[M i tu n 1 phát minh] L ch s chi c bàn iỗ ầ ị ử ế ủ
Th o lu n trong 'ả ậ Khoa h cọ' b t đ u b iắ ầ ở ndminhduc, 5/1/14.
Trang 1 / 31 2 3 Sau >
1.
ndminhduc
12
Bàn iủ (bàn là) là m t v t d ng h t s c quen thu c và c n thi t đ i v i m i giaộ ậ ụ ế ứ ộ ầ ế ố ớ ỗ
đình. Đây là công c làm ph ng nh ng n p nhăn c a v i giúpụ ẳ ữ ế ủ ả qu n áoầ tr nênở
g n gàng h n. Hi n nay, bàn i đã tr thành v t d ng sinh ho t không th thi uọ ơ ệ ủ ở ậ ụ ạ ể ế
trong sinh ho t hàng ngày. Th nh ng, có bao gi b n đ t ra câu h i: Ng i x aạ ế ư ờ ạ ặ ỏ ườ ư
làm cách nào đ làm ph ng qu n áo? Bàn i đ c phát minh nh th nào? Nó cóể ẳ ầ ủ ượ ư ế
l ch s phát tri n ra sao? Chuyên m c "ị ử ể ụ m i tu n 1 phát minhỗ ầ " tu n này ti p t cầ ế ụ
đ a các b n tr v h n 2000 năm v tr c, vào th iư ạ ở ề ơ ề ướ ờ La Mã c đ iổ ạ đ nhìn l iể ạ
s hình thành và phát tri n c a bàn i nh m tr l i các th c m c bên trên nhé.ự ể ủ ủ ằ ả ờ ắ ắ
Th i c đ i - Các công c làm ph ng trang ph c thu s khaiờ ổ ạ ụ ẳ ụ ở ơ
T hàng nghìn năm tr c, con ng i đã có nhu c u lo i b n p nhăn ho c t oừ ướ ườ ầ ạ ỏ ế ặ ạ
các n p g p trên qu n áo. Vào th iế ấ ầ ờ Hy L pạ c đ i (năm 400 tr c CN) vi c iổ ạ ướ ệ ủ
qu n áo th ng đ c th c hi n b i các nô l do tính ch t công vi c khá n ngầ ườ ượ ự ệ ở ệ ấ ệ ặ
nh c và m t th i gian. Đó là m t nhu c u xa x c a t ng l p th ng l u do chọ ấ ờ ộ ầ ỉ ủ ầ ớ ượ ư ỉ
nh ng ng i giàu m i s h u nhi u qu n áo và nô l . Th i gian này, ng i taữ ườ ớ ở ữ ề ầ ệ ờ ườ
s d ng nh ng chi c k p s t đã đ c nung nóng ph n đ u đ t o n p g p trênử ụ ữ ế ẹ ắ ượ ầ ầ ể ạ ế ấ
trang ph c làm b ngụ ằ v i lanhả.
Mô ph ng công c làm ph ng qu n áo c a ng i Hy L pỏ ụ ẳ ầ ủ ườ ạ
Đ n th i đ ch La Mã, ng i ta b t đ u s d ng m t chi c - bàn - cán - là -ế ờ ế ế ườ ắ ầ ử ụ ộ ế
b ng - tay đ làm ph ng qu n áo. Nó có hình d ng nh m t chi c mái chèoằ ể ẳ ầ ạ ư ộ ế
ph ng b ng kim lo i. N p nhăn trên qu n áo đ c lo i b b ng cách đánh liênẳ ằ ạ ế ầ ượ ạ ỏ ằ
t c vào qu n áo b ng "chi c mái chèo". M t công c khác cũng đ c s d ngụ ầ ằ ế ộ ụ ượ ử ụ
đ làm ph ng qu n áo trong giai đo n này là prelum. Đây là công c có hìnhể ẳ ầ ạ ụ
dáng nh m t chi c máy ép đ c làm b ng g . Hai m nh g đ c đ t ch ngư ộ ế ượ ằ ỗ ả ỗ ượ ặ ồ
lên nhau và có th si t ch t l i b ng vít cũng đ c làm b ng g . Qu n áo đ cể ế ặ ạ ằ ượ ằ ỗ ầ ượ
đ t vào gi a 2 t m g , sau đó v n vít l i đ t m g ép ch t vào qu n áo, dùngặ ữ ấ ỗ ặ ạ ể ấ ỗ ặ ầ
