TinCanBan.Com – ChoQue24H.Net
KỸ THUẬT BÀO CHẾ THUỐC VIÊN VÀ PHƯƠNG PHÁP KIỂM
NGHIỆM
I.ĐẠI CƯƠNG
1.Khái niệm và quá trình phát triển của viên nén
Viên nén (tabellae) là d ng thu c r n, đc đi u ch b ng cách nénạ ố ắ ượ ề ế ằ
m t hay nhi u lo i d c ch t (có thêm ho c không thêm tá d c), th ngộ ề ạ ượ ấ ặ ượ ườ
có hình tr d t, m i viên là m t đn v li u.ụ ẹ ỗ ộ ơ ị ề
Quy trình s n xu t viên nén đc mô t chính th c vào năm 1843ả ấ ượ ả ứ
b ng phát minh c a Thomas Brockedon. Đn năm 1874 máy d p viên nénằ ủ ế ậ
ra đi. Tuy v y, vi c s n xu t viên nén v n phát tri n r t ch m. Cho đnờ ậ ệ ả ấ ẫ ể ấ ậ ế
1932 trong D c đi n Anh (B.P) m i ch có m t chuyên viên nén. Nguyênượ ể ớ ỉ ộ
nhân c a s phát tri n ch m c a viên nén là do thi u ph ng pháp đánhủ ự ể ậ ủ ế ươ
giá ch t l ng d ng thu c.ấ ượ ạ ố
Đu nh ng năm 50, Higuchi và c ng s đã nghiên c u ph ng phápầ ữ ộ ự ứ ươ
đo l c d p viên, làm c s đ đi sâu nghiên c u v viên nén. Ti p đó là sự ậ ơ ở ể ứ ề ế ự
phát tri n c a SDH bào ch . Hàng lo t công trình nghiên c u v viên nénể ủ ế ạ ứ ề
ra đi, đã thúc đy m nh m s phát tri n c a d ng thu c. Cùng v i quáờ ẩ ạ ẽ ự ể ủ ạ ố ớ
trùnh hi n đi hoá máy d p viên, c i ti n đóng viên vào v , nhi u lo i táệ ạ ậ ả ể ỉ ề ạ
d c m i ra đi, đã làm cho viên nén tr thành m t d ng thu c phát tri nượ ớ ờ ở ộ ạ ố ể
r ng rãi nh t, ph bi n nh t hi n nay.ộ ấ ổ ế ấ ệ
2. Ưu - nhược điểm của viên nén
u đi mƯ ể
- Đã đc chia li u 1 l n t ng đi chính xácượ ề ầ ươ ố
- Th tích g n nh , d v n chuy n, mang theo ng i.ể ọ ẹ ễ ậ ể ườ
- D che d u mùi v khó ch u c a d c ch t.ễ ấ ị ị ủ ượ ấ
- D c ch t n đnh, tu i th dài h n d ng thu c l ng.ượ ấ ổ ị ổ ọ ơ ạ ố ỏ
- D đu t s n xu t l n, do đó giá thành gi m.ễ ầ ư ả ấ ớ ả
- Di n s d ng r ng: Có th đ nu t, nhai, ng m, c y, đt, pha thànhệ ử ụ ộ ể ể ố ậ ấ ặ
dung d ch hay h n d ch.ị ỗ ị
- Ng i b nh d s d ng: Ph n l n viên nén dùng đ u ng, trên viênườ ệ ễ ử ụ ầ ớ ể ố
nén th ng có ch d nh n bi t tên thu c.ườ ữ ễ ậ ế ố
Nh c đi m:ượ ể
- Không ph i t t c các d c ch t đu ch thành đc viên nénả ấ ả ượ ấ ề ế ượ
1
TinCanBan.Com – ChoQue24H.Net
Sau khi d p thành viên, di n tích BMTX c a d c ch t v i môi tr ngậ ệ ủ ượ ấ ớ ườ
hoà tan b gi m r t nhi u, do đó v i d c ch t ít tan n u bào ch viênị ả ấ ề ớ ượ ấ ế ế
nén không t t, SKD c a thu c có th b gi m khá nhi u.ố ủ ố ể ị ả ề
SKD viên nén thay đi th t th ng do trong quá trình bào ch , có r tổ ấ ườ ế ấ
nhi u y u t tác đng đn đ n đnh c a d c ch t và kh năng gi iề ế ố ộ ế ộ ổ ị ủ ượ ấ ả ả
phóng d c ch t c a viên nh : Đ m, nhi t đ, tá d c, l c nén…ượ ấ ủ ư ộ ẩ ệ ộ ượ ự
