KỸ THUẬT NUÔI TRỒNG LAN GIỐNG
DENDROBIUM
Dendrobium là m ột
giống lan có nhiều loài
trong họ Orchidaceae
giống gồm hơn 1.600
loài. Giống chiếm vị trí
lớn nhất là
Bulbopllyllum . Phân bố
trên các vùng thuộc
Châu Á nhiệt đới, tập
trung nhiều nhất ở Đông
Nam Á và Úc Châu. Nếu
như các nước Nam Mỹ tự
hào về các loài thuộc
giống Cattleya tuyệt đẹp
của mình, t hì các nước Đông Nam Á cũng hãnh diện vì có
giống Dendrobium vô cùng phong phú. Không có m ột dạng
chung nhất về
hoa, cây, cũng như cách trồng của giống Dendrobium với
số loài quá lớn này. Điều kiện sinh thái cũng rất đa dạng,
có nhiều loài chỉ mọc và ra hoa ở vùng lạnh, có loài ở vùng
nóng, có loài trung gia n. Cũng có loài thích nghi với bất cứ
điều kiện khí hậu nào.
Thế giới Dendrobium là m ột thé giới vô cùng phức tạp,
ngay sự ra hoa thuộc loài các giống cũng có 2 lĩnh vực
hoàn t oàn khác nhau: m ột nhóm gồm các loài thuộc giống
Dendrobium ra hoa vào đầu mùa mưa do quá trình khô hạn
trong m ùa nắng, nhóm khác ra hoa vào dịp Tết và hiện nay
chưa được biết một cánh chắc chắn do ảnh hưởng của
quang kỳ hay sự thọ hàn, hoặc do tác động hiệp trợ của cả
2 yếu tố.
1 . N hiệt độ, ẩm độ, tưới nước:
Giống Dendrobium gồm nhiều loài thích nghi với các điều
kiện sinh thái khác nhau. Có thể tạm chia Dendrobium làm
2 nhóm chính: nhóm ưa lạnh và nhóm ưa nóng.
Nhóm Dendrobium ưa lạnh sinh trưởng và phát t riển tốt ở
nhiệt độ lý tưởng là 15độ C gồm các giống được lấy từ các
vùng cao nguyên của Việt Nam và Miến Điện trên cao độ
1 0 0 0m ví dụ các loài Vảy cá (Dendrobium Linlleyi), Thủy
Tiên Tím ( De ndrobium am abile) , Long nhãn kim điệp
( Dendrobium fim briatum ) . Các loài này nếu được trồng ở
nhiệt độ cao hơn hoặc bằng 25độ C, thì cây vẫn sống,
nhưng phát triển yếu hơn và hiếm bao giờ ra hoa.
Nhóm Dendrobium ưa nóng, gồm đa số các giống
Dendrobium rừng của Châu Úc, Indonêxia, Malaixia và các
loài của giống Dendrobium lai hiện được trồng tại thành
phố Hồ Chí Minh và các t ỉnh phía Nam, nhiệt độ thích hợp
cho các hoài của nhóm này là 2 5 oc. Tuy nhiê n các giống
Dendrobium lai chịu được một nhiệt độ cao hơn nhiều.
Ngoài ra còn có m ột nhóm Dendrobium trung gian có thể
sống ở cả vùng lạnh và vùng nóng, những ở vùng lạnh cây
sinh trưởng và ra hoa nhiều hơn ví dụ các loà i Dendrobium
Prim ulinum , Dendrobium fanm eri, Dendrobium
chrysot oxum nhiệt độ lý tưởng của các loài này là 2 0 oc.
Dendrobium cũng như đa số các giống lan khác chỉ phát
triển tốt trong điều kiện không khí ẩm và t hoáng, ẩm độ
tương đối cần thiết là 70 % . Cấu tạo giá thể quá ẩm và úng
là điều kiện bất lợi cho sự sinh trưởng của giống
Dendrobium vì có thể toàn bộ rễ bị thối và biểu hiện là các
cây con m ọc từ phần ngọn của thân.
Ở thành phố Hồ Chí Minh, Dendrobium được trồng trong
điều kiện ánh sáng nhiều hơn, 70% ánh sáng khoảng
2 0.0 0 0 - 3 0 .0 0 0 lux, vì t hế các loài t huộc giống này sẽ được
tưới nước nhiều hơn Cattleya: 2 lần/ngày t ừ tháng 5 đến
tháng 1 1 , 3 lần ngày từ tháng 12 đến tháng 2 và 1
lần/ngày từ đầu tháng 3 đến cuối tháng 4. Sự tưới nước 1
lần./ngày t rong m ùa nghỉ sẽ làm cho các giả hành của
giống Dendrobium rụng lá và nhăn nheo nhưng điều chắc
chắn xảy ra khi mùa mưa đến, những chồi non sẽ mọc lên
rất nhanh và rất mạnh, các chồi hoa sẽ hình t hành dần.
