Bài 5
LĨNH V C KINH T C A Đ I S NG XÃ H I NH NG QUY LU T C B NỰ Ế Ủ Ờ Ố Ộ Ữ Ậ Ơ Ả
C A S V N Đ NG VÀ PHÁT TRI N C A XÃ H I (Ti t 4)Ủ Ự Ậ Ộ Ể Ủ Ộ ế
I. LĨNH V C KINH T C A Đ I S NG XÃ H IỰ Ế Ủ Ờ Ố Ộ
1. S n xu t ra c a c i v t ch t là yêu c u khách quan c u s t n t i và phát tri n c aả ấ ủ ả ậ ấ ầ ả ự ồ ạ ể ủ
xã h iộ
a. Quan đi m c a ch nghĩa duy tâm và ch nghĩa duy v t siêu hình v l ch sể ủ ủ ủ ậ ề ị ử
- Ch nghĩa duy tâm ch quan cho s v n đ ngphát tri n c a xã h i có nguyên nhân, đ ng l củ ủ ự ậ ộ ể ủ ộ ộ ự
là t nh ng vĩ nhân. Ch nghĩa duy tâm khách và tôn giáo thì cho nguyên nhân và đ ng l c đóừ ữ ủ ộ ự
trong các l c l ng siêu t nhiên nh “ý ni m tuy t đ i”, chúa, th ng đ …ự ượ ự ư ệ ệ ố ượ ế
- Tri t h c duy v t siêu hình gi i thích v nh ng v n đ c a xã h i v n không tránh kh i duyế ọ ậ ả ề ữ ấ ề ủ ộ ẫ ỏ
tâm. Ch ng h n cho tôn giáo là l c l ng chính c u s phát tri n l ch s , là căn c đ phânẳ ạ ự ượ ả ự ể ị ử ứ ể
bi t các th i kì l ch s .ệ ờ ị ử
b. Quan đi m c a tri t h c Mác-Lêninể ủ ế ọ
- S n xu t v t ch t là yêu c u khách quan, là c s c a s t n t i, v n đ ng và phát tri n c aả ấ ậ ấ ầ ơ ở ủ ự ồ ạ ậ ộ ể ủ
xã h i.ộ
- S n xu t v t ch t là c s hình thành các lo i quan đi m t t ng, các quan h và các thi tả ấ ậ ấ ơ ở ạ ể ư ưở ệ ế
ch xã h i khác nhau.ế ộ
- S n xu t v t ch t còn là c s cho s ti n b xã h i.ả ấ ậ ấ ơ ở ự ế ộ ộ
2. C u trúc và vai trò c a ph ng th c s n xu tấ ủ ươ ứ ả ấ
a. C u trúc c a ph ng th c s n xu tấ ủ ươ ứ ả ấ
- L c l ng s n xu t: m i quan h gi a con ng i v i t nhiên, là trình đ chinh ph c tự ượ ả ấ ố ệ ữ ườ ớ ự ộ ụ ự
nhiên c a con ng i, là m t t nhiên c a ph ng th c s n xu t. L c l ng s n xu t baoủ ườ ặ ự ủ ươ ứ ả ấ ự ượ ả ấ
g m: t li u s n xu t và ng i lao đ ng v i trình đ k thu t, k năng và thói quên trong laoồ ư ệ ả ấ ườ ộ ớ ộ ỹ ậ ỹ
đ ng c a h . T li u s n xu t g m có đ i t ng lao đ ng và công c lao đ ng, trong đó côngộ ủ ọ ư ệ ả ấ ồ ố ượ ộ ụ ộ
c lao đ ng là y u t đ ng nh t luôn đ i m i theo ti n trình phát tri n khách quan c a s nụ ộ ế ố ộ ấ ổ ớ ế ể ủ ả
xu t v t ch t.ấ ậ ấ
- Quan h s n xu t là m i quan h gi a ng i v i nhau trong quá trình s n xu t, là m t xã h iệ ả ấ ố ệ ữ ườ ớ ả ấ ặ ộ
c a ph ng th c s n xu t. Quan h s n xu t bao g m: quan h s h u đ i v i t li u s nủ ươ ứ ả ấ ệ ả ấ ồ ệ ở ữ ố ớ ư ệ ả
