hàng ngày của các em.
* Thực hiện tốt các tiết học hoạt động ngoài giờ lên lớp và các tiết sinh
hoạt cuối tuần.
c. Điều kiện thực hiện giải pháp, biện pháp
- Nhận thức đúng đắn về đường lối của Đảng, chính sách Pháp luật của
Nhà nước.
- Có uy tín trước học sinh mới làm cho học sinh nghe lời và kính phục.
Phải có bản lĩnh vững vàng; phải làm rõ đâu là khen – đâu là nhắc nhở. Uy
quyền của giáo viên chủ nhiệm phải lấy sự tận tâm làm gốc. Thái độ của người
giáo viên chủ nhiệm phải như thái độ của bậc cha mẹ đối với con cái (hoặc anh,
chị) đối với em.
- Có kĩ năng sống và kĩ năng giao tiếp tốt, biết kìm chế khi xử lí tình
huống.
- Phải có kiến thức vững vàng, hiểu biết sâu rộng mới dạy dỗ học sinh có
kết quả tốt; có khả năng cập nhật thông tin để giáo dục học sinh kịp thời.
- Tận tụy với công việc; thực hiện đúng Điều lệ trường Tiểu học; công bằng
trong giảng dạy và giáo dục. Đánh giá đúng thực chất năng lực của từng học sinh.
- Chủ động học tập và rèn luyện thường xuyên để nâng cao trình độ chuyên
môn, nghiệp vụ; đáp ứng nhu cầu đổi mới ngày càng cao của sự nghiệp giáo dục.
- Phải biết làm người bạn lớn của học sinh. Đồng thời biết tư vấn cho học
sinh, giúp đỡ đúng lúc để việc học và rèn luyện của học sinh sẽ phát triển theo
chiều hướng tích cực.
16
Sáng kiến kinh nghiệm: Một vài kinh nghiệm làm tốt công tác chủ nhiệm lớp nhằm giáo dục kĩ năng sống cho học sinh lớp 2,3 trường Tiểu học Hà Huy Tập
- Phối hợp chặt chẽ với giáo viên dạy các môn học khác và giáo viên tổng
phụ trách Đội của trường.
- Trong quá trình dạy học và giáo dục cần tạo cho học sinh luôn có được
một lớp học thân thiện; bầu không khí tự giác học tập; chú trọng giáo dục kĩ
năng sống qua nội dung các bài học, các hành vi của học sinh.
- Luôn đối xử công bằng, khách quan với học sinh. Tuyệt không làm các
em bị tổn thương.
d. Mối quan hệ giữa các giải pháp, biện pháp
Để có được kết quả giáo dục tốt, giáo viên chủ nhiệm phải biết tìm ra cho
mình những giải pháp phù hợp để chọn biện pháp có tính khả thi thì quá trình
giáo dục học sinh diễn ra đúng với mục tiêu giáo dục mà người giáo viên đã đặt
ra. Nếu giải pháp hay mà biện pháp thực hiện không phù hợp thì chắc chắn kết
quả giáo dục sẽ không tốt. Biện pháp giáo dục cũng giống như phương pháp dạy
học. Không có biện pháp giáo dục nào là vạn năng. Giáo viên cần vận dụng các
biện pháp linh hoạt, phù hợp với đối tượng học sinh của lớp để quá trình giáo
dục đạt hiệu quả tốt.
e. Kết quả khảo nghiệm, giá trị khoa học của vấn đề nghiên cứu
Qua khảo nghiệm, tôi thấy rằng công tác chủ nhiệm thực hiện theo đề tài
này đạt hiệu quả tốt, áp dụng được cho tất cả các lớp học ở cấp Tiểu học, đề tài
mang tính giáo dục khoa học.
Cuối năm học, các em đều có được kĩ năng sống tốt, mạnh dạn trước tập
thể, thực hiện tốt các phong trào, biết giúp đỡ lẫn nhau, kết quả học tập được
nâng cao rõ rệt so với đầu năm học, lễ phép với thầy cô. Không khí của lớp học
luôn thân thiện. Nhất là nề nếp tự quản của lớp luôn dẫn đầu.
II.4. Kết quả thu được qua khảo nghiệm, giá trị khoa học của vấn đề
nghiên cứu
Với cách thực hiện theo nội dung đề tài nay tôi đã xây dựng được một lớp
học thân thiện có nề nếp tự quản tốt, tạo ra môi trường thuận lợi để các em trải
17
Sáng kiến kinh nghiệm: Một vài kinh nghiệm làm tốt công tác chủ nhiệm lớp nhằm giáo dục kĩ năng sống cho học sinh lớp 2,3 trường Tiểu học Hà Huy Tập
nghiệm tìm tòi cái mới, hỗ trợ bổ sung cho nhau để phát triển toàn diện về năng
lực cũng như phẩm chất đạo đức. Em nào cũng muốn phấn đấu học tốt để được
các bạn tín nhiệm bầu vào hội đồng tự quản của lớp. Các em đều nhận thấy rằng
nề nếp tốt thì kết quả học của các em được nâng cao.