II.KỸ THUẬT BÀO CHẾ VIÊN NÉN
1.Lựa chọn tá dược xây dựng công thức dập viên
Ch có m t s d c ch t có c u trúc tinh th đu đn có th d p thànhỉ ộ ố ượ ấ ấ ể ề ặ ể ậ
viên nén. Đa s d c ch t còn l i, mu n d p thành viên nén, thì ph i choố ượ ấ ạ ố ậ ả
thêm tá d c. Vi c l a ch n tá d c là m t khâu quan tr ng do tá d cượ ệ ự ọ ượ ộ ọ ượ
có nh h ng tr c ti p đn SKH c a viên.ả ưở ự ế ế ủ
Khi l a ch n tá d c, c n xem xét các y u t :ự ọ ượ ầ ế ố
- M c đích s d ng c a viên: u ng, ng m… Các lo i viên khác nhau,ụ ử ụ ủ ố ậ ạ
tá d c cũng khác nhau.ượ
- Tính ch t c a d c ch t: Đ tan, đ n đnh hoá h c, đ tr nấ ủ ượ ấ ộ ộ ổ ị ọ ộ ơ
ch y…ả
- Tính ch t c a tá d c: Đ tr n ch y, kh năng ch u nén, nh ngấ ủ ượ ộ ơ ả ả ị ữ
t ng tác v i d c ch t có th x y ra…ươ ớ ượ ấ ể ả
- Ph ng pháp d p viên: M i ph ng pháp d p viên có cách dùng táươ ậ ỗ ươ ậ
d c khác nhau.ượ
Yêu c u c a tá d cầ ủ ượ : Đm b o đ b n c h c c a viên, đ n đnh hoáả ả ộ ề ơ ọ ủ ộ ổ ị
h c c a d c ch t, gi i phóng t i đa d c ch t t i vùng h p thu, khôngọ ủ ượ ấ ả ố ượ ấ ạ ấ
có tác d ng d c l riêng, không đc, d d p viên và giá c h p lý.ụ ượ ỹ ộ ễ ậ ả ợ
M t s nhóm tá d c hay dùng:ộ ố ượ
1.1.Tá d c đn ượ ộ
Còn g i là tá d c pha loãng, đc thêm vào viênđ đm b o kh iọ ượ ượ ể ả ả ố
l ng c n thi t c a viên ho c đ c i thi n tính ch t c lý c a d cượ ầ ế ủ ặ ể ả ệ ấ ơ ủ ượ
ch t,làm cho quá trình d p viên đc d dàng h n.ấ ậ ượ ễ ơ
1.1.1. Nhóm tan trong n cướ
Lactose:
2
TinCanBan.Com – ChoQue24H.Net
là tá d c đn đc dùng khá ph bi n trong viên nén.Lactose d tanượ ộ ượ ổ ế ễ
trong n c, v d ch u, trung tính, ít hút m, d ph i h p v i nhi u lo iướ ị ễ ị ẩ ễ ố ợ ớ ề ạ
d c ch t. lactose t n t i d i hai d ng: ượ ấ ồ ạ ướ ạ
D ng khan (ch y u là lactase)βạ ủ ế
D ng ng m n c (ch y u là lactose.Hαạ ậ ướ ủ ế 2O)
B t đng (Saccazose) ộ ườ
D tan và ng t, do đó th ng dùng làm tá d c đn và dính khô trong viênễ ọ ườ ượ ộ
hoà tan, viên nhai, viên ng m. Khi dùng làm tá d c đn, có th t o h tậ ượ ộ ể ạ ạ
m v i h n h p n c - c n. B t đng làm cho viên d đm b o đ b nẩ ớ ỗ ợ ướ ồ ộ ườ ễ ả ả ộ ề
c h c nh ng khó rã, khi d p viên d gây dính chày, do đó th ng k tơ ọ ư ậ ễ ườ ế
h p v i tá d c đn không tan đ tăng c ng đ c ng cho viên.ợ ớ ượ ộ ể ườ ộ ứ
Hi n nay trên th tr ng có m t s lo i tá d c, b t đng dùng d pệ ị ườ ộ ố ạ ượ ộ ườ ậ
th ng nh :ẳ ư
* Dipac: là s n ph m đng th i k t tinh c a 97% đng và 3% dextrinả ẩ ồ ờ ế ủ ườ
d i d ng h t nh , tr n ch y t t. Khi d p viên, viên không b bi nướ ạ ạ ỏ ơ ả ố ậ ị ế
màu nh ng c ng d n trong quá trình b o qu n.ư ứ ầ ả ả
* Nutab: là đng tinh ch k t h p v i 4% đng kh , 0,1 – 0,2% tinhườ ế ế ợ ớ ườ ử
