BA CHẼ
-Tên Khác:
Đậu Bạc Đầu, Lá Ba Chẽ, Niễng Đực, Tràng Quả Tam Giác, Ván Đất.
-Tên Khoa Học:
Desmodium triangulare (Retz.) Merr.
-Họ Khoa Học:
Họ Đậu (Fabaceae).
-Mô Tả:
Cây bụi nhỏ, sống lâu năm, cao 0,5-2m, có khi hơn. Thân tròn, phân nhiều
cành, cành non hình tam giác dẹt, uốn lượn, có cạnh và lông mềm mầu trắng,
mặt sau nhẵn. Lá kép mọc so le, có 3 lá chét, lá chét giữa to hơn. Phiến lá chét
nguyên hình thoi, bầu dục hoặc hình trứng. Đường gân mặt trên lõm, mặt dưới
lồi. Các lá non, ở ngọn có phủ lớp lông tơ trắng nhiều hơn ở cả 2 mặt. Hoa nhỏ,
mọc thành chùm đơn ở kẽ lá. Hoa nhỏ 10-20 cái, mầu trắng, cánh hoa có
móng. Đài hoa có lông mềm, chia làm 4 thùy, thùy dưới dài hơn 3 thùy trên.
Quả loại đậu, không cuống, có mép lượn, thắt lại ở giữa các hạt thành 2-3 đốt,
có lông mềm mầu trắng bạc.Quả giáp hạt hình thận.
Mùa hoa:
Tháng 5-8. Mùa quả: tháng 9-11.
-Địa Lý:
Mọc nhiều ở vùng núi thấp,cao nguyên và trung du. Tập trung ở các vùng Lai
Châu, Lào Cai, Hòa Bình, Lạng Sơn, Hà Bắc, Đắc Lắc, Gia Lai, Kon Tum.
-Bào Chế:
Dùng tươi hoặc phơi, sấy khô ở nhiệt độ không quá 500C. Bào chế thành dạng
cao nước, cao khô hoặc dập thành viên.
- Thành Phần Hóa Học:
Lá Ba Chẽ chứa rất ít Alcaloid (0,0048% trong lá,0,011% trong thân và rễ). Đã
chiết xuất được các Alcaloi: Salsolidin, Hocdenin, Candixin, Phenethylamin và
các Alcaloid có Nitơ bậc 4 (Dược Liệu). Ngoài ra còn chứa Tanin, Flavnoid,
Saponin, Acid nhân thơm (Dược Liệu) Acid hữu cơ, Flavonoid
(TNCTV.Nam).
-Tác Dụng Dược Lý:
(Theo ‘Tài Nguyên Cây Thuốc Việt Nam):
· Đối với trực khuẩn lỵ: trong thí nghiệm In Vitro, tác dụng kháng sinh rõ đối
với Shigella dýenteriae, Shigella Shigae. Cao nước có tác dụng mạnh hơn cao
cồn, độ cồn của dung môi càng cao thì tác dụng kháng khuẩn càng giảm.
· Cũng có tác dụng ức chế Staphylococus Aureus và ức chế yếu hơn đối với
Sh. Flexneri, Sh. Sonnei, Eschesichia Coli.
· Không có tác dụng với Enterococus, Streptococus, Hemolyticus, Diplococus
Pneumoniae.
· Tác dụng chống viêm: rõ rệt đối với cả 2 giai đoạn cấp và bán cấp của phản
ứng viêm thực nghiệm.
· Tác dụng gây thu teo tuyến ức chuột cống non khá mạnh.
· Không độc.
· Lá phơi hoặc sấy khô ở nhiệt độ thích hợp, lá còn giữ được mầu xanh, có tác
dụng kháng khuẩn tốt hơn lá phơi đến úa vàng.
-Tác Dụng, Chủ Trị:
+ Chữa lỵ: lá (phơi khô hoặc sao vàng), mỗi ngày dùng 30-50g, thêm nước,
nấu sôi khoảng 15-30 phút. Chia 2-3 lần uống trong ngày.
+Chữa rắn cắn: lá tươi, gĩa hoặc nhai nát, nuốt nước, bã đắp.
-Kiêng Kỵ:
Không nên dùng dài ngày vì có thể gây bón.
-Đơn Thuốc Kinh Nghiệm:
VIÊN BA CHẼ. (Viện Dược Liệu Việt Nam).
.TP: Cao khô Ba Chẽ 0,25g. Tá dược vừa đủ 1 viên.
.TD: Trị lỵ trực khuẩn, tiêu chảy và các trường hợp nhiễm khuẩn do tụ cầu
khuẩn.
.CD: Người lớn: 10-12 viên chia làm 2 lần uống. Trẻ nhỏ: 1-3 tuổi: 2-3 viên,
chia 2 lần uống. 4-7 tuổi: 4-5 viên, chia 2 lần uống.