t o ra áp l c nh m lo i b v t nhăn.ạ ự ằ ạ ỏ ế
Bàn cán là đ c s d ng b i ng i La Mãượ ử ụ ở ườ
Nh ng ng iữ ườ Trung Qu cố c đ i cũng t ng s d ng m t s công c b ng s tổ ạ ừ ử ụ ộ ố ụ ằ ắ
đ làm ph ng qu n áo. Công c ph bi n nh t là m t chi c ch o b ng s t cóể ẳ ầ ụ ổ ế ấ ộ ế ả ằ ắ
hình dáng nh m t chi c mu ng l n. Ng i ta choư ộ ế ỗ ớ ườ than h ng ho c cát nóng vàoồ ặ
bên trong chi c mu ng đ làm nóng ph n đáy. Sau đó di chuy n ph n đáy lên bế ỗ ể ầ ể ầ ề
m t qu n áo đ làm ph ng.ặ ầ ể ẳ
Chi c ch o s t làm th ng qu n áo c a ng i Trung Qu c cế ả ắ ẳ ầ ủ ườ ố ổ
Vào kho ng th k th 10 sau CN, nh ngả ế ỷ ứ ữ ng i Vikingườ đ n tế ừ Scandinavia đã
s m t o nên nh ng chi c "bàn i" b ng th y tinh. H cho r ng th y tinh có thớ ạ ữ ế ủ ằ ủ ọ ằ ủ ể
l t trên b m t qu n áo nhanh h n và d làm ph ng qu n áo h n so v i s t.ướ ề ặ ầ ơ ễ ẳ ầ ơ ớ ắ
Nh ng thanh th y tinh đ c bo tròn và đ t g n lò s i đ làm nóng, sau đó sữ ủ ượ ặ ầ ưở ể ẽ
đ c dùng đ di chuy n trên b m t qu n áo.ượ ể ể ề ặ ầ
Ng iườ Viking dùng viên th y tinh làm nóng đ i th ng qu n áoủ ề ủ ẳ ầ
Th k 12 đ n 14 - Nh ng d u hi u đ u tiên c a chi c bàn iế ỷ ế ữ ấ ệ ầ ủ ế ủ
Đ n kho ng th k 12, khi th ng m i gi a ph ng Đông và ph ng Tây b tế ả ế ỷ ươ ạ ữ ươ ươ ắ
đ u phát tri n. Th i trang b t đ u có s phát tri n quan tr ng v i vi c s d ngầ ể ờ ắ ầ ự ể ọ ớ ệ ử ụ
h may đ t o nên các lo i trang ph c c u kỳ h n. Ng i ta b t đ u m c cácồ ể ạ ạ ụ ầ ơ ườ ắ ầ ặ
lo i trang ph c có nút tinh x o ho c c áo g n sóng. Nhu c u v m t lo i côngạ ụ ả ặ ổ ợ ầ ề ộ ạ
c có kh năng t o ra nhi t đ và áp su t ngày càng c p thi t.ụ ả ạ ệ ộ ấ ấ ế
T iạ Hà Lan vào nh ng năm 1200, ng i ta ch t o m t công c b ng s t đ cữ ườ ế ạ ộ ụ ằ ắ ượ
cán d p có hình dáng m t chi c thuy n nh đ i qu n áo. Tuy nhiên, do gi iẹ ộ ế ề ỏ ể ủ ầ ớ
h n v k thu tạ ề ỹ ậ luy n kimệ, các công c ch a đ c ch t o tinh x o và s cụ ư ượ ế ạ ả ắ
c nh nên gây nhi u khó khăn cho vi c th c hi n nh ng đ ng i đòi h i chínhạ ề ệ ự ệ ữ ườ ủ ỏ
xác cao. Công c trên có hình dáng t ng t nh m t đ c a chi c bàn i ngàyụ ươ ự ư ặ ế ủ ế ủ
nay.
100 năm sau, đ n nh ng năm 1300, t n d ng l i th c a k thu t s n xu t kimế ữ ậ ụ ợ ế ủ ỹ ậ ả ấ
lo i, ng i ta có th ch t o nên nh ng công c có đ tinh x o cao h n. Th iạ ườ ể ế ạ ữ ụ ộ ả ơ ờ
b y gi , trang ph c ph bi n là ph n c áo d ng b m l n sóng. T i Ý, ng iấ ờ ụ ổ ế ầ ổ ạ ờ ượ ạ ườ