xu t, quan h trong t ch c, qu n lý, phân công lao đ ng và quan h trong phân ph i s nấ ệ ổ ứ ả ộ ệ ố ả
ph m lao đ ng. Trong đó, quan h s h u đ i v i t li u s n xu t là m t quy t đ nh các quanẩ ộ ệ ở ữ ố ớ ư ệ ả ấ ặ ế ị
h khác.ệ
Có hai ki u c b n trong quan h s h u: s h u t nhân và s h u xã h i. Tùy theo ki uế ơ ả ệ ở ữ ở ữ ư ở ữ ộ ể
quan h s h u d n đ n s khác nhau trong t ch c, qu n lý và phân công lao đ ng cũng nhệ ở ữ ẫ ế ự ổ ứ ả ộ ư
trong phân ph i s n ph m lao đ ng.ố ả ẩ ộ
b. Vai trò c a ph ng th c s n xu tủ ươ ứ ả ấ
- Ph ng th c s n xu t quy t đ nh tính ch t c a xã h i.ươ ứ ả ấ ế ị ấ ủ ộ
- Ph ng th c s n xu t quy t đ nh k t c u c a xã h i.ươ ứ ả ấ ế ị ế ấ ủ ộ
- Ph ng xu t s n xu t quy t đ nh s chuy n hóa c a xã h i loài ng i qua các giai đo n l chươ ấ ả ấ ế ị ự ể ủ ộ ườ ạ ị
s khác nhau.ử
Nh n th c vai trò c a ph ng th c s n xu t đ i v i s phát tri n c a xã h i, Đ ng ta chậ ứ ủ ươ ứ ả ấ ố ớ ự ể ủ ộ ả ủ
tr ng: “Phát tri n kinh t , công nghi p hóa, hi n đ i hóa l nhi m v trung tâm”. “ Đ yươ ể ế ệ ệ ạ ầ ệ ụ ẩ
m nh công nghi p hóa, hi n đ i hóa nông nghi p và nông thôn, gi i quy t đ ng b các v nạ ệ ệ ạ ệ ả ế ồ ộ ấ
đ nông nghi p, nông thôn và nông dân”.ề ệ
II. NH NG QUY LU T C B N C A S V N Đ NG VÀ PHÁT TRI N XÃ H IỮ Ậ Ơ Ả Ủ Ự Ậ Ộ Ể Ộ
1. Quy lu t v s phù h p c a quan h s n xu t v i tính ch t và trình đ phát tri nậ ề ự ợ ủ ệ ả ấ ớ ấ ộ ể
c a l c l ng s n xu t.ủ ự ượ ả ấ
a. Khái ni m v tính ch t và trình đ c a l c l ng s n xu tệ ề ấ ộ ủ ự ượ ả ấ
- Tính ch t c a l c l ng s n xu t là tính ch t cá nhân hay tính ch t xã h i trong vi c sấ ủ ự ượ ả ấ ấ ấ ộ ệ ử
d ng t li u lao đ ng, mà ch y u là công c lao đ ng trong vi c ch t o s n ph m.ụ ư ệ ộ ủ ế ụ ộ ệ ế ạ ả ẩ
- Trình đ c a l c l ng s n xu t là trình đ phát tri n khoa h c công ngh , khoa h c kộ ủ ự ượ ả ấ ộ ể ọ ệ ọ ỹ
thu t, công c lao đ ng, phân công lao đ ng và ng i lao đ ng. Trong đó, phân công lao đ ngậ ụ ộ ộ ườ ộ ộ
và trình đ chuyên môn hóa là s bi u hi n rõ ràng nh t. Công c lao đ ng là tiêu chí quanộ ự ể ệ ấ ụ ộ
tr ng nói lên trình đ phát tri n c a l c l ng s n xu t.ọ ộ ể ủ ự ượ ả ấ
b. M i quan h bi n ch ng gi a l c l ng s n xu t và quan h s n xu tố ệ ệ ứ ữ ự ượ ả ấ ệ ả ấ
- L c l ng s n xu t quy t đ nh quan h s n xu t:ự ượ ả ấ ế ị ệ ả ấ
+ L c l ng s n xu t nh th nào v tính ch t và trình đ thì nó đòi h i quan h s n xu tự ượ ả ấ ư ế ề ấ ộ ỏ ệ ả ấ