Với tinh thần chịu khó học hỏi, rèn luyện không ngừng của bản thân; lòng
yêu nghề, mến trẻ tôi đã làm tốt công tác chủ nhiệm lớp. Nhiều năm liền lớp tôi
chủ nhiệm được nhà trường xếp loại xuât sắc. Nề nếp tự quản cho đến mọi
phong trào đều dẫn đầu khối. Đặc biệt cũng đối tượng học sinh đó, năm học tôi
chủ nhiệm luôn tốt hơn về nề nếp tự quản cũng như chất lượng tham gia các
phong trào so với những năm học khác.
Về phía học sinh, tôi được nhận làm người mẹ thứ hai của các em; luôn có
uy tín cao trước học sinh, là người đồng hành không thể thiếu trong quá trình
học và thực hiện các hoạt động của các em.
Về phía phụ huynh, tôi được mọi người tin yêu khi con em họ học tôi.
Về phía nhà trường, tôi hoàn thành nhiệm vụ được giao, được nhà trường
đánh giá cao về công tác chủ nhiệm lớp.
III. Phần kết luận, kiến nghị
III.1. Kết luận
Đã bao giờ chúng ta đặt câu hỏi tại sao cùng một đối tượng học sinh cô này
chủ nhiệm thì ngoan, học giỏi còn cô khác chủ nhiệm thì có kết quả ngược lại.
Công tác chủ nhiệm lớp nếu chỉ nói thì rất dễ, bất kì giáo viên nào cũng
làm được. Nhưng khi chúng ta thực sự bắt tay vào làm, để làm cho đạt, làm cho
tốt thì công tác chủ nhiệm lại trở thành một công trình đòi hỏi phải có sự nghiên
cứu. Người làm công tác chủ nhiệm phải có kiến thức, kĩ năng sống tốt, phẩm
chất đạo đức tốt, có lương tâm nghề nghiệp và lòng yêu nghề mến trẻ. Biết nhìn
người giao việc để lôi kéo các em vào hoạt động phù hợp, có hiệu quả. Giáo
viên có tầm nhìn về sự phát triển của xã hội và khả năng cập nhật thông tin về
giáo dục qua các phương tiện. Người thầy trong giai đoạn hiện nay, không giữ
18
Sáng kiến kinh nghiệm: Một vài kinh nghiệm làm tốt công tác chủ nhiệm lớp nhằm giáo dục kĩ năng sống cho học sinh lớp 2,3 trường Tiểu học Hà Huy Tập
vai trò trang bị cho các em về kiến thức cũng như vốn sống mà là người có vai
trò định hướng đúng đắn, hỗ trợ các em trong việc lựa chọn cho mình phương
pháp học và cách sống phù hợp. Qua thực tế, tôi đã chọn được cách giáo dục các
em có hiệu quả. Về phía gia đình là người mẹ thứ hai của các em. Về phía nhà
trường là người thầy có kỉ cương - tình thương - trách nhiệm. Trong các hoạt
động vừa là bạn, vừa là trọng tài công tâm phân xử bằng sự phân tích chứ không
trách phạt. Đặc biệt là người cùng đồng hành giúp đỡ các em khi các em gặp
khó khăn và luôn lắng nghe ý kiến trưng cầu của các em để lựa chọn biện pháp
giáo dục phù hợp. Giáo viên phải khéo léo phá bỏ mọi rào cản từ phía phụ
huynh để lôi kéo họ vào hoạt động giáo dục và hoạt động xã hội hóa giáo dục
một cách tự nguyện.
III.2. Kiến nghị
* Đối với giáo viên:
- Thực hiện theo phương châm “ Rèn thầy trước- luyện trò sau”. Người
thầy phải có đủ cả tài lẫn đức.
- Luôn có ý thức làm việc vì tập thể, phấn đấu vì lợi ích chung.
- Tâm huyết với nghề, có lòng nhân ái, bao dung, độ lượng, đối xử hòa
nhã, thân thiện với học sinh; sẵn sàng giúp đỡ, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp,
chính đáng của học sinh.
- Tìm hiểu rõ về hoàn cảnh gia đình của từng em cụ thể, để có giải pháp,
biện pháp phù hợp giúp cho quá trình giáo dục đạt hiệu quả cao.
- Phối hợp chặt chẽ giữa ba môi trường gia đình – nhà trường – xã hội
* Đối với nhà trường:
Để động viên, khích lệ giáo viên làm tốt công tác chủ nhiệm lớp tôi kính
mong Ban giám hiệu trường có hình thức khen thưởng những giáo viên làm tốt
công tác chủ nhiệm lớp hàng năm.
Krông Ana, tháng 12 năm 2014
Người viết
19
Sáng kiến kinh nghiệm: Một vài kinh nghiệm làm tốt công tác chủ nhiệm lớp nhằm giáo dục kĩ năng sống cho học sinh lớp 2,3 trường Tiểu học Hà Huy Tập
Đặng Thị Hồng
