
NGUYỄN
THỊ MỸ HẠNH
BỘ GIÁO DỤC
VÀ ĐÀO TẠO
VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VN
HỌC VIỆN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ
Nguyễn Thị Mỹ Hạnh
SINH
HỌC
ĐIỀU TRA TÀI NGUYÊN CÂY THUỐC SỬ DỤNG
TRONG MỘT SỐ CỘNG ĐỒNG
Ở TỈNH ĐẮK NÔNG
LUẬN VĂN THẠC SĨ
(Sinh học thực nghiệm)
2023
Thành phố Hồ Chí Minh - Năm 2023

BỘ GIÁO DỤC
VÀ ĐÀO TẠO
VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VN
HỌC VIỆN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ
Nguyễn Thị Mỹ Hạnh
ĐIỀU TRA TÀI NGUYÊN CÂY THUỐC SỬ DỤNG
TRONG MỘT SỐ CỘNG ĐỒNG Ở TỈNH ĐẮK NÔNG
Chuyên ngành: Sinh học thực nghiệm
Mã số: 8 420 114
LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÀNH
SINH HỌC
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC
TS Lưu Hồng Trường
Thành phố Hồ Chí Minh - Năm 2023

LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đề tài nghiên cứu trong luận văn này là công trình nghiên
cứu của tôi dưới sự hướng dẫn của TS. Lưu Hồng Trường. Chính vì vậy, các kết
quả nghiên cứu đảm bảo trung thực và khách quan nhất. Đồng thời, kết quả này là
một phần trong đề tài nghiên cứu đề tài khoa học “Nghiên cứu tài nguyên cây thuốc
ở một số địa phương tỉnh Đắk Nông” (Mã số VAST.ƯDCN01/17-19) do Viện Hàn
lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam giao cho Viện Sinh thái học Miền Nam chủ
trì. Một số dữ liệu nghiên cứu chung được tác giả sử dụng và trích dẫn cũng nhận
được sự đồng ý của các đồng tác giả trong sách “Giới thiệu cây thuốc Đắk Nông”.
Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực, nếu sai tôi hoàn chịu trách
nhiệm.
Tác giả luận văn ký và ghi rõ họ tên
Nguyễn Thị Mỹ Hạnh

Lời cảm ơn
Luận văn được giúp đỡ về mặt kinh phí và thực hiện trong khuôn khổ đề tài khoa học cấp
Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam giao cho Viện Sinh thái học Miền Nam
chủ trì: Nghiên cứu tài nguyên cây thuốc ở một số địa phương tỉnh Đắk Nông. Mã số là
VAST.ƯDCN01/17-19.
Tác giả xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới TS Lưu Hồng Trường – Viện
trưởng Viện sinh thái học Miền Nam. Thầy là người hướng dẫn khoa học, đã trực tiếp
hướng dẫn và tận tình giúp đỡ tác giả trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành
luận văn tốt nghiệp.
Tác giả xin gửi lời cảm ơn tới TS. Vũ Ngọc Long đã hỗ trợ, giúp đỡ tác giả trong những
bước đầu triển khai thực hiện đề tài nghiên cứu.
Xin cảm ơn các anh, chị, em đồng nghiệp: chị Trịnh Thị Mỹ Dung, anh Trần Hữu Đăng, anh
Đặng Minh Trí, bạn Nguyễn Hiếu Cường và em Nguyễn Thành Lực - Viện Sinh thái học
Miền Nam đã đồng hành và giúp đỡ tác giả trong quá trình khảo sát cũng như phân tích, xử
lý số liệu của dự án.
Xin cảm ơn các cán bộ tại Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Đắk Nông, Sở Nông nghiệp và
phát triển Nông thôn tỉnh Đắk Nông, Ban dân tộc tỉnh Đắk Nông, Vườn Quốc gia Tà Đùng,
Khu bảo tồn thiên nhiên Nâm Nung, Rừng phòng hộ Thác Mơ, Đồn biên phòng số 12 Thác
Mơ, UBND xã Nâm Nung (huyện K’rông Nô), UBND xã Nâm N’Dir và UBND xã Nam
Xuân (huyện K’rông Nô), UBND xã Đắk N’Drung (huyện Đắk Song), hội Đông y xã Nam
Xuân đã cung cấp thông tin, tư liệu cần thiết và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tác giả triển
khai đề tài nghiên cứu.
Xin cảm ơn ban Lãnh đạo, phòng Đào tạo, các phòng chức năng và thầy cô giáo của Học
Viện Khoa học và Công nghệ trong thời gian qua đã chia sẻ những kiến thức khoa học bổ
ích trong quá trình học tập và đã tạo mọi điều kiện thuận lợi trong công tác để tác giả hoàn
thành luận văn đúng thời hạn.
Xin cảm ơn cô, chú, anh, chị, em trong các cộng đồng dân tộc tại tỉnh Đắk Nông đã nhiệt
tình chia sẻ những kinh nghiệm dùng thuốc cho đề tài.
Cuối cùng tác giả xin cảm gia đình và bạn bè đã động viên, khích lệ tác giả trong suốt quá
trình làm luận văn.
Tác giả xin chân thành cảm ơn!
Nguyễn Thị Mỹ Hạnh

MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ……………………………………………………………….
1
Mục đích nghiên cứu …………………………………………………...
2
Nội dung nghiên cứu …………………………………………………...
2
Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài nghiên cứu …………………..
2
CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU ………………………….
4
1.1. SƠ LƯỢC VỀ THỰC VẬT DÂN TỘC HỌC VÀ ẢNH HƯỞNG
CỦA KIẾN THỨC SỬ DỤNG CÂY THUỐC TRUYỀN THỐNG …...
4
1.2. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÂY THUỐC ……………………...
7
1.2.1. Tình hình nghiên cứu cây thuốc trên thế giới ……………………
7
1.2.2. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam ……………………………….
7
1.2.3. Tình hình nghiên cứu ở Đắk Nông ………………………………
13
1.2.4. Chiến lược phát triển tài nguyên cây thuốc của tỉnh Đắk Nông …
15
1.3. TỔNG QUAN VỀ KHU VỰC NGHIÊN CỨU …………………...
17
1.3.1. Địa hình và tài nguyên thiên nhiên ………………………………
17
1.3.2. Thành phần dân tộc ……………………………………………...
20
1.3.3. Y tế ………………………………………………………………
23
CHƯƠNG 2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ………………………
25
2.1. CÁCH TIẾP CẬN …………………………………………………
25
2.2. CÁC PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU …………………………..
26
2.2.1. Các hoạt động trước khi triển khai hoạt động thực địa ………….
26
2.2.3. Phương pháp thu thập mẫu vật …………………………………..
30
2.2.4. Phương pháp xử lý số liệu tại phòng thí nghiệm ………………...
34
2.2.5. Dụng cụ nghiên cứu ……………………………………………...
35
CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN …………………………..
36
3.1. THÔNG TIN SƠ LƯỢC VỀ CÁC CỘNG ĐỒNG ĐÃ THAM
GIA KHẢO SÁT ……………………………………………………….
36
3.2. ĐIỀU TRA ĐA DẠNG CÁC LOÀI CÂY THUỐC SỬ DỤNG
TRONG CỘNG ĐỒNG ………………………………………………..
38
3.2.1. Kết quả thu thập tiêu bản và định danh cây thuốc ……………….
38
3.2.2. Các đặc tính đa dạng của các loài cây thuốc tại khu vực khảo sát
40
3.2.2.1. Điều tra đa dạng về nơi phân bố cây thuốc ……………………
40
3.2.2.2. Đa dạng ở bộ phận sử dụng và tính bền vững trong phương
thức khai thác …………………………………………………………..
42
3.2.3. Các loài cây thuốc quý hiếm cần bảo tồn tại các khu vực khảo sát
……………………………………………………………………….
46
3.3. ĐIỀU TRA TRI THỨC SỬ DỤNG CÂY THUỐC TRONG
CỘNG ĐỒNG ………………………………………………………….
38
3.3.1. Đa dạng loài cây thuốc trong tri thức bản địa …………………...
68
3.3.2. Sự đa dạng loài được sử dụng trong các nhóm bệnh. ……………
71
3.3.3. Sự đa dạng loài cây thuốc cũng được sử dụng trong thực phẩm ...
71
3.3.4. Sự đa dạng loài cây thuốc cũng được sử dụng có tính độc ……...
82
3.3.5. Một số bài thuốc tiêu biểu cho từng nhóm bệnh ………………...
89