ph i nh th y đ đ m b o cho phù h p.ả ư ế ấ ể ả ả ợ
+ Khi l c l ng s n xu t đã thay đ i v tính ch t và trình đ thì quan h s n xu t cũng thayự ượ ả ấ ổ ề ấ ộ ệ ả ấ
đ i theo đ đ m b o phù h p.ổ ể ả ả ợ
+ Khi l c l ng s n xu t cũ m t đi, l c l ng s n xu t m i ra đ i thì quan h s n xu t cũự ượ ả ấ ấ ự ượ ả ấ ớ ờ ệ ả ấ
cũng ph i m t đi và quan h s n xu t m i ph i ra đ i đ đ m b o s phù h p.ả ấ ệ ả ấ ớ ả ờ ể ả ả ự ợ
- Quan h s n xu t tác đ ng tr l i l c l ng s n xu t:ệ ả ấ ộ ở ạ ự ượ ả ấ
+ N u quan h s n xuât phù h p v i tính ch t và trình đ c a l c l ng s n xu t thì nó thúcế ệ ả ợ ớ ấ ộ ủ ự ượ ả ấ
đ y l c l ng s n xu t phát tri n, ng c l i n u quan h s n xu t không phù h p thì nó kìmẩ ự ượ ả ấ ể ượ ạ ế ệ ả ấ ợ
hãm, th m chí phá v l c l ng s n xu t.ậ ỡ ự ượ ả ấ
+ Quan h s n xu t đ c g i là phù v i tính ch t và trình đ c a l c l ng s n xu t khi nóệ ả ấ ượ ọ ớ ấ ộ ủ ự ượ ả ấ
t o ra nh ng ti n đ , nh ng đi u ki n cho các y u t c a l c l ng s n xu t kêt h p v iạ ữ ề ề ữ ề ệ ế ố ủ ự ượ ả ấ ợ ớ
nhau m t cách hài hòa trong quá trình s n xu t.ộ ả ấ
+ S phù h p gi a quan h s n xu t v i l c l ng s n xu t không ch xu t hi n m t l n màự ợ ữ ệ ả ấ ớ ự ượ ả ấ ỉ ấ ệ ộ ầ
là m t quá trình, m t “cân b ng đ ng” đáp ng di n bi n nhanh chóng c a l c l ng s nộ ộ ằ ộ ứ ễ ế ủ ự ượ ả
xu t.ấ
c. V n d ng quy lu t trong đ ng l i đ i m i c a Đ ng taậ ụ ậ ườ ố ổ ớ ủ ả
- “Đ ng và Nhà n c ta ch tr ng th c hi n nh t quán và lâu dài chính sách phát tri n kinhả ướ ủ ươ ự ệ ấ ể
t và hàng hóa nhi u thanh ph n, v n đ ng theo c ch th tr ng có s qu n lý c a nhà n cế ề ầ ậ ộ ơ ế ị ườ ự ả ủ ướ
theo đ nh h ng xã h i ch nghĩa; đó là n n kinh t th tr ng đ nh h ng xã h i ch nghĩa”.ị ướ ộ ủ ề ế ị ườ ị ướ ộ ủ
(Đ i h i IX)ạ ộ
- “Phát tri n n n kinh t nhi u hình th c s h u, nhi u thành ph n kinh t trong đó kinh tể ề ế ề ứ ở ữ ề ầ ế ế
nhà n c gi vai trò ch đ o”.(Đ i h i X)ướ ữ ủ ạ ạ ộ
2. Quy lu t gi a m i quan h bi n ch ng gi a c s h t ng và ki n trúc th ng t ngậ ữ ố ệ ệ ứ ữ ơ ở ạ ầ ế ượ ầ
a. Khái ni m v c s h t ng và ki n trúc th ng t ngệ ề ơ ở ạ ầ ế ượ ầ
- C s h t ng là toàn b nh ng quan h s n xu t h p thành c c u kinh t c a m t hìnhơ ở ạ ầ ộ ữ ệ ả ấ ợ ơ ấ ế ủ ộ
thái kinh t xã h i nh t đ nh bao g m quan h s n xu t th ng tr , quan h s n xu t tàn d c aế ộ ấ ị ồ ệ ả ấ ố ị ệ ả ấ ư ủ