Hoa sẽ nở trong thời gian 3 tháng sau khi mưa, và có thể
kéo dài đến tháng 12.
Nếu phân bón là điều kiện quyết định sự ra hoa của
Cat t leya, t hì sự thay đổi các điều kiện sinh thái trong mùa
nẫng và mùa mưa là nguyên nhân chính quyết định sự ra
hoa của các loài thuộc giống Dendrobium (một số loài
khác t huộc giống này ra hoa vào dịp Tết sẽ nói rõ ở phần
ánh sáng) . Quá t r ình khô hạn trong mùa nghỉ từ đầu tháng
3 đến cuối tháng 4 sẽ giúp cây dự trữ dưỡng liệu để chuẩn
bị một mùa hoa hứa hẹn trong tương lai.
Khái niệm về mùa nghỉ đối với một số giống lan nói chung
và giống Dendrobium nói riêng là hoà n toàn m ới. Ở thành
phố Hồ Chí Minh và các tình phía Nam , t ừ lâu các nhà vườn
ở đây đều trồng lan không có mùa nghỉ.
Mùa nghỉ là thời gian tuyệt đối cần thiết đối với giống
Dendrobium sự theo dõi trong 5 năm (1979 - 19 8 3 ) cho
thấy rằng đối với loài Dendrobium Am erican Beauty,
Dendrobium Pom padour... m ột t hời gian nghỉ 2 tháng sẽ
giúp cây lan đến tuổi thành t hục và có t hể thu hoạch từ 3 -
4 cành hoa, m ỗi cành từ 20- 2 5 hoa rất dễ dàng, m ột vấn
đề mà các nhà trồng lan đang ao ước và đây cũng là m ấu
chốt giải quyết phẩm chất các cành hoa Dendrobium sẽ
xuất khẩu trong tương lai.
2 . Ánh sáng:
Dendrobium là giống ưa sáng, có thể trồng trong điều kiện
ánh sáng trực tiếp hay khuếch tán ánh sáng hữu hiệu cho
giống Dendrobium là 7 0 % , vì t hế giàn che với độ che sáng
30% dưới đất và 4 0 % ở trên cao với cường độ ánh sáng từ
1 5.0 0 0 - 3 0 .0 0 0 lux rất thích hợp cho sự phát triển của
Dendrobium . Các chậu Dendrobium được treo trong giàn
không nên quá gần nhau, mà phải có khoảng cách 25cm
cho các loài có dạng lớn và 1 5 cm cho các loài có dạng nhỏ,
nhằm mục đích tạo cho cây có đầy đủ ánh sáng và độ
thoáng. Nếu có đầy đủ giống, ta nên t rồng một loài
Dendrobium đồng nhất trong giàn, hoặc nếu một giàn
trồng nhiều giống khác nhau nên chọn những cây cùng
kích thước (để sự phân bố ánh sáng được điều hòa) và
những cây cùng tuổi (để việc sử dụng phân bón dễ dàng
hơn).
Dendrobiun có thể trồng dưới ánh sang trực tiếp cây vẫn
phát t riển tốt, tuy nhiên để ngăn ngừa trường hợp cây bị
bỏng lá, ta phải tập cho các cây thích nghi từ từ và các
chậu khi trồng phải treo hơi khít vào nhau. Đối với các loài
thuộc giống Dendrobium, phải nên nhớ, thà r ằng cây bị
bỏng lá vì t hừa ánh sáng lơn là thiếu. Thiếu ánh sáng đối
với các loài t huộc giống này sẽ gây ra sự thoái hóa rõ rệt,
số lượng hoa cũng rất ít, cây èo ọt. Trái lại, thừa ánh sáng
đối với các loài t huộc giống Dendrobim, chỉ làm cho cây
xấu đi vì lá quá và ng hoặc các giả hành trơ trụi, nhưng cây
sẽ thích nghi dần và vẫn đảm bảo cây ra hoa nhiều và đẹp.
Dù sao điều kiện ánh sáng lý tưởng vẫn cho kết quả tối
nhất.
Ngoài ra thời gian chiếu của ánh sáng trong ngày là điều
kiện quyết định sự ra hoa của một số loài chịu ảnh hưởng
bởi quang kỳ, ví dụ: lan Giá hạc, Long tu, Kim điệp chỉ ra
hoa với điều kiện ánh sáng có thời gian chiếu ít hơn 10 giờ
trong ngày. Tuy nhiên, m ột giả thiết khác cần được nghiên
cứu cung có thể các loai hoa này ra hoa do sự thọ hàn vào
tháng 1 2 . Loài la n Thạch hộc chỉ cần bị lạnh trong vài giờ,