b t ngô và làm tr n b ng magnesi stearat, có KTTP phân b t ng điộ ơ ằ ố ươ ố
r ng, tr n ch y t t.ộ ơ ả ố
Glucose:
D tan trong n c, v ng t trong lactose, do đó hay đc dùng cho viênễ ướ ị ọ ượ
hoà tan nh v i đng b t. Glucose tr n ch y kém, d hút m, d đmư ớ ườ ộ ơ ả ễ ẩ ễ ả
b o đ b n c h c cho viên nh ng có xu h ng làm cho viên c ng d nả ộ ề ơ ọ ư ướ ứ ầ
trong quá trình b o qu n, nh t là glucose khan. Glucose cũng có th làmả ả ấ ể
bi n màu d c ch t ki m và amin h u c trong quá trình b o qu n gi ngế ượ ấ ề ữ ơ ả ả ố
nh lactoseư
Manitol:
D tan trong n c, v h i ng t, đ l i c m giác mát d ch u trong mi ngễ ướ ị ơ ọ ể ạ ả ễ ị ệ
khi ng m, do đó r t hay đc dùng trong viên ng m, viên nhai. Manitol ítậ ấ ượ ậ
hút m, h t t o ra không ch c nh b t đng và glucoseẩ ạ ạ ắ ư ộ ườ
Sorbitol:
Là đng phân quang h c c a manitol, d tan và v d ch u nh manitol,ồ ọ ủ ễ ị ễ ị ư
cho nên hay dùng trong viên ng m, viên nhai ph i h p v i manitol. Cũngậ ố ợ ớ
nh manitol, sorbitol có nhi u d ng k t tinh và vô đnh hình khác nhau.ư ề ạ ế ị
Cho nên nhi u khi các lo i tá d c sorbitol do các nhà s n xu t khác nhauề ạ ượ ả ấ
cung c p, có s khác nhau v đ tr m ch y, kh năng ch u nén n đnh…ấ ự ề ộ ơ ả ả ị ổ ị
3
TinCanBan.Com – ChoQue24H.Net
Sorbitol cũng có th dùng d p th ng, tuy nhiên do háo m h n manitol nênể ậ ẳ ẩ ơ
t l tá d c tr n ph i dùng nhi u h n và đ m trong phòng d p viênỷ ệ ượ ơ ả ề ơ ộ ẩ ậ
ph i nh h n 50%.ả ỏ ơ
1.1.2. Nhóm không tan trong n cướ
Hay dùng các lo i tinh b t, d n ch t celullose và b t m n vô c .ạ ộ ẫ ấ ộ ị ơ
Tinh b t:ộ
Là tá d c r ti n d ki m, do đó hay đc dùng n c ta hi n nay. Tuyượ ẻ ề ễ ế ượ ở ướ ệ
nhiên tinh b t tr n ch y và ch u nén kém, hút m, làm cho viên b d n raộ ơ ả ị ẩ ở ầ
và d b n m m c trong quá trình b o qu n. Khi dùng tinh b t ph i ph iễ ị ấ ố ả ả ộ ả ố
h p kho ng 30% b t đng đ đm b o đ v ng ch c c a viên.ợ ả ộ ườ ể ả ả ộ ữ ắ ủ
Tinh b t bi n tính:ộ ế
Là tinh b t đã qua s lý b ng các ph ng pháp lý – hóa thích h p nh mộ ử ằ ươ ợ ằ
thu phân và thay th t ng ph n r i t o h t. Tinh b t bi n tính nén vàỷ ế ừ ầ ồ ạ ạ ộ ế
tr n ch y t t h n tinh b t, hoà tan t ng ph n trong n c tu theo m c đơ ả ố ơ ộ ừ ầ ướ ỳ ứ ộ
thu phân.ỷ
Trên th tr ng có nhi u tinh b t bi n tính v i các tên th ng m i khácị ườ ề ộ ế ớ ươ ạ
nhau: Starch 1500, lycatab…
Cellulose vi tinh thể
Là tá d c đc dùng ngày càng nhi u, nh t là trong viên nén d p th ng,ượ ượ ề ấ ậ ẳ
do có nhi u u đi m: ch u nén t t, tr n ch y t t, làm cho viên d giãn.ề ư ể ị ố ơ ả ố ễ
Trên th tr ng có nhi u lo i khác nhau : Avicel, Emcocel…ị ườ ề ạ