hình thái kinh t xã h i tr c đó và quan h s n xu t m m m ng c a hình thái kinh t xã h iế ộ ướ ệ ả ấ ầ ố ủ ế ộ
t ng lai. Trong đó quan h s n xu t th ng tr là ch đ o và chi ph i các quan h s n xu tươ ệ ả ấ ố ị ủ ạ ố ệ ả ấ
khác và làm nên đ c tr ng c a m t lo i c s h t ng nào đó.ặ ư ủ ộ ạ ơ ở ạ ầ
- Ki n trúc th ng t ng là toàn b nh ng quan đi m t t ng (chính tr , pháp quy n, đ o đ c,ế ượ ầ ộ ữ ể ư ưở ị ề ạ ứ
ngh thu t, tôn giáo, tri t h c…) và nh ng thi t ch t ng ng (nhà n c, đ ng phái, giáoệ ậ ế ọ ữ ế ế ươ ứ ướ ả
h i, các t ch c qu n chúng…) đ c hình thành trên m t c s h t ng nh t đ nh và ph n ánhộ ổ ứ ầ ượ ộ ơ ở ạ ầ ấ ị ả
c s h t ng đó. Trong ki n trúc th ng t ng, nhà n c là b ph n có quy n l c m nh nh t.ơ ở ạ ầ ế ượ ầ ướ ộ ậ ề ự ạ ấ
b. M i quan h bi n ch ng gi a c s h t ng và ki n trúc th ng t ngố ệ ệ ứ ữ ơ ở ạ ầ ế ượ ầ
- C s h t ng quy t đ nh ki n trúc th ng t ngơ ở ạ ầ ế ị ế ượ ầ
+ C s h t ng nh th nào thì ki n trúc th ng t ng d ng trên nó ph i nh th y đ đ mơ ở ạ ầ ư ế ế ượ ầ ự ả ư ế ấ ể ả
b o s t ng ng.ả ự ươ ứ
+ Khi c s h t ng bi n đ i thì nó đòi h i ki n trúc th ng t ng cũng ph i bi n đ i theo đơ ở ạ ầ ế ổ ỏ ế ượ ầ ả ế ổ ể
đ m b o s t ng ng.ả ả ự ươ ứ
- Ki n trúc th ng t ng tác đ ng tr l i c s h t ngế ượ ầ ộ ở ạ ơ ở ạ ầ
+ Trong tình hu ng nào thì ki n trúc th ng t ng cũng ra s c b o v c s h t ng.ố ế ượ ầ ứ ả ệ ơ ở ạ ầ
+ N u ki n trúc th ng t ng tiên ti n s thúc đ y c s h t ng phát tri n. Ng c l i n uế ế ượ ầ ế ẽ ẩ ơ ở ạ ầ ể ượ ạ ế
ki n trúc th ng t ng b o th , l c h u s kìm hãm s phát tri n c a c s h t ng.ế ượ ầ ả ủ ạ ậ ẽ ự ể ủ ơ ở ạ ầ
c. S v n d ng c a Đ ng taự ậ ụ ủ ả
- Xây d ng m t c s h t ng không thu n nh t v i nhi u ki u quan h s n xu t khác nhau.ự ộ ơ ở ạ ầ ầ ấ ớ ề ể ệ ả ấ
Trong đó kinh t nhà n c gi vai trò ch đ o, cùng v i kinh t t p th là n n t ng c a n nế ướ ữ ủ ạ ớ ế ậ ể ề ả ủ ề
kinh t qu c dân.ế ố
- H th ng chính tr -xã h i c a n c ta mang b n ch t giai c p công nhân, Đ ng là ng i lãnhệ ố ị ộ ủ ướ ả ấ ấ ả ườ
đ a duy nh t l y ch nghĩa Mác-Lênin và t t ng H Chí Minh làm n n t ng t t ng chínhọ ấ ấ ủ ư ưở ồ ề ả ư ưở
tr và kim ch nam cho m i ho t đ ng.ị ỉ ọ ạ ộ
- M i b ph n trong h th ng chính tr đ u xá đ nh m c tiêu chung là ch nghĩa c ng s n, l yỗ ộ ậ ệ ố ị ề ị ụ ủ ộ ả ấ
con ng i làm trung tâm cho m i ho t đ ng c a mình.ườ ọ ạ ộ ủ