Viên d p v i Avicel d đm b o đ b n c h c, đ mài mòn th p, khôngậ ớ ễ ả ả ộ ề ơ ọ ộ ấ
c n dùng l c nén cao. Avicel d t o h t, h t d s y khô, d c ch t dùngầ ự ễ ạ ạ ạ ễ ấ ượ ấ
li u th p và ch t màu d phân b đu trong h t và trong viên.ở ề ấ ấ ễ ố ề ạ
Avicel giá thành cao nên ch a đc dùng nhi u n c ta.ư ượ ề ở ướ
* Calci dibasic photphat:
là tá d c vô c , b n v lý hoá, không hút m, tr n ch y t t. Trên thượ ơ ề ề ẩ ơ ả ố ị
tr ng tá d c d p th ng ch a Dicalci photphat đc bán d i tênườ ượ ầ ẳ ứ ượ ướ
th ng m i là Emcompress ho c ditab. Viên d p v i Dicalci photphat cóươ ạ ặ ậ ớ
đ b n c h c cao, rã ch m vì v y không nên dùng t l cao v i d cộ ề ơ ọ ậ ậ ở ỷ ệ ớ ượ
ch t ít tan.ấ
* Calci carbonat, magnesi carbonat:
là nh ng tá d c có kh năng hút, cho nên có th dùng cho viên nén ch aữ ượ ả ể ứ
cao m m d c li u, ch a d c ch t háo m, d u và tinh d u, trong m tề ượ ệ ư ượ ấ ẩ ầ ầ ộ
4
TinCanBan.Com – ChoQue24H.Net
s viên, các tá d c này còn đóng vai trò antacid ho c cung c p ion vô cố ượ ặ ấ ơ
cho c th .ơ ể
Tuy nhiên, đây là nh ng tá d c có tính ki m, cho nên không dùngữ ượ ề
cho các d c ch t có tính acid, các mu i acid…ượ ấ ố
1.2. Tá d c dính ượ
Là tác nhân liên k t các ti u phân đ t o hình viên, đm b o đ ch cế ể ể ạ ả ả ộ ắ
c a viên. ủ
1.2.1. Nhóm tá d c dính l ng:ượ ỏ
Tá d c dính l ng dùng trong ph ng pháp xát h t t. Có nhi u lo iượ ỏ ươ ạ ướ ề ạ
tá d c dính l ng có m c đ k t dính khác nhau:ượ ỏ ứ ộ ế
- C nồ
- H tinh b tồ ộ
- D ch th gelatinị ể
- D ch gôm arabicị
- D ch th PVPị ể
- Siro
- D n ch t celluloseẫ ấ
1.2.2. Nhóm tá d c dính th r nượ ể ắ
Th ng dùng cho viên xát h t khô và d p th ng. Dùng cho các lo iườ ạ ậ ẳ ạ
b t đng, tinh b t bi n tính, d n ch t cellilose, Avicel… Các tá d cộ ườ ộ ế ẫ ấ ượ
dính r n tan đc trong n c và c n có th xát h t t v i h n h p n cắ ượ ướ ồ ể ạ ướ ớ ỗ ợ ướ
- c n các t l khác nhau. ồ ở ỷ ệ
Tá d c dính nh h ng tr c ti p đn kh năng rã, gi i phóngượ ả ưở ự ế ế ả ả
d c ch t c a viên nén. Do đó nên th n tr ng khi l a ch n tá d c dính,ượ ấ ủ ậ ọ ự ọ ượ
đm b o đúng lo i tá d c và l ng tá d c cho t ng công th c, tránhả ả ạ ượ ượ ượ ừ ứ
l m d ng tá d c dính. ạ ụ ượ
1.3. Tá d c rãượ
Rã là giai đo n kh i đu cho quá trình SDH c a viên nén sau khiạ ở ầ ủ
u ng. Tá d c rã làm cho viên rã nhanh và m n, gi i phóng t i đa b m tố ượ ị ả ố ề ặ
ti p xúc ban đu c a ti u phân d c ch t v i môi tr ng hoà tan, t oế ầ ủ ể ượ ấ ớ ườ ạ
đi u ki n cho quá trình h p thu d c ch t v sau. Trong SDH bào ch ,ề ệ ấ ượ ấ ề ế
hi n nay ng i ta r t quan tâm đn đng h c c a quá trình gi i phong c aệ ườ ấ ế ộ ọ ủ ả ủ
5